Vernieuwen schakelkast freesbank met Dahlander schakeling

Dag luitjes.
Mijn zwager heeft een freesbank van zijn werk overgenomen. Maar het is wel een oudje.
Zijn verzoek was om de schakelkast aan te passen met nieuw schakelmateriaal.
Het gaat om een 2-snelheden schakeling dmv een Dahlander schakeling die op 3-fase 230V loopt.
Hieronder wat sfeerimpressies van deze “old lady”:

Nu ben ik de huidige schakeling aan het reverse-engineren om erachter te komen hoe de schakeling precies in elkaar zit.
Maar nu stuit ik tegen een aantal zaken aan:
- Heeft iemand een idee wat dit component is wat onder de wcd zit? Lijkt een vaste spanning van 6V op te staan.

- Contactor ‘S’ schakelt de hele schakeling aan of uit. Op de freesbank zelf zit een start en stop knop. Hoe deze intern precies bedraad zit weet ik niet zeker, maar ik gok zoals onder is getekend tussen klemmen 17, 18 & 19. (Heb momenteel alleen de montage plaat. Machine zelf staat elders). De contactor is een Siemens k915 iii 5-1. Deze lijkt 2 hulp contacten te hebben. 13-14 is een maker. Maar dan zit er ook nog een 15-16. Het lijkt erop dat dit ook een maker moet zijn en deze als overname kan dienen voor de startknop. Maar wanneer ik over dit contact meet, blijf ik variërende ohmse waardes meten. Kan iemand mij bevestigen of dit wel een maker zou moeten zijn en de leeftijd van het component roet in het eten gooit!?

- En als laatste. Het geheel zat voorheen achter een flinke 3-fase 400V naar 3-fase 230V trafo buiten de schakelkast. Naar het schijnt zou deze trafo vrij heet worden. Verzoek was daarom ook om de nieuwe schakelkast op 3x400V aan te sluiten. Alleen dat gaat met de huidige Dahlander motor niet lukken, daar deze 230V is. Maar wat theoretisch wel zou lukken is om de schakeling te vervangen door een frequentieregelaar. 1fase 230V in, 3fase 230V uit. De motor dan zo schakelen op ‘hoogste’ snelheid. En dan met 2 persets in de regelaar. Echter heb ik mij laten vertellen door mijn collega dat Dahlander motoren niet goed overweg kunnen met de hoge harmonische van een regelaar en hierdoor de interne wikkelingen zouden doorbranden. Heeft iemand hier ervaring mee en is het een no-go om een Dahlander motor op een frequentieregelaar aan te sluiten?

Het zijn een hoop vragen maar ik hoop dat jullie me op weg kunnen helpen. Mocht er nog iets onduidelijk zijn, dan hoor ik het graag.

Als iemand die regelmatig met zulke oude machines bezig is vraag ik mij af: werkte alles nog goed? Want in dat geval blijf ik er vaak liefst gewoon af. De schakelaars die ze toen gebruikten waren vaak specifiek voor de machine gebouwd en dingen vervangen is vaak moeilijk en past vaak niet. Dus enkel doen als het echt moet. Meestal is dat oude schakelmateriaal ook degelijk zat en alles ziet er nog heel netjes uit.

Waar de 6V stekker precies voor dient kan ik zo niet zeggen, maar het lijkt verbonden te zijn met de motorbeveiligingsschakelaar? Wellicht zegt de handleding er meer over?

Ook een frequentieregelaar op een dahlander ben ik niet zo voor. Gewoon origineel houden werkt vaak het beste, daar is de machine ook naar gemaakt. Als de trafo heet wordt is deze ofwel kapot ofwel te klein. Ik heb ook vijf machines op een trafo (drie naar 3x230V en 2 naar 3x190V) en deze trafo's blijven gewoon koud of hooguit lauw na langdurig gebruik.

+1.

Idd, waarom wel? If it ain’t broke don’t fix it.

Mee eens. Is er iets versleten? Anders is vervanging niet nodig. De machine wordt er niet beter van als je hetzelfde opnieuw bouwt.

Als je echt het gedrag van de machine wil uitbreiden zou je kunnen denken aan een frequentieregelaar.

Waar de 6V stekker precies voor dient kan ik zo niet zeggen

Verlichting voor de spindel/werkplek?

Zelf zou ik er ook gewoon afblijven als het goed werkt. Dat het oud is is verder niet zo relevant. Ik neem verder aan dat een dergelijke freesbank nu alleen nog voor hobbygebruik is (een paar uurtjes per week machinetijd, hooguit) en dus ook weinig te lijden meer heeft. Als er altijd een trafo voor heeft gestaan die goed gewerkt heeft, dan zie ik niet in waarom het ook in de toekomst niet goed zou blijven werken.

Persoonlijk ben ik van de school 'met je tengels overal afblijven, tenzij het dringend noodzakelijk is'. Tenzij er momenteel accuut gevaar is, uiteraard.

Mooier (kijk naar de bedrading!), en waarschijnlijk ook beter, dan het nu is ga je het niet krijgen, tenzij met zeer veel tijd en moeite.

Welk merk/type is het apparaat?

[Edit:

[Harrie729] Als de trafo heet wordt is deze ofwel kapot ofwel te klein.

Ofwel raakt de trafo in verzadiging door de hogere netspanning van tegenwoordig.]

Op woensdag 16 april 2025 07:37:37 schreef Harrie729:

Waar de 6V stekker precies voor dient kan ik zo niet zeggen, maar het lijkt verbonden te zijn met de motorbeveiligingsschakelaar? Wellicht zegt de handleding er meer over?

Nee die MBS gaat naar de WCD bovenin.. Ik denk een oude model kracht WCD.
Handleiding heb ik helaas niet.

Op woensdag 16 april 2025 11:48:05 schreef nonius:
[...]

Mooier (kijk naar de bedrading!), en waarschijnlijk ook beter, dan het nu is ga je het niet krijgen, tenzij met zeer veel tijd en moeite.

Welk merk/type is het apparaat?

Nou, kreeg wel een beetje kriebels van de bedrading aan de achterkant van de montageplaat.. zie toch liever draadgootjes. Maar goed, vanaf voren gezien ziet het er netjes uit.

Merk/type heb ik zo even niet bij de hand. Ga ik navragen.

Op woensdag 16 april 2025 11:50:41 schreef Ricotjuh:
[...]

Nee die MBS gaat naar de WCD bovenin.. Ik denk een oude model kracht WCD.
Handleiding heb ik helaas niet.

Het leek zo in ieder geval, waar gaan die grijze draden dan naartoe?

Dat is de PE. Die komt inderdaad wel van de MBS maar dat is gewoon een vast aardpunt van de MBS. Die zit vanaf daar weer verder in de kast aan PE

De 6V-spanning kan mogelijk ook een stuursignaal zijn voor een externe contactor, om een koel/smeer-pomp aan te sturen?

Dat, of zoals gezegd, machineverlichting.

Naar het schijnt zou deze trafo vrij heet worden

Als je er uw hand permanent kunt ophouden is dat niet te warm....
Dat was alleszins de regel die we vroeger hanteerden om te bepalen of een motor/transfo/... al dan niet te warm was.

Nou, kreeg wel een beetje kriebels van de bedrading aan de achterkant van de montageplaat.. zie toch liever draadgootjes.

Ik zie enkel de beroepsfierheid en -liefde die toen nog bestond... een draadgoot draagt enkel bij dat het wat mooier oogt.

In mijn logica is stand 1 lage snelheid en stand 2 hoge snelheid.
In dit schema loopt het dan mis met het sterpunt.
Daar krijg ik dan weer kriebels van. >:)

Buiten een correct schema optekenen voor het geval er zich een storing voordoet blijf ik er verder vanaf

Wat ik alleen niet helemaal snap ik waarom je de bron van het "probleem" niet aanpakt. De motor welke niet geschikt is voor het huidige energienet.

Als je de machine dan toch zo nodig wilt gaan verbouwen neem dan gelijk een fatsoenlijke, geschikte motor.

Op woensdag 16 april 2025 11:53:18 schreef Ricotjuh:
Nou, kreeg wel een beetje kriebels van de bedrading aan de achterkant van de montageplaat.. zie toch liever draadgootjes. Maar goed, vanaf voren gezien ziet het er netjes uit.

Duidelijk andere tijden :)

Op woensdag 16 april 2025 12:53:50 schreef Dominic:
Wat ik alleen niet helemaal snap ik waarom je de bron van het "probleem" niet aanpakt. De motor welke niet geschikt is voor het huidige energienet.

Als je de machine dan toch zo nodig wilt gaan verbouwen neem dan gelijk een fatsoenlijke, geschikte motor.

En dan heb je ook weer andere poelies, een verloopflens, een andere voet, ... nodig.

Ik had destijds ook de keuze op mijn draaibank, ofwel de knoeft van een motor uit 1946 te laten herwikkelen ofwel een nieuwe er op te zetten. Prijs was gelijk, maar een poelie met 4 riemen kost ook nog eens heel wat. Bovendien moest ik dan de voet ook aanpassen aan een kleinere motor, en de bekabeling. Om dan nog maar van het optische aspect te zwijgen als je zo'n oude zware machine hebt met een splinternieuw mini motortje op een gigantisch platform.

Het kan allemaal hoor. Maar ik hou persoonlijk de machines graag zoals ze zijn.

...Heeft iemand een idee wat dit component is wat onder de wcd zit? Lijkt een vaste spanning van 6V op te staan...

Ik zie twee WCD's. Als je de onderste bedoelt, daaronder zit toch gewoon zo'n ouderwetse schakelaar waar nu het draaiknopje vanaf is...

Hier een opbouw uitvoering

Lijkt een vaste spanning van 6V op te staan.

Capacitieve koppeling? Daar zijn de draden wat kort voor.
Inductieve koppeling? Daarvoor zijn er te weinig "wikkelingen" in het strooiveld van de transfo.
Dan zal het wel de overgangsweerstand van de schakelaar zijn die in de MΩ zit

ik zou ook zeggen, werkt het? lekker zo laten. de ombouw met een FO is de machine niet eens meer waard wrs. gezien het gebruikte materiaal is dit toestel nog uit de jaren 50. zoals het ding eruit ziet zou je denken weinig draaiuren..

Als het werkt zou ik het ook lekker zo laten.
Alleen die stotz automaten zou ik persoonlijk liever weer door gewone ( en de juiste) zekeringen vervangen.
Die stotz krengen geven nog wel eens ellende.

De 6 Volt is waarschijnlijk een meetfout, komt waarschijnlijk van de stuurspanning 42 volt , dan moet je ook op de 42 volt nul meten.
Wat Oxo ook schrijft je standen staan verkeerd , Je hebt inde uitstand getekend wat normaal is; laag is de driehoek kl 11-12 -13 schakel je door naar hoog worden 11-12-13 als dubbelster geschakelt en komt de spanning van de andere kant. Één wcd zal bedoeld zijn voor een support om het werkstuk te verplaatsen.

Net zo als de grote meerderheid hier al aangeeft.
Geen materialen vervangen, oude spul is vaak beter dan het nieuwe...
Vooral ook als het een machine voor de hobby is,
Als je ook ziet hoe dit gemaakt is, strookjes kurk of zoiets om te voorkomen dat de draden tegen de montageplaat komen.

Frequentie regelaar, dan ga je onderin koppel missen in vergelijking met een 2 toeren motor.
Machine en snelheden zijn ooit bedacht om bruikbare ranges te hebben.

Oude motoren zijn vaak overgedemensioneerd en raken niet in de war van een beetje meer spanning.

Mocht je toch een nieuw iets willen maken, maak dan een compleet nieuwe montageplaat met al je componenten een aansluitingen.
Veel sneller met uitwisselen.

Onder wcd, lijkt op een oude type aansluiting voor een werklamp, zal haast 42Vac moeten zijn, misschien een slecht contact ergens , corosie ?

Zo op het eerste gezicht zie de bedrading er best goed uit, vaak zijn de draden en de klemblokken risico's als je ermee aan de slag gaat. Hier zit je met zo een typische "alles of niets" situatie, maar wel met een apparaat dat in de uitgangssituatie gewoon werkt en geen evidente veiligheidproblemen heeft. Ik vind het bovendien een prachtige kast om te zien. Als de rest van het apparaat er ook zo uitziet... :9~

Zo een Dahlander zou ik zeker niet op een frequentieregelaar zetten. Die hebben intern wat magnetische trucage en daardoor hebben ze veel blindstroom en ik vermoed dat een FO zich daar best nog weleens in zou kunnen gaan verslikken. Bovendien wil je in zo een geval misschien nog wel een sinusfilter om de piekspanning op deze oudere isolatie te verminderen, maar dat kost ook weer wat. Moderne motoren (en niet-Dahlander motoren) zijn vaak wel een stuk kleiner, dus als je van gedachte verandert is er soms nog wel iets te improviseren, zeker als je nu nog een werkende freesbank hebt om bijvoorbeeld een adapter mee te maken. Fabrikanten zeggen alleen dat ze hun FO's alleen garanderen met motoren die er expliciet voor zijn bedoeld, maar in de praktijk vervang je de motor in de meeste omstandigheden toch omdat Dahlanders niet heel efficiënt zijn, zeker met weinig belasting en je al begint met iets dat einde levensduur is. De reden dat oudere motoren (niet alleen Dahlanders) niet aangeraden worden voor FO's is dat er spanningspieken kunnen ontstaan door resonantie van lekinductie en parasitaire capaciteit. Die oude motoren waren daar niet op gewikkeld en de verschillende fases, tussen welke de stapveranderingen plaatsvinden hebben onderling geen extra isolatie of afstand om dat te weerstaan. Het is heel moeilijk te herkennen wanneer een motor hiermee last zal hebben of niet, en niemand gaat je hier een duidelijk antwoord kunnen geven.

Het ogenschijnlijk slechte contact dat je meet is typisch voor (gebruikte) netspanningscontacten. Die zijn niet gemaakt voor kleine spanningen en stromen en als je de heel kleine spanning en stroom van een multimeter gebruikt krijg je meestal rotzooi te zien, dat kan ik bevestigen. Dit is ook een bekend probleem met relais: die hebben een minimum belasting nodig om te garanderen dat het contact schoon brandt, een gloeilamp kan je er waarschijnlijk wel fatsoenlijk mee schakelen. Schakelkasten met 230V stuurspanning zijn in mijn ervaring betrouwbaarder dan op 24V (doordat de spanning hoger was leerde ik later). Bovendien bevatten die oude contactors vaak Cadmium, wat de oxides blijkbaar stabieler maakte onder vonklast en die exemplaren waren blijkbaar erg betrouwbaar (maar alleen op netspanning, het contact dat terugmeldt naar bijvoorbeeld een PLC geeft waarschijnlijk veel eerder problemen).

Dang! Dat is weer een lang verhaal geworden. Bottom-line: wat ze hiervoor al zeiden: gewoon zo laten. Dat krijg je nooit meer zo netjes. (Misschien moet je er een doorzichtige deur op maken om er om de zoveel tijd even naar te kunnen staren. :P)

Dit project is weer aan het licht gekomen.
Zoals hierboven wordt aanbevolen laten we de sturing zoals het is.
Echter, mijn zwager gaf aan dat hij de trafo warm vond worden.
Nu zit er deze trafo voor:

Op de schakelkast zit dit type plaatje:

En op de motor deze:

Als ik het type plaatje op de motor bekijk, zegt deze dat de maximale nominale stroom 6.2A is. Ruim binnen de Iout van 11A van de trafo.
Op het type plaatje van de kast staat weliswaar (als ik het goed lees) 9.5A bij 220V en 15A bij 42V alleen deze snap ik niet helemaal.
Maar op basis van deze gegevens zou de eerder gebruikte trafo toch moeten voldoen? Of zie ik iets over het hoofd?

Wat is "warm worden" ?
Niet meer vast te pakken, of handwarm.
Meet de temperatuur eens met een IR thermometer of warmtebeeld camera.

Zo'n trafo mag flink heet worden. Zo heet dat je hem niet kunt vasthouden is zelfs geen probleem.

Ik zou wel de trafo afschakelen als je hem niet gebruikt. Dan sta je niet onnodig vermogen te verstoken.

Precies die dingen kunnen flink heet worden er moet veel vermogen door.