vraag over buizen (in voorversterker van Fosi T20)

Hallo Allen,

Ik heb recent deze kleine buizenversterker gekocht voor in mijn hobbykamer (Fosi T20 Tube Amp):

https://www.amazon.nl/Fosi-Audio-Ge%C3%AFntegreerde-Hoofdtelefoonverst…

En deze bevalt op zich prima qua geluid (en blauw licht ).

Nou heb ik alleen een paar vragen over buizen (aangezien het de eerste keer is dat ik er mee werk), die andere mensen op dit forum misschien kunnen beantwoorden:

1) Wat is de levensduur van een buis (hier als voorversterker), als ik de versterker een paar keer per week in de avond gebruik? Is dat iets van 10/20 jaar, of moet ik echt een paar buizen in voorraad halen ter vervanging?

2) Als een buis kapot gaat; gaat dit direct of wordt deze dan langzaam minder goed? Ik neem aan dat je het ziet doordat er ineens geen licht meer uit komt (en dus ook geen geluid).

3) Kun je er gewoon 1 losse buis bijplaatsen (als er 1 stuk is), of moet je ze als een (exact hetzelfde) paar vervangen?

4) Er zitten nu 6J4 buizen in, en ik heb een set 5654 gekocht als extra (zou beter geluid geven).

Weet iemand welke van de volgende opties die er in kunnen : 6K4, 6J1, GE5654, 6AK5, 6?1?, 6BC5, 403A/B, EF40, EF9 (misschien zijn er nog meer opties compatible), het beste geluid en/of leukste licht geven?

5) Hoe kwetsbaar zijn buizen? Ik heb ze voor de zekerheid maar met latex handschoenen uit de doos gehaald, maar misschien is dat niet nodig. En verder vroeg ik me af of je het binnenwerk kan beschadigen als ze een tik krijgen (ik heb ze een paar keer los gehaald om buizen te wisselen, en dan schieten ze op een bepaald moment echt even los uit de houder).

6) Misschien een vraag voor later : kun je ze gebruiken als transistor in een circuit? Wat is dan de pin-bezetting, hoeveel Volt hebben ze dan nodig om te werken (en hoeveel Ampere kunnen ze ongeveer hebben)?

Alvast bedankt voor alle reacties.

Met vriendelijke groet,

Rick

Hugo Welther

Moderator

Een buis op zichzelf geeft geen licht, hooguit de gloeidraad zie je ziet.
Het blauw komt van een LED onder de buisvoet en is dus gewoon nep.

Als voorversterker kunnen ze zo 20 jaar mee, tenzij deze buisjes op de rand van hun specs worden gebruikt, dan gaat het wat sneller.

Ze hoeven niet gepaard te zijn.

De buizen die je noemt zoals een EF40 of een EF9 hebben een totaal andere buisvoet en passen sowieso niet in deze versterker. Alleen echte EF95 equivalenten zijn bruikbaar.

Handschoenen gebruiken om buizen uit een doosje te halen is onzin. Bij mij zwerven ze gewoon over de werktafel en er valt er ook wel eens een. Zolang het glas heel blijft is er niets aan de hand.

Gebruiken als transistor gaat niet lukken, dit is een heel andere techniek.

[Bericht gewijzigd door Hugo Welther op 24 maart 2022 08:37:10 (22%)

Neem het leven niet te serieus - je overleeft het toch niet. Elbert Hubbard (1856-1915)

1) Wat is de levensduur van een buis (hier als voorversterker), als ik de versterker een paar keer per week in de avond gebruik? Is dat iets van 10/20 jaar, of moet ik echt een paar buizen in voorraad halen ter vervanging?

  Hangt van merk/type buis af, van enkele duizenden tot enkele tienduizenden uren

2) Als een buis kapot gaat; gaat dit direct of wordt deze dan langzaam minder goed? Ik neem aan dat je het ziet doordat er ineens geen licht meer uit komt (en dus ook geen geluid).

  Kan beide. Een buis kan kapot gaan 9bijv. gloeidraad), maar hij wordt ook langzaam minder (emissie)

3) Kun je er gewoon 1 losse buis bijplaatsen (als er 1 stuk is), of moet je ze als een (exact hetzelfde) paar vervangen?

  Kan, je kunt er ook eentje vervangen. (kan wel verschil in versterking geven, buizen 'slijten' nu eenmaal)

4) Er zitten nu 6J4 buizen in, en ik heb een set 5654 gekocht als extra (zou beter geluid geven).
Weet iemand welke van de volgende opties die er in kunnen : 6K4, 6J1, GE5654, 6AK5, 6?1?, 6BC5, 403A/B, EF40, EF9 (misschien zijn er nog meer opties compatible), het beste geluid en/of leukste licht geven?

  De verkoper op Amazon is een idioot. Zegt dat je de 6J4 door o.a een EF95 of EF40 kunt vervangen. Dat kan niet.
  (de EF40 heeft zelfs een heel andere voet)
  'Leuke kleur' komt doordat die onverlaat er een blauwe led onder heeft ge(mis)plaatst...

5) Hoe kwetsbaar zijn buizen? Ik heb ze voor de zekerheid maar met latex handschoenen uit de doos gehaald, maar misschien is dat niet nodig. En verder vroeg ik me af of je het binnenwerk kan beschadigen als ze een tik krijgen (ik heb ze een paar keer los gehaald om buizen te wisselen, en dan schieten ze op een bepaald moment echt even los uit de houder).

  Zolang je ze niet laat vallen of pootjes extreem verbuigt kunnen ze veel hebben. Handschoenen is onnodig en zinloos.

6) Misschien een vraag voor later : kun je ze gebruiken als transistor in een circuit? Wat is dan de pin-bezetting, hoeveel Volt hebben ze dan nodig om te werken (en hoeveel Ampere kunnen ze ongeveer hebben)?

  Een buis is qua werking vergelijkbaar met een mosfet. Bij zo'n klein buisje gaat het om een paar mA, niet om amperes. (alleen gloeistroom wel)

Ik vind het nogal een 'Frankenstein' gedrocht: buizen met een class D eindtrap erachter en blauwe ledverlichting... |:(

Arco - "Simplicity is a prerequisite for reliability" - hard-, firm-, en software ontwikkeling: www.arcovox.com
maartenbakker

Special Member

Buizen zijn niet vergelijkbaar met MOSFET's (enhancement mode) maar met JFET's (depletion mode). Je stuurt de buis dicht of bijna dicht door een negatieve voorspanning van een paar volt op het eerste rooster aan te leggen (ten opzichte van de kathode, vaak wordt de kathode wat opgetild en leg je het rooster op 0-potentiaal), en bovenop die voorspanning zet je het te versterken signaal. Met dat signaal moduleer je de stroom door de buis en daardoor de anodespanning. Voor niet-vermogensbuizen is de spanning doorgaans in de orde van grootte van 100-300V en stroom in de orde van grootte van enkele tot tientallen milliamperes. Overigens zijn er ook buizen die relatief goed presteren bij lage anodespanningen vergelijkbaar met transistoren, maar alsnog loopt er niet zoveel stroom, daar is het werkingsprincipe minder geschkt voor.

Handschoenen zijn nuttig tegen vingerafdrukken, verder inderdaad niet.

Buizen gaan tienduizenden uren mee en slijten niet als het apparaat uitstaat. Dus tientallen jaren bij normaal gebruik is zeker niet overdreven (*), tenzij ze buiten specs gebruikt worden. De gloeidraad blijft gewoon oranjerood gloeien als ze op zijn, maar er komen te weinig elektronen van de kathode meer af, zodat er te weinig stroom loopt om goed te kunnen werken.

(*) Als je een oude buizenradio binnenkrijgt voor reparatie, zijn de buizen bijna nooit volledig op. Van de gemiddelde 5 tot 7 buizen zijn er vaak 0 tot 3 aan vervanging toe, meestal de zwaarst belaste.

www.elba-elektro.nl | "The mind is a funny thing. Sometimes it needs a good whack on the side of the head to jar things loose."

Wat een geniale advertentie en dan omanders bedoeld.
En je moet ook nog andere buizen gebruiken n.l 6J4 om "een helder audio
geluid te krijgen " Zelfs met een absoluut gehoor zal geen
mens dat kunnen beamen.t'Is natuurlijk wel een mooi verdienmodel.
En daar gaat het tegenwoordig om.
And

Frederick E. Terman

Honourable Member

De advertentie op Amazon is inderdaad een beetje wonderlijk. De documentatie op de website zelf is een stuk beter.

Eerlijk gezegd vind ik het (op de foto) een mooi ding voor dat geld. Als ik hem zou moeten namaken en alle onderdelen zelf aanschaffen, zou ik niet veel lager uitkomen vrees ik.
We mogen op het forum dan wel eens lacherig doen over 'buizengeluid', maar als dat nu eenmaal iets is wat je leuk vindt, dan is dit een heel wat betere aanschaf dan iets zweverigs van duizenden euro's.

Neem nu bijvoorbeeld deze T20-eigenaar:

The stock tubes do good. They are fairly clinical and not that 'tubey' sounding. They do an adequate job. I personally replaced them with Riverstone audio's NOS ge 5654 tubes. They are a little bit warmer and wider in the presentation. But if you like more of a clinical tuning, the stock tubes will do good.

Wat hier dus - technisch gezien - staat, is dat de buizen een bepaalde vervorming van het geluid geven. En een ander type buis geeft weer een ander soort vervorming. Sommigen vinden de ene soort mooi klinken, anderen de andere soort.

En dan zijn er, die liefst helemaal geen vervorming willen toepassen op het geluid. Wel, die kopen of bouwen wat anders. Ik snap ze heel goed, maar de buizenliefhebbers begrijp ik ook wel een beetje.
In elk geval déze versterker lijkt me geen voodoo-afzetterij, maar gewoon een normaal geprijsd, mooi uitziend versterkertje voor wie de buizen graag hoort. En dat mag.

Keramisch, kalibratie, parasitair: woordenlijst.org
Hensz

Golden Member

Huh, een klasse-D versterker met buizengeluid? 8)7

Don't Panic!

Da's zoiets als een stoomtrein op zonne-energie... ;)

Arco - "Simplicity is a prerequisite for reliability" - hard-, firm-, en software ontwikkeling: www.arcovox.com

Kan in de tekst die je laat zien niks over 'vervorming' vinden.
En een buis hoort ook geen vervorming te introduceren.
Een buis hoort het signaal wat je op het stuurrooster aanbiedt
versterkt en zonder vervorming op de anode terug te vinden.
Alleen de configuratie van de totale versterkerschakeling kan
vervorming introduceren. En wat we vroeger in de buizentijd als
monteurs met een lach lieten horen...Een buis mag alleen klinken
als je er tegen aantikt. :)
And

maartenbakker

Special Member

Op 24 maart 2022 15:53:57 schreef Hensz:
Huh, een klasse-D versterker met buizengeluid? 8)7

De buizen staan gewoon in klasse A.

www.elba-elektro.nl | "The mind is a funny thing. Sometimes it needs a good whack on the side of the head to jar things loose."

Ja, maar de eindversterker is een Class-D digitale versterker... :?

Arco - "Simplicity is a prerequisite for reliability" - hard-, firm-, en software ontwikkeling: www.arcovox.com
maartenbakker

Special Member

Die als het goed is zodanig lage vervorming heeft dat je precies hoort wat er ingestopt wordt, dus vandaar waarschijnlijk de claim van 'buizengeluid'.

www.elba-elektro.nl | "The mind is a funny thing. Sometimes it needs a good whack on the side of the head to jar things loose."
Frederick E. Terman

Honourable Member

Op 24 maart 2022 15:53:57 schreef Hensz:
Huh, een klasse-D versterker met buizengeluid?

Je bedoelt: een buizen-voortrapje, gevolgd door een klasse D-versterker. En ja, dat geeft een buizengeluid.
Tenzij natuurlijk de klasse D-versterker op magische wijze de vervorming, veroorzaakt door de buizen, er weer úit haalt. :)

--
@Batavia: op ónze planeet vervormen de buizen, en (vergeleken daarmee) juist niét 'de rest van de schakeling' (weerstanden, condensatoren).

Die eigenaar zegt daar: de ene buis klinkt zus, de ander zo. Daaruit VOLGT dus dat in elk geval één van de twee moet vervormen, anders hoor je geen verschil.
En wij technici weten natuurlijk dat álle buizen vervormen; het zijn allemaal variaties op grafieken zoals hieronder.
Nogmaals: voor veel mensen levert dat een prettig geluid op; anderen vergelijken het met ketchup die je overal op gooit, zodat alles naar ketchup smaakt. :)
https://www.electronics-notes.com/images/valves-tubes-triode-anode-voltage-current-relationship.svg

Keramisch, kalibratie, parasitair: woordenlijst.org

Eerlijk gezegd vind ik het (op de foto) een mooi ding voor dat geld.

En dat is het ook. Er is erg veel zorg besteed aan de uiterlijke opbouw van de versterker. Het ziet er gewoon leuk uit.

Laatst had ik een nieuw kastje nodig voor een apparaat. Het moest een mooi kastje zijn, stevig en van kunstof en het liefst te bestellen bij RS. Dat bleek evengoed nog best lastig. De redelijk geprijsde kastjes waren gewoon niet mooi of ongeschikt. Uiteindelijk is het een kastje geworden dat er wel redelijk mooi uitzag maar een veelvoud kostte van die hele amazon versterker.

Die 95 euro is dat hele kastje al waard. Je krijgt er gratis een beetje een steampunkversterkertje bij dat het nog doet ook. Wat wil je nu nog meer?

RAAF12

Golden Member

álle buizen vervormen

En een transistor, FET of ander actief element vervormt óók. Het is aan de ontwerper om dat tot dragelijke proporties door middel van tegenkoppeling te verminderen.

Hensz

Golden Member

Op 24 maart 2022 16:45:49 schreef Frederick E. Terman:
Tenzij natuurlijk de klasse D-versterker op magische wijze de vervorming, veroorzaakt door de buizen, er weer úit haalt. :)

Misschien is dat wel zo, want THD wordt gespect op 0,04% wat ik errug laag vind. Zou ook betekenen dat er niet erg veel buizengeluid in zit.

Don't Panic!
Frederick E. Terman

Honourable Member

Daar zeg je inderdaad wat...! Dat de vervorming erg laag zou zijn, bedoel ik.

Ze zullen die buizen er toch niet alleen voor de show in hebben zitten? Dat zou wel een geweldige mop zijn. :)

Keramisch, kalibratie, parasitair: woordenlijst.org
Henry S.

Moderator

Op 24 maart 2022 17:18:24 schreef Ex-fietser:
[...]

En dat is het ook. Er is erg veel zorg besteed aan de uiterlijke opbouw van de versterker. Het ziet er gewoon leuk uit.

Laatst had ik een nieuw kastje nodig voor een apparaat. Het moest een mooi kastje zijn, stevig en van kunstof en het liefst te bestellen bij RS. Dat bleek nog evengoed lastig. De redelijk geprijsde kastjes waren gewoon niet mooi of ongeschikt. Uiteindelijk is het kastje geworden dat er wel redeliojk mooi uitzag maar een veelvoud kostte van die hele amazon versterker.

Die 95 euro is dat hele kastje al waard. Je krijgt er gratis een beetje een steampunkversterkertje bij dat het nog doet ook. wat wil je nu nog meer?

Graag twee blauwe ledjes minder ;) Lijkt me voor dit geld een prima aanschaf.

73's de PA2HS - ik ben een radiohead, De 2019 CO labvoeding.

Er staat ook bij: "with replaceable vacuumtubes" (alsof dat heel iets bijzonders is... ;) )
De opdruk op de doos was bij een review ook niet om gerust van te worden...:

Arco - "Simplicity is a prerequisite for reliability" - hard-, firm-, en software ontwikkeling: www.arcovox.com

Ze zullen die buizen er toch niet alleen voor de show in hebben zitten? Dat zou wel een geweldige mop zijn. :)

Ik ben wel eens zo'n versterker tegen gekomen. De buizen hebben dan echt het eeuwige leven. Pas na heel veel eeuwen zal het glas dat een traag vloeiende vloeistof is helemaal naar beneden gezakt zijn en in een plasje om de buisvoet heen liggen. Dan is duidelijk te zien dat de buizen niet meer werken. Maar als de gewone half geleider versterker dan zou functioneren lijken de buizen nog steeds te werken.

Huh, een klasse-D versterker met buizengeluid? 8)7

Ik heb de indruk dat het gewone buisjes zijn die op een (veel te) lage anode spanning draaien. (Zo te zien 12 volt) De buisjes zijn nooit ontworpen voor dit soort lage spanningen. Daardoor zal het werkpunt van die buisjes ergens onder in de karakteristiek liggen. En dat is juist het kromme gedeelte dat veel vervorming geeft. Of te wel het klassieke buizengeluid geeft.

In de oude tijd kreeg zo'n versterker niet bepaald goede Kritieken in de gerenomeerde geluids en audio bladen. (Dat was toen een belangrijk medium voor Kritieken. Inet was er immers niet.) Er waren ook toen echt wel versterkers met een bijzonder lage vervorming. Daar streefde men toen echt naar. Er is zelfs een soort van wedloop geweest tussen fabrikanten over wie de beste en meest vervormingsvrije versterkers (en luidsprekers enzo) kon maken. Men was vroeger heus niet gek en wilde toen gewoon een zo zuiver mogelijk geluid. Nu de technologie flinke stappen vooruit gemaakt heeft en dat zuiver geluids doel veel makkelijker te realiseren is, wil men juist weer onzuiver geluid. 8)7 Rare jongens die audiofielen.

Zo'n buizenversterkertje kan overigens prima werken. Heel internet staat geloof ik vol met schema's en schakelingen om dit zelf te bouwen. En veel mensen vinden dit soort geluid nu eenmaal mooi. Er is ook niets op tegen om dan zoiets te hebben.

Graag twee blauwe ledjes minder ;) Lijkt me voor dit geld een prima aanschaf.

Dat blauwe licht kan heel goed zonder een led hoor. Ik had ooit een versterker met een ELL80 in de eindtrap. Een dubbele penthode dus. Die speelde als een tierelier totdat de betreffende buis helemaal was doorgewarmd. Dan ontstond er ergens een isolatie probleem en schoot er een hele reeks blauwgekleurde vonken door de buis en stopte het geluid uit dat ene kanaal. Het was een erg mooi gezicht hoor maar niet helemaal de bedoeling.

Henry S.

Moderator

Op 24 maart 2022 20:04:57 schreef Ex-fietser:
Dat blauwe licht kan heel goed zonder een led hoor. Ik had ooit een versterker met een ELL80 in de eindtrap. Een dubbele penthode dus. Die speelde als een tierelier totdat de betreffende buis helemaal was doorgewarmd. Dan ontstond er ergens een isolatie probleem en schoot er een hele reeks blauwgekleurde vonken door de buis en stopte het geluid uit dat ene kanaal. Het was een erg mooi gezicht hoor maar niet helemaal de bedoeling.

Dit is idd een mooi gezicht. Maar de knallen in de speakers worden wel erg hard als het een oude Soviet eindbuis overkomt :P

73's de PA2HS - ik ben een radiohead, De 2019 CO labvoeding.

Heb ooit een radio gekocht waar een ELL80 vervanger in zat: ;)

De ELL80 is moeilijk verkrijgbaar, en het zijn tenslotte 2x EL95 in één ballonnetje. (zo kan 'ie ook nog beter zijn warmte kwijt)

Arco - "Simplicity is a prerequisite for reliability" - hard-, firm-, en software ontwikkeling: www.arcovox.com

Op 24 maart 2022 15:09:54 schreef Frederick E. Terman:
Wat hier dus - technisch gezien - staat, is dat de buizen een bepaalde vervorming van het geluid geven. En een ander type buis geeft weer een ander soort vervorming. Sommigen vinden de ene soort mooi klinken, anderen de andere soort.

En dan zijn er, die liefst helemaal geen vervorming willen toepassen op het geluid. Wel, die kopen of bouwen wat anders. Ik snap ze heel goed, maar de buizenliefhebbers begrijp ik ook wel een beetje.

Aha, jaren geleden op dit forum iets gelijkaardigs verteld, werd toen zowat uitgespuwd :-)

Ja de buis kan net zoals de trafo een subtiele vorm van distorsie toevoegen die het geluid prettiger maakt. (daarom niet beter, technisch gesproken).
Luister ook af en toe wel eens op een buizenbak, vanwege die "prettigheid", zeker bij muziek die er zich toe leent. Dat gaat véél beter met Dave Brubeck dan met Billy Eilisch..

Ketchup? peper en zout, of nog beter .. even op reis gaan.. eens op een ander horen en verwonderd zijn, maar ook weer blij zijn als je thuiskomt.

Ha! Dat lijkt wel een opamp/comparator opgebouwd met el41 (RIMLOCK voet) buizen. Dan heb je toch nog je klasse D versterker. O-)

Voor de volledigheid: De eerste buizenopamp met uiteraard twee dubbeltriodes.

Vervanger ELL80 op de foto bestaat uit 2x EL95...

Arco - "Simplicity is a prerequisite for reliability" - hard-, firm-, en software ontwikkeling: www.arcovox.com