X en Y condensator, hoe zat het ook alweer?

Er bestaan ook geen 630VAC X2-condensatoren...

Oorspronkelijk stond er waarschijnlijk 630V (standaard werkspanning die luidt in DC), en dat is net een beetje aan de krappe kant hoewel het langere tijd goed zal werken als het een beetje kwaliteitscondensator is en je geen hoge of vervuilde netspanning hebt. De eerstvolgende gangbare werkspanning is 1000V DC en dat is dan weer een relatief dure oplossing.

Een X of Y condensator is een makkelijke manier om voor deze schakeling de goedkoopst mogelijke passende condensator te vinden die meestal wel een tijdje heel blijft en meestal niet op een gevaarlijke manier stukgaat.

Het is zelfs zo dat Y condensatoren vaak geschikter zijn voor serievoedingen, maar in hoge waardes zoals 220n moeilijker te vinden zijn.

Een X condensator van tenminste 275VAC is hier de optimale keus. Liefst eentje die door de fabrikant vrijgegeven is voor gebruik in serievoedingen, om het Senseosyndroom zo lang mogelijk buiten de deur te houden.

Bedankt voor dit duidelijke antwoord.
In de onderdelenlijst staat 630VAC, maar die heb ik inderdaad niet gevonden. De meeste geven 275V aan.
Ik heb nu een testopstelling in duurproef staan met een okergele Philips condensator, maar die dateert waarschijnlijk nog van voor de tijd dat ze de X en Y categorie hebben bedacht. Die wil ik niet in de definitieve uitvoering gebruiken.

Is er ook nog een merk/type wat ik bij voorkeur kan aanschaffen? En welke moet ik beslist vermijden?

WIMA, Vishay/BC (Philips), Vishay/Roederstein (ERO), Panasonic zijn goede merken. Bij voorkeur een MKP type, eventueel MKT, zeker geen MP.

Ik weet dat Vishay/Roederstein in elk geval ook reeksen heeft die expliciet voor serieschakeling zijn, maar duurder en lastiger verkrijgbaar. Voor een LED misschien een beetje overdreven.

Je okergele Philips condensator zou een MKT-P type kunnen zijn als hij speciaal voor AC gespecificeerd is. Die waren ooit best goed, maar het zijn deels papiercondensatoren en vergaan op den duur. Als het een type is dat voor een hogere gelijkspanning gespecificeerd is, kan het een MKC (polycarbonaat) type zijn. Die zijn in deze toepassing relatief brandbaar omdat ze niet zo goed zijn in zelfherstellen.

Op woensdag 9 juli 2025 14:03:02 schreef KlaasZ:

Is er ook nog een merk/type wat ik bij voorkeur kan aanschaffen? En welke moet ik beslist vermijden?

De oudere generatie RIFA staat niet goed bekend. Ze hebben de bijnaam "rook/stinkbommen"
Hoe het met recentere produktie series zit durf ik niet te zeggen.

Beide weer bedankt, hier kan ik mee verder.

De condensator die ik in de proefopstelling heb is gespecificeerd op 400V=

@vergeten: het gaat een beetje om RIFA, maar vooral om dat het papiercondensatoren (MP of PME) zijn. Wima heeft ook nog een MP reeks die ook niet goed is. Helaas zijn de huidige Evox (=RIFA) types van dezelfde reeksen nog steeds even rot, maar het goede nieuws is dat de huidige eigenaar Yageo ze eindelijk langzaamaan lijkt uit te faseren.

@KlaasZ: 400V oude Philips is vrijwel zeker MKT of MKC en gaat een tijdje goed, vooral omdat ze fors overgedimensioneerd zijn destijds bij de productie, maar inderdaad niet voor permanent gebruik.

Condensatoren zijn besteld, van Wima.

Even wat "safety capacitor 101"...

De benaming X voor X condensator staat voor "across/"axross" the line" ofwel aangesloten over het net tussen L en N. In een schema vormt de X condensator een letter X waarbij bijv. de linker boven- en onderbeen de binnenkomende L en N zijn en de andere twee benen de uitgaande lijnen verder het EMI-filter/apparaat in.

Een X condensator is zo geconstrueerd dat ie bij falen niet in de hens vliegt maar veilig/passief overlijdt (de Rifa rookbommen daargelaten; die overlijden niet echt passief). Dit vaak in combinatie met zelfherstellend gedrag waarbij bij elke overspanningspiek een beetje metaalfolie wegdampt en de capaciteit iets afneemt. Waardes liggen ruwweg tussen de 10nF en 10uF.

De hoofdfunctie is het filteren van differential-mode hoogfrequente stoorstromen. Ze komen in drie smaken: X1, X2 en X3 maar X3 mag je vergeten want die is niet echt gangbaar.
X1: vaak 440Vac werkspanning en impulsspanning tot 4kV
X2: vaak 275 danwel 305vac werkspanning en impulsspanning tot 2,5kV

De Y voor de Y condensator staat voor de letter Y in het schema waarbij de twee armen staan voor de inkomende en verdergaande N danwel L en het onderste been naar aarde danwel niet-geaarde aanraakbare delen is verbonden. Aangezien er veiligheidsgrenzen zijn gesteld aan de resulterende "lekstroom" is de capaciteitswaarde relatief klein, zeg zo tussen 100pF en 4,7nF.

De hoofdfunctie van een Y condensator is het filteren van common-mode hoogfrequente stoorstromen. Deze is zo geconstrueerd dat ie bij falen niet laag-impedant wordt om zodoende electrocutiegevaar te minimaliseren.

Er zijn twee hoofdsmaken: Y1 en Y2. De niet-gangbare Y3 en Y4 types mag je vergeten.
Y1: werkspanning tot 500Vac, impulsspanning to 8kV
Y2: werkspanning tot 300Vac, impulsspanning to 5kV

Een Y2 mag je verbinden tussen het net en een geaard deel.
Een Y1 moet toegepast worden tussen het net en een ongeaard aanraakbaar deel. Twee Y2 in serie met dezelfde capaciteitswaarde mag ook.

Toch kom ik ook in dubbelgeïsoleerde apparaten wel Y2 types tegen die niet in serie staan en 5kV klinkt ook gewoon alsof het voldoet aan de eisen van dubbele isolatie. Hoe hard is die regel?

[Bericht gewijzigd door maartenbakker op maandag 14 juli 2025 18:45:54 (25%)]

Als ik het verhaal van Gadjo Dilo lees, zie ik als belangrijkste verschil tussen X en Y de positie in een schakeling en het capaciteitsbereik. Maar beide hebben als belangrijkste eigenschap dat ze niet in kortsluiting gaan bij een defect. Ze lijken dus verder erg op elkaar. Of zijn er nog meer wezenlijke verschillen?

Mijn bestelde X condensatoren zijn binnen en de schakeling staat met een nieuwe C in duurtest.

Een X condensator mag ook in kortsluiting gaan zolang hij daarbij niet in brand gaat.

De testspanningen zijn naast de capaciteit het belangrijkste verschil.

@MaartenBakker: die regel staat vermeld in IEC60598-1 tabel 4.6 en U.2 voor verlichtingsarmaturen. Dit is een harde regel. Maar ik verwacht dezelfde eisen ook voor ander apparatuur.

In het geval van een IEC Class II luminaire (aanraakbare geleidende delen niet geaard) zorgt dubbele danwel versterkte isolatie ervoor dat aanraking veilig is. Deze isolatie mag door Y condensatoren overbrugd worden als volgt (mits de aanraakstroom de 0,7mAp niet overschrijdt) :

Nominale netspanning tussen 150 en 300Vac, impulse category II en III: 1x Y1 of 2x Y2 in serie
Nominale netspanning tussen 300 en 500Vac, impulse category II en III: 1x Y1 of 2x Y2 in serie

Het kan natuurlijk zijn dat voor andere apparaten alsnog andere eisen gelden; bijv. als de impulse category gelijk is aan I wat best wel eens voor consumentenelectronika kan gelden...

Description of impulse withstand categories:
Equipment of impulse withstand category I (150-300V netspanning: 1,5kV) is equipment which is intended to be connected to the fixed electrical installations of buildings. Protective means are taken outside the equipment; either in the fixed installation or between the fixed installation and the equipment; to limit transient overvoltages to the specific level.
Equipment of impulse withstand category II (150-300V netspanning: 2,5kV) is equipment to be connected to the fixed electrical installations of buildings.
Equipment of impulse withstand category III (150-300V netspanning: 4kV) is equipment which is part of the fixed electrical installations and other equipment where a higher degree of exposure is expected.
Equipment of impulse withstand category IV (150-300V netspanning: 6kV) is for use at or in the proximity of the service entry of the electrical installations of buildings upstream of the main distribution board.

[Bericht gewijzigd door Gadjo Dilo op dinsdag 15 juli 2025 14:49:57 (13%)]