Philips EE (Electronische Experimenteerdoos) nostalgie

Ik ontvang echter nog geen zenders. Hoe nu verder? Een antenne?

Tsja, ontvangers hebben nu eenmaal een antenne nodig.... een paar meter draad opgehangen in de kamer is mogelijk al voldoende.

Evt. is een mogelijkheid ook een klein FM-zendertje om een signaal in de lucht te zetten. Kunt u simpel zelfbouwen met één transistor (zie bijlage), of iets kant-en-klaars kopen, bijv. zoiets: https://www.action.com/nl-nl/p/3217483/nor-tec-bluetooth-fm-zender/

Bemoedigend dat er nu in elk geval wel brom en fluittonen uit het apparaat komen.

De waarde van P3 is niet kritisch - 1k, 10k, 4k7, 2k2.... het werkt allemaal. De waarde van P1 is ook niet kritisch.

Het enige foutje dat ik in het schema zie is dat de loper van potmeter P2 niet verbonden is met één van de uiteinden van de koolbaan. Zoals in het schema getekend werkt P2 als vaste weerstand van 47k, ongeacht de stand van de loper. Ik neem aan dat u de loper van P2 wel met één van de andere potmetercontacten heeft verbonden?

Wat P3 betreft, de loper is in de layout aangesloten op -9V

Geen idee of we het hier over hetzelfde hebben. Ik bedoelde P2. Ik heb het schema gecorrigeerd:

V.w.b. een antenne, een flink stuk draad, aangesloten op de basis van T2, zal waarschijnlijk al wel genoeg zijn. Dipolen e.d., ingekoppeld met een koppelwinding, lijkt me wat overkill. Ik zou vooralsnog eerst eens proberen met een paar meter draad aan de basis van T2....

Het is allemaal geen wet van Meden en Perzen.... prik gewoon eens een stukje draad op diverse plekken en kijk wat er gebeurt... da's sowieso het hele idee van de Philips experimenteerdozen: experimenteren :)

Als je nu ruis hoort dan ben je er vrijwel!

Ik denk dat die antenne voorlopig niet nodig is (en waarschijnlijk het alleen maar ingewikkelder maakt omdat de schakeling dan weer kan stoppen met oscilleren), in mijn diverse versies heb ik die ook nooit nodig gehad. Mijn tip: trek de spoel verder uit elkaar totdat je iets krijgt wat op mijn spoel lijkt. Mogelijk werkt je ontvanger nu al gewoon, maar zit je door de hogere inductie net onder de laagste commerciele frequentie.

/Jurjen

Klopt! Met antenne hoor ik weer niets. Ik ga met verschillende spoelen experimenteren. Ik neem aan dat P2 zo ingesteld moet worden dat over het gehele bereik van P1 er net geen oscillatie optreedt, of per te ontvangen zender?

Inderdaad, zo moet je dat doen: P2 instellen op een ruisniveau een stuk voordat oscillatie optreedt voor een willekeurig station (en voordat er bij sterkere stations hevige vervorming optreedt). Dat je een duidelijke ruis hoort betekent dat de schakeling in superreg mode werkt zoals het hoort en dus het alleen nog maar aankomt om de juiste spoel/capaciteitsverhouding. Het nadeel van de BB110 varicap is dat zijn laagste capaciteit (bij 9V) nog steeds relatief hoog is, en het breadboard voegt daar nog een paar pF's aan toe ... ik denk dus dat je net onder de commerciele band zit, vandaar mijn spoel-suggestie. Ook kun je zelfs nog een extra spoel maken met slechts vier windingen voor het hogere commerciële bereik, met deze varicap gaat het je niet lukken om alles in één keer te ontvangen (ik gebruik tegenwoordig een BB209 omdat deze een groter capaciteitsbereik én een lagere minimum-capaciteit heeft - misschien haal je dan het hele bereik wel).

Verwacht geen wonderen van deze schakeling, het is een superreg met al zijn intrinsieke beperkingen. Maar deze specifieke implementatie is wel flexibel omdat met de trimmerpot het superreg-niveau geregeld kan worden (onafhankelijk van de geluidssterkte), en dat maakt hem toepasbaar in verschillende (capacitieve) omgevingen. Bovendien vereist de hogere luchtvaartfrequentie een andere RX en andere trimmerinstelling (en dus een andere spoel, zie de foto die ik hier heb bijgesloten)

Ben benieuwd!

Hoi Paul,

Mooi om te horen dat je radio in de basis werkt (missschien de trimmerinstelling nog wat bijwerken), nu is het tijd om te optimaliseren door - in lijn met de opzet van Philips EE - te experimenteren!

Je kan nu een antenne gaan toevoegen. In dit soort gevallen wordt een zeer losse inductieve koppeling aanbevolen die het RF-circuit niet sterk capacitief beïnvloedt. Ik zou daarom niet een directe koppeling van de antenne aan de basis van de tweede rode transistor voorstellen. In plaats daarvan zou je de volgende opties kunnen gaan onderzoeken:

  • Als eerste voorzichtige stap, zoals voorgesteld in het ontwerp van de EE2013 FM-ontvanger: leg een draad vanaf de "koude" linkerkant van de spoel vlak langs deze spoel heen, de andere kant wordt de antenneaansluiting (enkele draad). Na koppeling van de antenne zal je de regeneratie-trimmer waarschijnlijk opnieuw moeten instellen:

  • Als bovenstaande werkt en een kleine (of misschien al behoorlijke) verbetering geeft, dat kan je nu denken aan een echte dipool-antenne. Hiervoor heb je een tweede spoel nodig die in de spoel gestoken is zoals beschreven in de handleiding van EE2003:

    Op het Rigert-forum heeft gebruiker "Strontiumchloride" aangegeven dat hij met deze antennekoppeling een uitstekende ontvanger heeft weten te bouwen (met exact hetzelfde schema als de ontvanger die we hier bediscussiëren), hier de plaatjes van zijn antennekoppeling:

Als ik de komende week tijd heb zal ik zelf ook eens bovenstaande antenne-aanwijzingen op mijn eigen ontvanger uitproberen. Misschien zijn er ander Philips EE adepten hier die ook eens mee willen bouwen en ervaringen delen?

Nog een paar kleine extra's:

  • Je zou parallel aan de 10pF condensator nog een kleinere waarde van 4.7pF (zit niet standaard in de doos) zetten, dan heb je iets meer frequentie-bereik en dus meer zenders,
  • Regel de trimmer-instelling altijd weer af op maximale gevoeligheid vlak voordat sterke vervorming optreedt.
  • Je kan overwegen om de audioversterker te vervangen door een push-pull versterker voor zuiniger gebruik en hogere geluidssterkte, zoals ik dat gedaan heb voor de bekende 5.03 middengolfontvanger. De laaste transistortrap wordt dan vervangen door een schakeling met drie transistoren (past nog steeds op het board voor deze ontvanger) en is een echte aanrader, zozeer zelfs dat ik een apart bordje heb ontworpen (kan iedereen zelf maken met standaard stripboard),
  • Ik raad nog steeds de BB209 als betere vervanger van de BB110 aan ... ,
  • De luchtvaartband maakt gebruik van AM-modulatie, dat past uitstekend bij superregs en geeft niet de vervormingen die je altijd bij FM-modulatie in een superreg krijgt. Toen ik in Zweden woonde op 30km afstand van vliegveld Arlanda heb ik met de basisschakeling (en zonder antenne) de communicatie heel zacht maar duidelijk en verstaanbaar opgevangen. Daarom kunnen bovengenoemde verbeteringen interessant zijn om ook uit te proberen.

Succes!
/Jurjen

... en dan nog even de beschrijving uit de EE2003 handleiding van die verschillende ontvangstgebieden en bijbehorende spoelgroottes + gebruik van een antenne:

Merk op dat ik voor de luchtvaartband dus een iets andere spoel-definitie gebruik dan de handleiding aangeeft.

/Jurjen

[Bericht gewijzigd door kranenborg op (10%)]

Deze schakeling met de zogenaamde Peltz-oscillator, die ook de basis vormt van de MC1648 VFO-IC is, is ook zeer geschikt om als regeneratieve ontvanger te gebruiken, als is de AF-output van deze schakeling wel zwak. Maar met een goede antenne is dat wel te verhelpen. In Oost-Europa, waaronder Rusland, wordt deze schakeling veel in regeneratieve ontvangers gebruikt.

Meer over deze schakeling, zie:

Cool! Bij mij hadden item 2 en 3 geen merkbaar effect, maar omdat ik item 1 en 4 al had lag het vermoedelijk daar aan. Nu inderdaad kijken wat het effect van een antenne is.

Ik kan me overigens voorstellen dat een antenne vooral bij de zwakkere zenders op de luchtvaartband relevant is, ik merk bij de commerciële FM band (zonder antenne) dat sommige zenders al zo sterk zijn dat ik het regeneratie-niveau moet aanpassen.

Ik heb beide antenne varianten geprobeerd maar er is geen verbetering. Volgende experiment wordt de push-pull versterker. Ik moet hiervoor eerst nog een BC238 bordje maken. In de EE2000 zitten er maar twee. En dan kijken hoe beide schema's aan elkaar geknoopt moeten worden. DE BF195 is niet gemakkelijk te vervangen door de BF494. Deze zijn voor zover ik heb gevonden op Aliexpress te krijgen. Is dat OK?

Hmm, bij zwakkere zenders verwacht ik toch echt wel resultaat (zie ook "Strontiumchloride" 's verslag), maar ik zal komend weekend zelf ook wat onderzoek doen.
BF494's zijn o.a. te krijgen bij Tessatronic en Display Electronica, mogelijk elders ook. Ik denk overigens dat je ook gerust een modernere transistor als de BC549C of BC550C of een andere moderne algemene variant kan gebruiken. Maar met de BF494 sta je wel dichter bij de Philips EE oorsprong, da's ook een argument.

Ik herken dit "ratelen" bij het opdraaien van het volume bij de FM superreg, maar dit gebeurde niet met exact dezelfde push-pull schakeling in mijn Class AB 5.02 middengolfontvanger. Ook hielp bij mij het verder ontkoppelen niet (meer verschillende condensatoren + kleine weerstand in voedingsleiding etc.) . Ik heb daarom eerder het vermoeden dat het iets met het onvoldoende wegfilteren van de "quench-frequentie" (ca. 50kHz, horend bij een superreg) te maken kan hebben, die bij grotere volumes de eindversterker zou kunnen oversturen.

Ikzelf ben doordeweeks ver verwijderd van mijn EE-set (en oscilloscoop), daarom een verzoek om mijn hypothese te testen (als je wilt natuurlijk O-) ) door volgende veranderingen te testen op hun bruikbaarheid (eerst afzonderlijk, daarna in combinatie), echt ouderwets experimenteren dus!

  1. Ophogen van de 100pf terugkoppelcondensator bij T3 naar wat hogere waarden: 180 pf, 330 pf,
  2. Ophogen van de 220pf terugkoppelcondensator in het push-pull gedeelte naar 330pf, 470pF of zelfs hoger,
  3. Plaatsen van een 0.1uF condensator aan de ingang van de push-pull versterker net na de potmeter (dit heb ik uiteindelijk gedaan en werkt behoorlijk, maar maakt het geluid wel een pietsje doffer).

Of misschien heeft natuurlijk Dawmast gewoon gelijk 8)7

Ben benieuwd!

Wel.... Dawmast had gelijk. Met 100ohm en 680uF is het probleem niet helemaal weg maar treedt alleen op bij
helemaal opendraaien.
Met deze ervaring ga ik de compacte versie bouwen, ook omdat ik LM3900 wel eens wil gebruiken.

Misschien niet eerst de luchtvaartband onderzoeken met het huidige toestel, aangezien die nu al goed werkt voor de gewone FM-band?

Inderdaad, dus ik zou het maar doen hoor :) . Er zijn nog meer goede redenen , zoals:

  • je huidige radio werkt . Overigens, dat je radio 4 niet ontvangt heeft mogelijk met het beperkte capaciteitsbereik van de BB110 Varicap te maken, met de betere BB209 zou dat wel eens anders kunnen zijn. Met mijn ontvanger (die vrijwel identiek aan de jouwe is) met die laatste varicap ontvang ik al 12 zenders (zonder antenne), en dan is het voltage-bereik voor de varicap in mijn geval ook nog eens beperkt tot max 6V, met 9V krijg je nog meer!
  • De vervorming heeft te maken met het feit dat FM gedemoduleerd moet worden, en met een superreg wordt is dat flank-demodulatie, wordt nooit mooi). Maar AM is juist ideaal voor een superreg, geen enkele vervorming
  • Je had al eerder uitgevogeld dat een simpele antenne zwakke zenders naar voren haalt. Dat is ook precies wat in de luchtvaartband met het kleine (en dus op zich redelijk ongevoelige) spoeltje nodig is, dus hier mooi toe te passen
  • De compacte ontvanger is natuurlijk mooi, maar 1) je hebt er ook een speciale console voor nodig, en 2) je kunt met een gewone potmeter veel sneller swipen over het frequentie-domein (wat bij de korte berichten absoluut nodig is) dan met de druktoetsen - daar mis je bijna alles

Succes!

Ik heb vanmiddag van alles uitgeprobeerd met verschillende waarden voor Rx
1. De simpele antenne met 1/4 en 1/2 lambda met de huidige spoel van 5 wikkelingen
2. Twee geïsoleerde wikkelingen in de huidige spoel met een dipool
3. Spoel met vier wikkelingen en de draad antenne
4. Spoel met 2 wikkelingen met alle type antennes
5. Spoel van 1 wikkeling nog zonder antenne.

Met de kleinere spoelen moet RX behoorlijk omlaag tot lager dan 68K. Bij 1 en3 ontvang ik nog steeds een deel van de commerciële FM. Met 4 en 5 ontvang ik helemaal niets meer. Het ruisniveau wordt veel luider en het motorboating wordt sterker maar dat is alles.

Ik heb nog als alternatieven de schakeling 4.6.1 en 4.6.2 waar ook aangegeven wordt dat de luchtvaart comm band bereikbaar is. Met de LM3900.

Dat is een alternatief, maar:

  • Dat alternatief heeft geen instelbare regeneratie, en is dus wat gevoeligheid per definitie sub-optimaal en daarin niet afregelbaar (ik heb hem vroeger ook gebouwd, hij was stabiel maar niet zo gevoelig, de huidige is echt veel beter)
  • De spoelopbouw is veel ingewikkelder met een deelaftakking (Hartley), hoe wil je dat zinvol gaan doen met de luchtvaartspoel? Volgens mij zegt de handleiding daar niets over.
  • Ook mijn ontwerp kan keurig met de LM3900 uitgevoerd worden (in alle ontwerpen is de LM3900 er alleen voor de audio, speelt geen rol in het RF-deel)

Maar mijn belangrijkste argument zou nog steeds zijn: je bent er nu vrijwel met iets dat werkt, waarom dat allemaal opgeven?

Dan zou ik graag willen weten hoe ik het huidige ontwerp combineer met de LM3900. Ik ben nog steeds aan het experimenteren maar ik ontvang nog maar drie zenders en krijg eerdere resultaten niet terug. De beste resultaten waren zonder de push-pull. Het wordt frustrerend. Ik heb wel een oplossing gemaakt voor de steeds wisselende Rx: de twee 47K pot met een Rx weerstand in serie. Ik kan nu op twee plaatsen regelen.

Mooi! (Snap ook niet waarom de push-pull bij jou minder goed werkt, maar ik zal later nog eens zelf gaan kijken en vergelijken )

Op woensdag 14 januari 2026 22:08:23 schreef Paul@58:
Dan zou ik graag willen weten hoe ik het huidige ontwerp combineer met de LM3900. ....

Wat betreft de combinatie met met de LM3900: zie hier hoe ik het gedaan heb: https://www.kranenborg.org/electronics-philips-ee/36-compact-fm-ee2010…
(en dan speciaal dit schema)

Het compacte ontwerp had je al laten zien maar gaf ook aan dat het afstemmen met de toetsen niet echt handig is. Ik wil overigens de radio niet als scanner gebruiken maar vast afstemmen op EHAM ground, departure, tower, approach etc. Een combinatie maken van het regeneratie en afstemgedeelte met de bestaande potmeter en van daaruit door naar het LM3900 gedeelte heeft mijn voorkeur. Dus zonder OP1 en OP3. Wellicht wel opgebouwd volgens 4.61/2 met meer ruimte maar het compacte ontwerp is ook goed te doen.
Het valt me nu pas op dat in het laatste ontwerp dat je me stuurde van je website 12volt als voeding staat. Ik neem aan dat dat 9V moet zijn. 12V zou wel handig zijn. Mijn bestelling bij Display komt morgen binnen. ik heb dan de BF494, BB209 en BA217 dioden om het een en ander te moderniseren.
Vandaag ga ik nog even testen met spoelen van een iets grotere diameter zoals aangegeven voor de 5.4.

Het is gelukt. Ik heb het ontwerp nagebouwd. Nog wel met de varicap BB110. De BB209 heb ik inmiddels ontvangen, moet ik nog op een drager solderen.
Ik heb het bouwplan van Jurjen gevolgd en niet het schema. Ik ontvang duidelijk en ruisvrij, hier in de achterhoek, radio Gelderland op 90.4 MHz. En verder kan ik nog wat stations ontvangen, alleen zeer onduidelijk en zacht. Ik heb geen antenne aangekoppeld, buiten of binnen geen enkel verschil. Voor Rx heb ik 100k gebruikt.C5 10 uF, C6 10n. Verder alles conform bouwplan. De gebruikte transistoren: 2x BF494 en 2x BC547. Dus nu proberen het geheel wat gevoeliger te maken. Over het ontvangen frequentie gebied kan ik niets zeggen.

Op vrijdag 23 januari 2026 15:40:39 schreef alexandre:
Het is gelukt. Ik heb het ontwerp nagebouwd. Nog wel met de varicap BB110. De BB209 heb ik inmiddels ontvangen, moet ik nog op een drager solderen.

Mooi werk, als een kunstwerkje uitgevoerd en dus fraai om te zien (en interessant om de standaardcomponenten aan één kant om te buigen, geeft minder spanning bij de connectie en is makkelijker te plaatsen)! Ik zou de 10pf omzetten naar 15pF, dan heb je een iets groter zenderbereik, zeker straks ook met de BB209. Daarnaast moet je de instelling van de regeneratie even optimaliseren als dat kan. Daarna kan je ook een eenvoudige antenne proberen. Ben benieuwd!

Dank voor de lovende woorden. Het vreemde is dat ik niet kan afstemmen. P1 doet niets. Het bedienen van P1 heeft geen enkel affect. Met P2 kan ik, op één stand een zender ontvangen. Draai ik verder aan P2 is de zender verdwenen en meen ik, heel zacht, iets anders te ontvangen. Misschien "de wens is de vader van de gedachte".Wat kan daar fout zijn?
Heb ik dit probleem onder controle ga ik de Push Pull versterker bouwen.

Op zondag 25 januari 2026 19:24:35 schreef alexandre:
Dank voor de lovende woorden. Het vreemde is dat ik niet kan afstemmen. P1 doet niets. Het bedienen van P1 heeft geen enkel affect. Met P2 kan ik, op één stand een zender ontvangen. Draai ik verder aan P2 is de zender verdwenen en meen ik, heel zacht, iets anders te ontvangen. Misschien "de wens is de vader van de gedachte".Wat kan daar fout zijn?
Heb ik dit probleem onder controle ga ik de Push Pull versterker bouwen.

Voor de duidelijkheid:

  • P1 is voor de frequentie-afstemming en dus zenders zoeken
  • P2 is voor de instelling van de super-regeneratie en daarmee de gevoeligheid

In lijn met Paul's advies: De 150K van R3 iets terugbrengen naar 100k of zelfs 68k en dan kijken of je P2 zo kunt instellen dat de ontvanger gevoelig is geworden (en meerdere zenders kan ontvangen), tot vlak voor het punt dat er sterke verstoring is. Misschien is in jouw geval 150k te groot en daarmee de ontvanger te ongevoelig.

PS: in de een na laatste zin van Paul bedoelt hij denk ik: " Met P1 zoek ik dan een zender op en fijn regel dan met P2 het geluid", en daarmee ben ik het eens.