Hallo,
Ben een hobbyelektricien hopelijk kan iemand mij een correcte uitleg geven over potentiaalvereffening.Waarom die vraag zat onlangs in een ziekenhuis en zag zo van die stopcontacten waarbij je een aardkabel kan aansluiten na nader onderzoek kwam ik bij het woord potentiaalvereffening.
Maar wat is dat juist en waarom er zit toch al een aarding aangesloten in een stopc waarom dan nog een extra ?

Mvg

Uitgangspunt is dat een spanningsbron via een potentiaalverschil een voor de patient gevaarlijke stroom kan genereren.

Potentiaalvereffening in een ruimte wil niet anders zeggen dan dat er maatregelen zijn getroffen zodat geen spanningsverschil (potentiaalverschil) kan ontstaan tussen verschillende vaste metalen delen in de ruimte, verplaatsbare metalen objecten (b.v. een medisch apparaat) en vreemde geleidende delen.

Er zijn verschillende klasse's, ingedeeld naar de aard van het contact met de patiënt. Een medische ruimte waarbinnen geen galvanisch patientencontact plaatsvindt valt is niet geklassificeerd. Hierbij volstaat de standaard aarding volgens NEN1010. De aanraakspanning mag hier max. 50V ac zijn. Klassering 1 t/m 3 vereist extra maatregelen om het ontstaan van een spanningsverschil te voorkomen. b.v. de groen/gele vereffeningssnoeren. In een klasse-3 ruimte mag galvanisch contact plaatsvinden met een patient tot in het hart. De aanraakspanning mag hier onder normale en foutsituaties max. 10 mV zijn.

Hier kun je er meer over lezen: Medische ruimten en apparatuur

Ik ben niet deskundig op het gebied van medische apparatuur. Maar ik denk dat die extra aarddraad er is voor de zekerheid. Bij een aarddraad in het netsnoer kun je nl. niet zien of die nog heel is.

Een losse draad of enkelvoudig snoer kan ook een breuk hebben die niet zichtbaar is.
Ik neem daarbij aan dat een aardsnoer in een ziekenhuis niet een blank stuk litze is maar dat er een isolatiemantel omheen zit en over stekkers of iets dergelijks beschikt.
Zo al 3 punten waar een onzichtbare onbreking kan voorkomen.

[Bericht gewijzigd door evdweele op (20%)]

Ik neem daarbij aan dat een aardsnoer in een ziekenhuis niet een blank stuk litze is maar dat er een isolatiemantel omheen zit.

Soepel litze, groen/gele isolatie, minimaal 6mm2, impedantie max 0,1 Ohm, mag niet zijn opgenomen in het netsnoer. En zo zijn er nog een aantal eisen, ook voor de connector en de contactplug.

Zoals gezegd, een aarddraad in b.v. een spanningsslof kan onderbroken zijn. Of een apparaat kan een te hoge lekstroom naar de behuizing hebben.

[Bericht gewijzigd door Schimanski op (18%)]

Dus als ik goed begrijp is deze draad voor de zekerheid als er een spanning zou onstaan op een van de metalen delen in een ruimte deze kan afgevoerd kan worden naar de aarde?
Of ben ik verkeerd::

Het is om dezelfde redenen als waarom je alles in je badkamer moet vereffenen met een centraal aardpunt. Namelijk om echt zeker te weten dat er onderling nergens een spanning staat. De rede dat het ook daadwerkelijk in de badkamer zelf vereffend moet zijn (en dat niet bijvoorbeeld de waterleiding alleen in de meterkast is geaard) is dat eventuele invloeden van buiten de ruimte geen invloed hebben op de veiligheid binnen.

Stel een apparaat op een andere groep en een andere ruimte van het ziekenhuis is stuk en lekt stroom via de aardedraad. Door weerstand etc ontstaat er een spanningsval over je aardedraad en dus een spanning ten opzichte van de 'echte' aarde. Als je dan als patiënt bent aangesloten op een geaard apparaat en je raakt bijvoorbeeld een metalen constructie aan van het gebouw(dat dus wel op de 'echte' 0 volt aardspanning zit) komt die spanning over jou heen te staan. Als je alles met elkaar had verbonden in de ruimte zelf zou dit niet kunnen omdat alles geen spanning heeft ten opzichte van elkaar.

Omdat apparatuur vaak inwendig wordt gebruikt, of apparatuur erg goed geleidend is aangebracht (om hartslag te meten etc), is je lichaamsweerstand een stuk lager. Je hebt dan veel minder spanning nodig om gevaarlijke stromen te laten lopen. Vandaar dat in ziekenhuizen dus extra maatregelen genomen worden.

edit: dat laatste geld dus ook voor de badkamer. Je bent nat en hebt dus lagere weerstand en bent kwetsbaarder. Vandaar dat er extra maatregelen genomen worden.

Thanx aan allen ;-))

Ben al heel wat wijzer geworden

Mvg

Op 22 november 2015 20:27:29 schreef orion45:
Dus als ik goed begrijp is deze draad voor de zekerheid als er een spanning zou onstaan op een van de metalen delen in een ruimte deze kan afgevoerd kan worden naar de aarde?

Dit is een bijkomend verschijnsel, maar totaal verkeerd begrepen. Lees het eerste bericht van Schimanski nog eens door.

Gr.

Erik

@meander
Ben nog niet helemaal met het begrijpen ervan
vb:kamer 1 een defect toestel waarbij er een lekstroom vloeit naar de aarde
kamer 2 een persoon raakt een metalen tafel aan die aangesloten is aan de vereffeningsstrip van die ruimte

vraag
hoe kan je dan een potentiaal verschil hebben?

1- Defect apparaat met potentiaal 10V t.o.v. aarde.
2- Stalen behandelstoel met potentiaal 0V t.o.v. aarde.
3- Alle andere beschermingsmaatregelen laten we voor het voorbeeld buiten beschouwing.

Wat gebeurd er als patiënt in aanraking komt met het apparaat? Niet best, zeker als je we dat de menselijke huid de meeste weerstand heeft en er en hartoperatie uitgevoerd word.

Als je de behandelstoel door een touwtje verbind met het apparaat kan er nooit een potentiaalverschil zijn tussen de behandelstoel en het apparaat. De potentiaal word d.m.v. het touwtje vereffend en we spreken van potentiaalvereffening. Zelfs als alle andere veiligheidsmaatregelen ontbreken of haperen (verbinding aardpen, zekeringen, aardlekschakelaars) is er een veilige situatie binnen de ruimte. Op deze manier word alle metaal in de ruimte met elkaar vereffend tot de betonwapening aan toe.

In hetzelfde voorbeeld zou het apparaat onder 230V komen te staan. Door de verbinding staat nu de behandelstoel ook onder 230V. Er is geen potentiaalverschil. Zou je beide tegelijk beetpakken dan loopt er geen stroom door je lichaam.

Gr.

Erik

die aansluiting, ook wel POAG genoemd, is juist om ALLE geleidende delen, waar geen enkele vorm van elektriciteit inzit , te potentiaal te vereffennen.
Ziekenhuisbedden horen hier ook bij. of al die andere enge dingen in een ziekenhuis...(behalve verpleegsters) :)

Niet alleen de medische behandelkamers in ziekenhuizen k1 k2 enk3 moeten zijn voorzien van potentiaal contacten. ook behandelkamers van bv de tandarts en de fysiotherapeut zijn k1 ruimten en moeten zijn voorzien van minsten 1 vereffening,s contact.
Wat ik mis in de link van schimanski is dat er in k3 halfgeleidende vloerbedekking moet worden gebruikt (vloerbedekking met koolstofvezels) om statische elektriciteit uit te sluiten.
Onder deze vloerbedekking wordt een net van koperfoly geplakt die ook moet worden aangesloten op de vereffening,s rail. Dit was begin jaren 80 verplicht, maar kan inmiddels zijn vervallen?. Wie weet dit?

Een vriend van mij is in de jaren tachtig een tandartspraktijk begonnen in R'dam. Een nieuwe praktijk, de e-installatie in de behandelkamer werd ook voorzien van die aardcontactdozen. In de kelder eronder zit het verzamelrailtje.
Kan iemand hier een voorbeeld noemen van dingen die in die praktijk op zo'n contactdoos zouden moeten worden aangesloten ? Het toestel waar alle apparatuur aan bevestigd zit waarmee aan de patient word gewerkt, is al geaard. De stoel is geheel van niet geleidend materiaal.
Deze e-installatie is opgeleverd in een tijd dat er nog een inspectiedienst was bij het elektriciteitsbedrijf. Die keurders hadden hoofdzakelijk aandacht voor de erdsammelschiene.

Op 22 november 2015 19:47:08 schreef Schimanski:
[...]Soepel litze, groen/gele isolatie, minimaal 6mm2, impedantie max 0,1 Ohm, mag niet zijn opgenomen in het netsnoer. En zo zijn er nog een aantal eisen, ook voor de connector en de contactplug.

Zoals gezegd, een aarddraad in b.v. een spanningsslof kan onderbroken zijn. Of een apparaat kan een te hoge lekstroom naar de behuizing hebben.

Voor de installatie geld minimaal 2,5mm2, in maximaal 0,1Ω tussen het CAP en de vereffende punten. Aangezien je daar met 2,5mm2 al snel overheen zit word er 6mm2 aanbevolen. Er is inderdaad een versie van de norm geweest waar 6mm2 verplicht was. De precieze eisen aan de apparatuur ben ik niet mee bekend, ik hou me alleen bezig met de installatie.

Op 23 november 2015 23:18:58 schreef Hunebedbouwer: Wat ik mis in de link van schimanski is dat er in k3 halfgeleidende vloerbedekking moet worden gebruikt (vloerbedekking met koolstofvezels) om statische elektriciteit uit te sluiten.
Onder deze vloerbedekking wordt een net van koperfoly geplakt die ook moet worden aangesloten op de vereffening,s rail. Dit was begin jaren 80 verplicht, maar kan inmiddels zijn vervallen?. Wie weet dit?

Er is nog veel meer te zeggen over medische ruimten, veel te veel om zo even uit te leggen. Ik heb digitaal een boek waarin redelijk uitgebreid word ingegaan op medische ruimten. 250 bladzijden meen ik...

En die vloeren is inderdaad nog steeds zo. De luchtbehandeling speelt hierin ook een rol. Voor de vloeren geld een maximale waarde in Ohm om goed statische elektriciteit af te voeren, en een minimale waarde om gevaarlijke stroomdoorgang te voorkomen. De vloer word in S3 en K3 ruimten echter niet op het centrale aardpunt aangesloten maar op de "gewone" aarding. Dit omdat het in het algemeen niet mogelijk is om een elektrisch geleidende vloer geïsoleerd op te stellen t.o. de gebouwaarde. Maar dat is weer een ander verhaal.

Het begrip medische ruimten is veel te ruim om zo even uit te leggen.

Op 23 november 2015 23:18:58 schreef Hunebedbouwer:
Niet alleen de medische behandelkamers in ziekenhuizen k1 k2 enk3 moeten zijn voorzien van potentiaal contacten. ook behandelkamers van bv de tandarts en de fysiotherapeut zijn k1 ruimten en moeten zijn voorzien van minsten 1 vereffening,s

De arts zal samen met de IV er moeten kijken wat voor een behandelingen hij gaat doen, aan de hand daarvan zal worden bepaald wat voor een ruimte het word. K1, K2 of K3.
Klasse 1, alleen uitwendig galvanisch contact.
Klasse 2, galvanisch contact tot in de lichaamsvloeistoffen, maar niet in of aan het hart.
Klasse 3, galvanisch contact tot in of aan het hart.

Op 24 november 2015 09:52:39 schreef mvdk:
Kan iemand hier een voorbeeld noemen van dingen die in die praktijk op zo'n contactdoos zouden moeten worden aangesloten ?

Dat ligt er aan hoe deze ruimte is geclasificeerd. Van voor 2005 gelden er de S ruimten (S1, S2 en S3, NEN3134). Tegenwoordig heeft men K ruimten (k1, K2, K3.) in de nieuwe norm van 2015 word het weer veranderd naar groepen. Maar met die nieuwe norm hebben we nog niet te maken, die is namelijk nog niet aangewezen in het Bouwbesluit. Om het duidelijk te houden zeg maar....
Afhankelijk van de classificatie moet er vereffening worden toegepast, maximale aanraakspaningen, geïsoleerd opstellen, MES ketens (IT stelsels), noodstroom, enz. Ind dit geval zou het een S1 of S2 ruimte kunnen zijn.

Overigens gebeurden in het verleden voor dit hele gebeuren behoorlijk wat ongelukken. Er is rond 1970 een onderzoek geweest naar sterfgevallen door ongevallen in medische ruimten met een elektrische reden. Het bleek dat er jaarlijks 115 patienten overleden, en 1600 verwondingen veroorzaakt werden door de elektrische apparatuur/installatie. Een arts had het over een veelvoud hiervan (Ned. T. Geneesk. 116, nr 37. 1972) https://www.ntvg.nl/system/files/publications/1972116630003a.pdf

Maar dan zou in de artsen opleidingen aandacht gegeven moeten worden hoe en wanneer die aanwezige hardware te benutten. Als ik terugdenk aan dat moment van oplevering van die tandartspraktijkruimte, herinner ik me iets dat die vriend van mij niet wist wat ie er mee moest doen.
Hij kon zich geen behandeling indenken waarbij hij er iets mee kon.
Bij badkamers is het opletten dat de bouwer van het moois rekening houd met het aanbrengen van voorzieningen.
In medische ruimtes ligt de bal bij de gebruikers van die ruimten.

Op 23 november 2015 23:18:58 schreef Hunebedbouwer:
Wat ik mis in de link van schimanski is dat er in k3 halfgeleidende vloerbedekking moet worden gebruikt (vloerbedekking met koolstofvezels) om statische elektriciteit uit te sluiten.
Onder deze vloerbedekking wordt een net van koperfoly geplakt die ook moet worden aangesloten op de vereffening,s rail. Dit was begin jaren 80 verplicht, maar kan inmiddels zijn vervallen?. Wie weet dit?

Gebeurt nog steeds, ben vorig jaar in het AMC bij de bouw van de nieuwe OK's nog flink op mijn plaat gegaan over die zooi...

@TS:
Het idee van vereffening is inderdaad spanningsverschillen binnen een ruimte te voorkomen. Is alles op hetzelfde potentiaal (hetzelfde spannings niveau) kan er immers geen stroom lopen. Oneerbiedig gezegd gebeurt dit door “alles aan elkaar te knopen.” (alles= alle metalen delen waar spanning op kan komen te staan, bv een waterleiding) Zit alles aan elkaar geknoopt, komt alles op hetzelfde potentiaal bij een fout (sluiting). Als je dat dan ook nog eens aard schakelt de beveiliging ook nog eens uit bij een fout (sluiting fase-aarde of fase-waterleiding bv.). Tijdens een sluiting staat er echter nog een aanraakspanning op de installatie (afhankelijk van de verhouding van de impedantie van de fase en de aarde). Dit is in bijvoorbeeld een badruimte geen probleem omdat “toch alles aan elkaar vast zit”.

Stel je staat onder de douche, zonder vereffening. De waterleiding komt onder spanning te staan, deze heb je vast (230V). De vloer/afvoer zit op 0 Volt. Dat is 230V spanningsverschil. Er gaat dus een stroom door je lichaam lopen (230V/ door je lichaamsweerstand). Knoop je nu de afvoer en de waterleiding aan elkaar komen beide op 230V. Dat is 0V spanningsverschil. Er loopt dus GEEN stroom door je lichaam. Dat is vereffenen.

Maar: elke geleider heeft een bepaalde weerstand. Loopt er stroom door deze geleider ontstaat er een spanningsverlies over deze geleider. En dat is een reden waardoor er binnen bijvoorbeeld een badruimte toch nog enige spanningsverschillen kunnen ontstaan. Als maximale veilige spanning word 50V gezien. De NEN zegt hierover dat de maximale weerstand van een vereffeningsleiding in badruimten 50V / door de aanspreekstroom van de beveiliging moet zijn. Een B16 spreekt bij 80A magnetisch aan. Dus 50/80=0,60?. Als de weerstand van een vereffeningsleiding maximaal 0,6 ohm is kan bij een sluiting er maar 50V over vallen, en kan het spanningsverschil in de badruimte maar 50V zijn. In zone 0 van een badruimte mag overigens maar een aanraakspanning zijn van 12V.

Voor medische ruimten is de gedachte erachter hetzelfde als in bijvoorbeeld badkamers. In medische ruimten gaat men alleen wat verder daarin. Reden is dat het risico veel groter is. Van de totale impedantie (=weerstand. Is niet hetzelfe, alleen ter verduidelijking.) van je lichaam zit een groot gedeelte in je huid. Is deze doorbroken tijdens een operatie is een groot gedeelte van deze impedantie weg. Volgens de wet van Ohm zal er dus een veel grotere stroom gaan lopen bij een potentiaalverschil. Dus is je huid doorbroken tijdens een behandeling is het risico op elektrocutie veel en veel groter. Zeker als ze tot aan je hart opereren. Een klein spanningsverschil kan al fataal zijn. Voor behandelingen in je lichaam is 100mV het maximale spanningsverschil. Voor operaties tot bij of in het hart is 10mV de max. Dit geld in S3 en K3 ruimten. Denk aan OK’s, IC’s enz.

In S3 en K3 ruimten gaat men nog wat verder als alleen vereffenen. Er worden MES ketens toegepast (IT stelsels), er worden elektrisch geleidende vloeren gelegd, de vereffening is geïsoleerd opgesteld t.o. de bouwaarde zodat er geen stroom door de vereffening kan lopen vanaf buitenaf waardoor er weer geen spanningsverschil kan ontstaan enz.

Ik tipte maar een klein aantal zaken aan. Het wordt allemaal uitgebreid beschreven in het boek "Elektrische veiligheid in medisch gebruikte ruimten" door Mark van Abkoude. Dit boek is een uitgave van NEN/TNO en verkrijgbaar bij NEN.

Er is een korte presentatie online beschikbaar. Elektrische veiligheid in medisch gebruikte ruimten

Op 24 november 2015 13:01:21 schreef mvdk:
Maar dan zou in de artsen opleidingen aandacht gegeven moeten worden hoe en wanneer die aanwezige hardware te benutten. Als ik terugdenk aan dat moment van oplevering van die tandartspraktijkruimte, herinner ik me iets dat die vriend van mij niet wist wat ie er mee moest doen.
Hij kon zich geen behandeling indenken waarbij hij er iets mee kon.
Bij badkamers is het opletten dat de bouwer van het moois rekening houd met het aanbrengen van voorzieningen.
In medische ruimtes ligt de bal bij de gebruikers van die ruimten.

Dat gebeurt ook. In ieder geval word verteld bij de opleiding (tot arts) welke behandeling in welke ruimte mag plaatsvinden (heb ik me laten vertellen). Het ene ziekenhuis gaat daar weer anders mee om als het andere. Ik ken ziekenhuizen waarbij de classificatie op de deurpost vermeld staat, zodat dat voor de arts duidelijk is. Soms gebeurt dat ook niet, en word er na oplevering niet meer naar een classificatie gekeken. Meestal word er wel rekening mee gehouden. En inderdaad ben ik ook wel eens bij artsen welke thuis behandelen geweest welke nog nooit van een classificatie o.i.d. gehoord hebben.
Verder moet een arts er niet zoveel meer mee. De arts dient de vereffeningsleiding van de gebruikte apparaten op de vereffeningspunten aan te sluiten. Vaak spreekt dat wel voor zich, zon loshangende steker moet toch ergens aangesloten worden. In S3/K2 en K3 ruimten kan het zijn dat er een isolatie fout is een de MES keten. Dan gaat er vanzelf een isolatiewachter piepen, vrij vervelend geluid dus dan zal de arts ook wel iets gaan ondernemen. Vaak is er dan ook doormelding naar het GBS. En gebruikte apparatuur moet voor medisch gebruik geschikt zijn, sommige artsen willen van allerlei spul meenemen van thuis. Zo snel schieten me geen dingen meer binnen welke een arts extra moet weten van een elektrische installatie in een medische ruimte.

Op 24 november 2015 18:27:03 schreef Schimanski:
Ik tipte maar een klein aantal zaken aan. Het wordt allemaal uitgebreid beschreven in het boek "Elektrische veiligheid in medisch gebruikte ruimten" door Mark van Abkoude. Dit boek is een uitgave van NEN/TNO en verkrijgbaar bij NEN.

Er is een korte presentatie online beschikbaar. Elektrische veiligheid in medisch gebruikte ruimten

Goed boek over dit onderwerp, een aanrader. Ik heb verschillende (cursus)boeken gelezen over dit onderwerp, maar dit is mijn inziens veruit de duidelijkste en volledigste.