Mn eerste experimentele versterker :)

misschien overstuurde de muziek de versterker?

Heel wat beter trouwens dan dat schema(schema's!) in die andere versterker topic

D1 en D2 staan omgekeerd (getekend), hoop dat ze juist aangesloten zijn.

Het geluid uit een functiegenerator kan je helemaal niet vergelijken met muziek. Een enkele compleet vervormde toon zal nog altijd op een toon gelijken.

Een gedeelte berekenen kan ik maar bijlange niet alles.

M.I. mag die elco over R2 er niet staan want die helpt de ingestelde versterkingsfactor van T1 om zeep.

Leuk experiment inderdaad

Volgens mij is je uitgangselco wel erg klein, als er ook maar een beetje laag in de muziek zit wordt hij steeds helemaal ont- en weer geladen. Probeer eens 470 of 1000 uF.

Even een paar vraagjes, kan C2 niet gewoon weg want als je ingangstrap hebt berekend op 9V / 2 = 4.5V bias spanning. Dan wordt dit dan toch ook de spanning die op D1 en D2 staan. Trouwens het idee wat ik hierboven opper geeft dat niet oscolaties??? heb ik even geen antwoord op. Mischien voor de gevorderder geluids boeren. Hmm veel beter dan in die andere topic Proficiat echt goed:
http://www.circuitsonline.nl/forum/view/message/220373#220373
hier heb je de link als je wilt lachen

Groeten Captnoord

[edit] nederlands

Je hebt geen scope maar je kan er een downloaden bij de dowload sectie alhier. Gaat via je Sounkaart. Kan je meten aan je versterker en kijken bij welke trap het gaat kraken.

/OffTopic
Misschien ook iets om aan RB0/INT te meten voor je PIC project?
Maak wel een verzwakker, anders blaas je de Soundkaart op.

MvgEat

Opmerkingen tav het schema:
1) Elco C1 staat verkeerd om (aangenomen dat er geen DC op de uitgang van de bron staat). Dit kan een grote lekstroom in de elco geven.
2) Check of de polariteit van C2 juist is, door aan beide zijden van de elco de DC spanning te meten.
3) De speaker is niet goed aangesloten, deze moet je aansluiten tussen de uitgang en ground. Ik neem aan dat R7 en R8 dienen als een soort stroombegrenzing, ter bescherming van de uitgangstorretjes?

Als je dus in dit topic kijt: http://www.circuitsonline.net/forum/view/20072/1
Dan zie je na een tijdje een schematje van een versterkertje van mij staan. Is ongeveer hetzelfde (iets gevoeliger door meer transistoren). Ik zou geen bc547's nemen, maar ietsje zwaardere types die meer stroom aan kunnen. Het probleem met een bc547 en 557 is namelijk dat de basisspanning al gelijk 2V moet variëren om in de luidspreker (4 Ohm) misschien een 0.5V uit te maken. Deze transistoren kunnen dus te weinig stroom leveren. Als je schema's van kleine versterkers gaat bekijken, dan zie je wel dat eigenlijk bijna nooit deze transistoren worden gebruikt, omdat ze dus niet geschikt zijn om laagohmige lasten als luidsprekers aan te drijven.

Voor die weerstanden bij de diodes heb ik zo'n 330 Ohm genomen. Dit kan bij jouw diddes ook nodig zijn. Als ik 10k nam, dan kreeg ik vervorming, want dan was de ruststroom te klein.

Maar dat zijn maar kleine kritiekpuntjes. Waarschijnlijk zal het al wel iets doen als je hem bouwt.

ja het doet zeker wat ja

er zitten idd wat tekenfoutjes in, shit man, maar de diodes en die luidspreker zitten zoals jullie het zeggen

die elco over R2 is voor een extra hoge versterking op de wisselspanning, en de gelijkspannign heeft iets van 3x versterking zo stond het in ieder geval in het boek

Als ik niets aan de ingang zet, gaat hij idd oscilleren, met bv mn geluidskaart aan de ingang gekoppeld en dan een computer oscillator werkt het wel ok.

Verder is het schema een beetje uit elektronica echt niet moeilijk overgenomen. Ik heb hem tot nu toe alleen met 5v getest, zo stond het in het boek. Misschien zijn de waarden wel helemaal niet geschikt voor 9v...

FF mn gedachteging (nu met 5v voedingsspanning)
rond T1:
je wilt dat er door R1 een ruststroom loopt van 1mA (<== waarom deze waarde?) en een spanning erover staat van 2,5v. dat is dus 2,5/1 = 2,5kOhm = 2k2
Een versterking van 3 keer (waarom kiezen ze 3 a 4 keer?) krijg je door de deelverhouding R1/R2 3 te maken. Dan krijg ik dus iets van 680ohm voor R2
De basisstroom moet dan 10uA zijn. Er staat een spanning over R3 van 3,5v. (<== waarom kiezen ze deze waarde?). Dus dat is 3.5/0.010mA = 350k (niet wat in het schema staat dus... ben ik nou fout op weg?)
Hoe de condensatoren worden berekent weet ik niet. Iets met de formule
Xc = 1/(2*phi*f*C)
Misschien? Welke frequentie moet ik dan kiezen, en welke reaktantie?
en dan de weerstanden van de balanstrap:
over 1 weerstand R5 en R6 staat iets van 2v in ruststand. ((5-0.6-0.6)/2). Er loopt dus een basisstroom van 2/10k = 200uA. Met een Hfe van 100 krijg je dan een collectorstroom van 20mA (hee zweetvoetje dat komt me bekent voor ). Het boekje had het ook nog over die 10ohm weerstanden voor de veiligheid, maarof die nodig zijn???
En dan kan je nog de uitslag bij een bepaalde ingangsstroom berekenen

Zit ik in de goede richting? Dan zou ik al ontzettend blij zijn, als ik snap wat ik maak, dan kan ik mijn volgende projectje (versterker met opamp? ) misschien wel zelf bedenken

Als je dit kan, dan moet een versterker met OPamp alleen maar nog makkelijker zijn. Een OPamp is een ding voor mensen die te lui zijn om uit te zoeken hoe een transistor werkt. (meestal tenminste )

Voor condensatoren geld inderdaad die formule. Je moet ermee rekening houden dat je luidspreker een weerstand van 4 (of 8) Ohm heeft. Als de X(c) ook 4 Ohm is, dan zit je op de "kantelfrequentie" van je condensator en luidspreker. Daaronder gaat je luidspreker dus heel weinig vermogen meer krijgen.

Met het berekenen van de stroom door de weerstanden en transistoren ben je nog niet goed op weg. Een deel van de stroom door R3 loopt namelijk via de transistor (hierdoor komt de emitterspanning als het goed is op 0.6V lager als de basisspanning, met alle gevolgen van dien voor de collectorstroom en spanning), maar een ander deel van de stroom door R3 (en dat is veruit het grootste deel, als het goed is), dat loopt meteen weg door weerstand R4.
Dit geldt ook voor de stroom door weerstanden R5 en R6. Een groot deel van de stroom hierdoor loopt door de diodes(die overigens andersom geplaatst moeten worden). Hierdoor komt er een mooi een voorspanning van 0.6V op de basis-emitter van iedere transistor, waardoor bij een klein ingangssignaaltje de transistor meteen gaat geleiden.

Op 27 maart 2005 15:24:17 schreef zweetvoetje:
Als je dit kan, dan moet een versterker met OPamp alleen maar nog makkelijker zijn. Een OPamp is een ding voor mensen die te lui zijn om uit te zoeken hoe een transistor werkt. (meestal tenminste )

ela ela ela. als je niet weet hoe een transistor werk kan je geen opamps maken hoor. Laatste die ik gezien heb had meer dan 200 transistoren ...

Op 27 maart 2005 15:26:52 schreef free_electron:
[...]

ela ela ela. als je niet weet hoe een transistor werk kan je geen opamps maken hoor. Laatste die ik gezien heb had meer dan 200 transistoren ...

99% gelijk (er bestaan opamps met buizen, en met FETs)
Ik had het er ook over dat het bouwen MET OPamps makkelijk is, niet het bouwen VAN OPamps. Hoe meer transistoren hoe simpeler het is om te gebruiken. Ga maar na, het klopt redelijk.

ok, maar was de rest van mn berekening dan wel goed?

Maar hoe bereken ik dat dan? bij T1 is er een parallelschakeling, maar een van de weerstanden heeft dus een spanningsval van 0,6v voor zich.

Zover kom ik:
ik wil dus een basisstroom van 10uA. (5-0.6)/0.010mA = 440k. 440k - 680 = (ongeveer) 439k
maar zo'n grote weerstand is niet nodig, omdat R4 3k9 is en dus veel stroom trekt (zegt zweetvoetje, maar de weerstand is toch groter als R2).
En hoe R3 dan te berekenen? En zowieso waarom kiezen ze die waardes als 1mA en 3x versterking, ik neem aan dat daar wel bepaalde regeltjes ofzo voor zijn?
En nu weet ik dus wel ongeveer hoe ik de condensator voor de speaker kan berekenen: de hoogste frequentie nemen, en zorgen dat de weerstand van de condensator niet onder die van de speaker komt:
C = 1/(2*pi*20000*4.1) = 2uF
dat is tegen wat hier wordt gezegt in... Ik zou toch eerder zeggen dat je dit met de laagste frequentie moet doen, maar op deze manier wordt de weerstand alleen maar hoger bij een lagere frequentie, dus kom ik boven de kantelfrequentie. Maargoed, dan heb ik nogsteeds niet de manier van het berekenen van de andere condensatoren

* Berry zeurt misschien, maar wil graag alles weten

EDIT:
Hier is het verbeterde schema (kheb de C2 omgedraait, maar dat hielp niet veel, zou die kapot zijn misschien?)
http://img54.exs.cx/img54/6562/simpleamp9aa.gif

Je zeurt niet, het zijn goede vragen...

Wat de luidspreker betreft: De kantelfrequentie ligt in het lage gebied. Je rekent het nu verkeerd uit. De formule is X=1/(2*pi*f*C). Je wilt bijvoorbeeld dat hij bij het tot 50Hz nog doet. Dan vul je in X=4; f=50; en C=?. Ik hoop dat je genoeg algenbraad hebt om dit op te lossen.

Wat die weerstanden en stromen betreft. Je moet de weerstanden bij de basis gewoon zien als spanningsdeler. Dit levert dus een bepaalde spanning. De stroom door de basis is als het goed is zo klein, dat je deze kan verwaarlozen in een berekening. Hierdoor krijg je dus een spanning op de basis van 9*(3.9/13.9)=2.5V. Je kan er gewoon van uitgaan dat deze spannin op de basis staat. De spanning op de emitter is dan 2.5-0.6=1.9V (ongeveer). Er loopt dus een stroom van 1.9/680=2.8mA door de transistor en de emitter. De basisstroom is veel kleiner dan de collectorsctroom, dus je mag de emitterstroom en collectorstroom gelijkstellen. Dit wordt dus 2.8mA. Over R1 staat dus 2.8*2.2=6.1V. De collectorspanning zal dus in de buurt liggen van 9-6=3V. Dit is dus wel een vrij kleine spanning, je zou de weerstand R3 dus wel ietsje kleiner mogen nemen.

Hoop dat het allemaal klopt zo...

ok Thnx, ik zat dus wel in de verkeerde richting, ik begon met rekenen aan de collector. Was het niet zo dat op de collector de halve voedingsspanning moest staan in rust? Maar moet R3 niet groter zijn trouwens? Dan komt er een kleinere basisspanning -> kleinere emitter/collectorstroom = kleinere spanningsval over R1.
Trouwens wel een handige manier van rekenen, op die manier hoeft je ook geen rekening te houden met de versterkingsfactor van de transister
Maar waarom kiezen ze dan voor 10k en 3k9 en niet 100k en 39k? Dat zou de batterij sparen, maar zorgt voor minder basisstroom. Daar moet je ook rekening mee houden dan toch
En die R5-R6, kan ik die niet beter groter maken, dan kan hij meer stroom leveren niet?

Volgens mij is R5/R6 alleen van invloed op het overnemen van de ene en de andere transistor. Deze zorgen er dus voor dat de transistoren allebei precies in de startblokken staan om meteen stroom te leveren als dat nodig is. Zou je ze groter maken, dan moet de spanning eerst een stukje stijgen voordat de transistoren wat gaan doen. Ook is de versterking niet erg constant als de spanning op de basis laag is (hiervoor zorgen R5/R6). Dit heeft als gevolg veel vervorming. (vooral bij zwakke signalen)

Misschien dat 100k en 39k ook nog net zal werken, maar bij nog hogere waardes, dan gaat na een tijdje de basisstroom wel degelijk meetellen, en zal de spanning dus dalen.

Deze manier van rekenen zorgt er inderdaad voor dat je geen rekening hoeft te houden met de hfe. Het leuke aan deze schakeling is ook dat de hfe ook helemaal niet meedoet bij deze schakeling. De spanningsversterking is R(collector)/R(emitter). Maar je moet bij deze berekening natuurlijk met de versterking wel een eindje onder de hfe blijven, want daarboven gaat het natuurlijk niet meer op.

Ik heb dit topic niet helemaal doorgelezen, maar misschien kan ik iets leerzaams toevoegen. Ik ben ook zo begonnen als jullie. Niet klakkeloos overnemen van sites maar zelf een versterker bedenken. En dat is natuurlijk het leukste .

Dit is waar ik uiteindelijk uit kwam. Het zal vast en zeker niet de beste (goeie) zijn, maar ik vind hem mooi klinken en hard gaan .

Links bij de C van 2,2µF sluit je de audio aan. En rechts de luidspeker. Ik heb hem 2 keer gebouwd om hem te kunnen bruggen.
Na de C van 2,2µF komen 2 weerstanden en 2 C's. Deze zijn er om hogere frequenties dan 150kHz (volgens mij, weet ik niet zeker meer) weg te filteren. Dit geeft namelijk een suisend geluid en de versterker wordt daar loeiheet van.
Na dit filter komt de spanningsversterker. De versterkingsfactor wordt bepaald door de 10k en 150k weerstanden. Hij versterkt 150/10=15 keer en DC 1x door de 2 CŽs van 2,2µF in het midden. De ene losse kant van 150k komt aan de uitgang van de versterker.
Dan komt er een stroomversterkertje. Deze bouwt de spanning net zo hoog of laag op dat de gewenste uitgangsstroom wordt bereikt. En hierna komen de uitgangstorren. Ik heb er twee achter elkaar geplaatst om de stuurstromen zo klein mogelijk te houden.
De diode in het midden is er om de diodespanning van de BD237/238 te verkleinen. Er loopt namelijk geen bias stroom, dus klasse B.

Klasse B kraakt normaal gesproken (daarom kraakt de versterker van Berry waarschijnlijk ook iets), maar door de stroomversterker die ervoor staat wordt dit behoorlijk minder. Ook omdat de spanningsversterker aan de ingang een behoorlijk hoge versterkingsfactor heeft zonder terugkoppeling.
Ik heb er eens een hoofdtelefoon op aan gesloten en de radio op de zachste stand gezet, toen was er pas heeeeeel lichtjes een kraak te horen. Later dit ook eens gedaan met een LM741, LM358 en een TL072 gedaan en die kraakten veel harder.
De TL072 heb ik later gebruikt om een fasedraaier te maken om de 2 versterkers te kunnen bruggen. Maar ik heb toen de TL072 in klasse A geschakelt om volledig van het gekraak af te zijn. Dit heb ik gedaan dmv een weerstandje vanaf de plus naar de uitgang van het IC.

Ik hoop dat jullie hier wat aan hebben. Het zal nogmaals zeker niet de beste of een goeie versterker zijn maar hij doet het tenminste zonder al te veel gekraak. Er mist namelijk een aantal beveiligingen voor bijv. DC op uitgang of een stroom begrenzing. Ook mist er een Zobel-netwerkje om het geheel stabieler te maken. Dat merkte ik goed toen ik er een piëzotweeter op aansloot .

En nog iets. Ik zo nooit geen audio-massa aansluiten op de minpool van de voeding. Als je voeding ook maar iets varieert, varieert de audio mee en bij mij ging het geheel op een paar Hz behoorlijk oscileren. De massa zou je kunnen aansluiten een spanmningsdeler met 2 dezelfde weerstanden van een lage waarde. En om de radiofrequenties weg te werken kun je Ctjes op de deler plaatsen.

Succes .

Op 27 maart 2005 18:04:05 schreef zweetvoetje:
Volgens mij is R5/R6 alleen van invloed op het overnemen van de ene en de andere transistor. Deze zorgen er dus voor dat de transistoren allebei precies in de startblokken staan om meteen stroom te leveren als dat nodig is. Zou je ze groter maken, dan moet de spanning eerst een stukje stijgen voordat de transistoren wat gaan doen. Ook is de versterking niet erg constant als de spanning op de basis laag is (hiervoor zorgen R5/R6). Dit heeft als gevolg veel vervorming. (vooral bij zwakke signalen)

Voor het direct kunnen starten zorgen toch de dioden? Daar is de weerstand toch niet van belang?

Misschien dat 100k en 39k ook nog net zal werken, maar bij nog hogere waardes, dan gaat na een tijdje de basisstroom wel degelijk meetellen, en zal de spanning dus dalen.

Dus deze kunnen beter wat groter in het vervolg, waardes komen niet zo heel exact, als de verhouding maar klopt?

Deze manier van rekenen zorgt er inderdaad voor dat je geen rekening hoeft te houden met de hfe. Het leuke aan deze schakeling is ook dat de hfe ook helemaal niet meedoet bij deze schakeling. De spanningsversterking is R(collector)/R(emitter). Maar je moet bij deze berekening natuurlijk met de versterking wel een eindje onder de hfe blijven, want daarboven gaat het natuurlijk niet meer op.

Uh? Het gaat hier toch om spanningsversterking, niet om stroomversterking? Dus die deelverhouding R1/R2 is toch wat anders als de Hfe.

Toch nog ene vraagje (transistoren blijven me verbazen). De basisstroom door T1 is heel klein zij je. Heeft de basis een soort inwendige weerstand ofzo, of komt dit door de spanningsval, want R2 is lager als R4.

Trouwens net met mn geluidskaart gemeten, en gelijk na T1 is er vervorming, een sinus gaat meer op een hele mislukte blokgolf lijken. Aj...

bij nader onderzoek:
ik zet mn geluidskaart zachter, en dan krijg ik dus wel een mooie sinus Helaas is het geluid dan wel erg zacht, maar het is een leuk testje
En een koptelefoon kan er flink hard mee

Een koptelefoon zal wel lukken ja, dat is dus net het probleem met die bc547's, dat ze weinig stroom leveren.

De dioden zorgen voor een spanning van ongeveer 0.6V. Maar hoe groter de stroom door de diodes (hier zorgen R5/R6 voor) hoe groter de spanning over de diodes. Bij een kleine beetje stroom zoals hier is het misschien 0.55V, bij veel grotere stromen al 0.7V. de stroom door een diode lijkt hierop I=C*A^U (u=spannin, I=stroom, C&A zijn constanten die van de diode afhangen).

die 10k en 3.9k gaat het idd om de verhouding, en ook hoeveel stroom ze kunnen leveren, terwijl de spanning weinig inzakt (bij grote weerstanden zakt spanning weg).

De spanning over de collectorweerstand is evenredig met de stroom erdoor (Wet v Ohm). hfe is stroomversterking. Als je de emitterweerstand zo klein hebt dat je m kun verwaarlozen, dan zal de uitgangsstroom van de ingangsstroom afhangen --> dan zal de uitgangsspanning daar dus ook daarvan afhangen.

De ingangsweerstand van een transistor kan je als het goed is verwaarlozen, anders heb je meestal een te lichte transistor voor het doel gekozen. de spanningsval over de basis en emitter komt door de diode die erin zit. De spanning van de emitter wordt vanzelf +/- 0.6V lager dan de basis, omdat als de spanning op de basis hoger is, er een grotere basisstroom gaat lopen. Daardoor gaat de emitter dus heel veel + stroom aanzuigen (grotere spanningsval over emitterweerstand), en maakt hiermee de emitter positiever, en dus dichter bij de basis. Ook andersom geld dit, stroom lager, spanning op emitter lager.

Op 27 maart 2005 21:34:13 schreef zweetvoetje:
Een koptelefoon zal wel lukken ja, dat is dus net het probleem met die bc547's, dat ze weinig stroom leveren.

De dioden zorgen voor een spanning van ongeveer 0.6V. Maar hoe groter de stroom door de diodes (hier zorgen R5/R6 voor) hoe groter de spanning over de diodes. Bij een kleine beetje stroom zoals hier is het misschien 0.55V, bij veel grotere stromen al 0.7V. de stroom door een diode lijkt hierop I=C*A^U (u=spannin, I=stroom, C&A zijn constanten die van de diode afhangen).

die 10k en 3.9k gaat het idd om de verhouding, en ook hoeveel stroom ze kunnen leveren, terwijl de spanning weinig inzakt (bij grote weerstanden zakt spanning weg).

De spanning over de collectorweerstand is evenredig met de stroom erdoor (Wet v Ohm). hfe is stroomversterking. Als je de emitterweerstand zo klein hebt dat je m kun verwaarlozen, dan zal de uitgangsstroom van de ingangsstroom afhangen --> dan zal de uitgangsspanning daar dus ook daarvan afhangen.

De ingangsweerstand van een transistor kan je als het goed is verwaarlozen, anders heb je meestal een te lichte transistor voor het doel gekozen. de spanningsval over de basis en emitter komt door de diode die erin zit. De spanning van de emitter wordt vanzelf +/- 0.6V lager dan de basis, omdat als de spanning op de basis hoger is, er een grotere basisstroom gaat lopen. Daardoor gaat de emitter dus heel veel + stroom aanzuigen (grotere spanningsval over emitterweerstand), en maakt hiermee de emitter positiever, en dus dichter bij de basis. Ook andersom geld dit, stroom lager, spanning op emitter lager.

hmm oke... begin het nu zeker te begrijpen Ik zit nu te denken hoe je zoiets zal ontwerpen: Beginnen bij R1 en R2, omdat je een bepaalde spanningsverhouding wilt hebben en over R1 de halve voedingsspanning? Maar dan zal je wel een stroom die je door R1 wilt hebben moeten weten. R4/R5 is dus een beetje natte vinger werk?
Maar hoe bereken ik die condensatoren die niet aan de luidspreker zitten nou? Vaak zie ik kleinere condensatoren (zoals bij lampie).

R4/R5 is dus een beetje natte vinger werk?

ik denk persoonlijk dat je R5 en R6 bedoeld. Maar nee want als D1 en D2 ingeleiding is dan kan je ervanuit gaan dat daar 0,6V over staan. Dus je krijgt 2x 0,6V. Dan heb je dus de voedings spanning - 1,4V die over R5 en R6 staan. 5V-1.4V = 3.6V. 3.6V / (R5 + R6) = de stroom door R5, R6 ,D1 en D2. Maar hoe je dat dan moet zien t.o.v. T1 en T2 weet ik niet precies. Conclussie de weerstand waardes zijn niet zozeer te gokken maar meer de stroom door de weestanden.

Groeten Captnoord

p.s. correct me if i'm wrong

Het gaat om de ruststroom door de transistoren. Als je een klein signaal op je transistoren zet krijg je anders alleen je pieken terug. De transistoren moeten een kleine ruststroom hebben, doen ze dat niet, dan krijg je het probleem dat de spanning eerst bijvoorbeeld 0.1V moet stijgen voordat de transistor ook gaat merken dat er wat gebeurd. Die 0.1V is dan het gebiedje dat de ene transistor het signaal van de andere overneemt. Voor grote signalen maakt die 0.1V natuurlijk niet veel uit. Maar als je een klein signaaltje hebt, dan hoor je het heel goed. Bij nog kleinere signalen heb je dan vaak alleen maar gekraak, van de spanningspieken die toevallig groot genoeg zijn om een transistor aan te sturen. Daarom heb ik in mijn schema weerstanden van 330 Ohm moeten gebruiken om het zwakke signaal er onvervormd uit te krijgen.

Vraagje.
Na C2 komt er alleen een spanning binnen op de balanstrap. Geen stroom, die wordt door de diodes tegen gehouden. Die stroom moet dus via die 10k weerstand komen. Wordt dan de maximale stroom door die transistoren niet veel te klein en zou je die weerstanden dan niet kleiner moeten maken? Afgezien van de ruststroom waar zweetvoetje het over heeft.

oeps... Volgens mij heb jij wel gelijk ja. Doordat de diodes in dat schema verkeer om stonden Maakte ik idd de fout te denken dat er stroom via de condensator kan lopen. Maar dat gebeurt dus niet. Alle stroom zal van de weerstand af moeten komen. Daarvoor zal je dan idd ook die weerstanden kleiner moeten maken. Je kan natuurlijk ook twee condensatoren nemen, alletwee direct naar één van de basissen.