Radio uit 1930 herstellen

Deze radio van onbekend merk? wil ik langzaamaan weer werkend gaan maken.

Enige info die ik heb is dat deze van F.A. Hack komt uit de Dr. Schaepmanstraat 20 in Den Haag. Verder is er een datum ingekrast (1/9/30).

Kans is dat deze nog op 127V moet, maar er staan nergens getallen voor de voedingsspanning.

Kan ik deze gewoon langzaam in een paar minuten met de variac opdraaien tot 127V, gloeilamp in serie eventueel?

Of zal ik de boel eerst uitelkaar halen? Ik ben een beetje bang voor de geel geoxideerde metalen delen enzo, dus ik zal wel handschoenen en stofmasker toepassen.

Tips en info over herkomst zijn welkom! Hoe pakken jullie normaal zo'n restauratie aan?

Ha Benadski,

Mooie vondst ik heb een foto van een soort gelijke in ieder geval als ik naar de schildjes kijk.

Ik heb ook een schema van dat model

Weco_AfgeschermdeDrie.pdf

misschien helpt dit in je zoektocht.....

Groet,
Henk.

Niet uit elkaar halen, maar ook niet direct proberen op te starten. Er zitten papiercondensatoren in die meestal lek zijn, en gevolgschade kunnen geven ook al werkt het toestel.

Haal het chassis uit de kast en maak eens een foto van de onderzijde. In principe kan je er van uitgaan dat alle papiercondensatoren slecht zijn, maar op bepaalde plekken kan je ze veilig laten zitten ook al zijn ze elektrisch lek.

Bewaar alle onderdelen die je vervangt, stop ze in een zakje dat je met een punaise aan de binnenzijde van de radio vastprikt zodat ze voor altijd bij de radio blijven.

De voedingstrafo en de voedingselco zijn zo te zien al eens vervangen. Dat zijn jaren 40-50 modellen. Het snoer ziet er ook vrij nieuw uit.
Het spoelenblok 'voelt' ook modern, maar ik zie wel weer erg ouderwetse afstemcondensatoren en een vaste condensator. Het zou zomaar kunnen zijn dat dit een zelfbouwtoestel is gemaakt met jaren 30-50 onderdelen, maar het is niet gemaakt door 'die ene' in de radiowereld bekende reproduceur. De kasten van die persoon zijn namelijk niet zo netjes afgewerkt.

Linksom of rechtsom vind ik het een charmant toestel en ik hoop dat het allemaal lukt :)

Zo'n Megatron spoelset lijkt mij niet gangbaar voor een 1930 toestel. Grote kans dat het een eigenbouw toestel van later datum betreft. De twee Megatron trafo's zijn gekoppeld met een as, waarschijnlijk een regelbare koppeling/bandbreedte. Gezien het aantal buizen zou het ook een superhet kunnen zijn i.p.v. een rechtuit ontvanger (een meer gebruikelijk type voor 1930)

Megatron is een Nederlandse fabrikant.

Als die radio uit Den Haag komt zal het 110V zijn!!
127V Was wel in de omgeving aanwezig (o.a. Voorburg), maar het GEB van den Haag werkte met 110V!
Pas dus op, want die 17V verschil is best groot: c.a. 15%.
Als je bij Kontact kwam voor gloeilampen, werd er daarom altijd gevraagd waar je woonde.

radio electieilec staat erin F.A. HACK ...nianstraat nr 20 den haag.

vast wel iemand die nog weet of daar een radio winkel zat toen :P

veel gebruikt is deze niet, anders was het hout wel zwart geweest rondom die buizen.

[Bericht gewijzigd door testman op (25%)]

@testman Dr. Schaepmanstraat

@Tidak Ada Ik heb in een Haagse boekenwinkel (op het Noordeinde) een paar jaar geleden nog 127V apparatuur zien hangen achter een voorzetwand, was wel al afgekoppeld gelukkig. :)

Zie ook: https://www.haagsetijden.nl/tijdlijn/televisie-en-computers/van-127-vo…

Maar het zou kunnen dat niet alle wijken gelijk waren natuurlijk.

-----

Ik heb de radio verder open nu, zal later wat foto's posten.

Nu eerst info:

De gelijkrichter heeft als markering 80 en op de voet staat Champion made in usa
Eindbuis heeft geen markeringen
De andere buizen zijn de E428 en de E462, beiden nieuwer dan de ingekraste datum.

De luidspreker is ook bijzonder, deze heeft 4 aansluitingen en er zit een trafo aan vast. In de radio zelf mis ik de eindtrafo, dus dit hoort wel bijelkaar zo te zien.

De onderkant is lelijk inelkaar gesoldeerd, met een aantal reparaties die duidelijk veel jonger zijn. Misschien was het in de basis een radio uit 1930 maar is deze later een aantal maal aangepast en gerepareerd.

Ik zie wat teerachtige condensatoren, wat blikjes, een trosje blauwe in tape en nog een rode. Verder wat weerstanden en mij onbekende dingen. Welke onderdelen zijn nog te vertrouwen?

Het ziet er beroerd uit wat solderingen betreft. Van dat ingetapete trosje elco's hangt een kant ook gewoon los.

Ik denk dat ik eerst maar eens een schema moet gaan maken, anders ga ik er nooit meer uitkomen. :P

Ik heb, als hagenees, alles al afgezocht vanavond, er is niets over te vinden.
Toch heb ik die naam ooit gehoord.

Het ziet er, zoals gezegd, uit als een zelfbouwtoestel.
In Den Haag zaten vroeger meer kleine zaken die radio's bouwden, ik heb het idee dat dit ook zo iets is.
Het pand aan de Dr. Schaepmanstraat 20 is er ook niet meer, dat deel van het laakkwartier is plat gegooid en alles nieuwbouw...
Ik heb een oude foto gevonden van de straat, nr 20 was een gewoon ouderwets rijtjeshuis.

Aanvulling, ik had de foto's nog niet gezien...
Dat is heel zeker zelfbouw, een houten plaat met alu of aluminium er op, leuk gemaakt.
En zo bouwde geen enkele fabriek.

En dat schilderstape waar die condensatoren in zitten is een "HACK" :) Maar dan wel van veeeel later.

@TA, Den Haag was vroeger heel zeker 127 (eigenlijk 125) volt.
Ik weet van mijn ouders, wij woonden in het laakkwartier, dat in 1957 alle apparaten door het toenmalige GEB zijn omgebouwd waar mogelijk naar 220.
Lampen werden gewisseld.
Ging ombouwen niet dan kwam er een verhuistrafo bij.
De apparaten die over gebleven zijn en wat lampen waren 127 volt.
https://www.haagsetijden.nl/tijdlijn/televisie-en-computers/van-127-vo…

Wel een leuke verschrijving, "lampen met de goede stroomsterkte" :)

Den Haag heeft ooit wel 110 volt ( gelijkspanning) gehad tot ongeveer 1900.
Daar is een leuk artikel over.
Toen was er al opslag in accu's i n de daluren.
https://fabriekofiel.com/den-haag/

Verder wil ik dit topic niet kapen, maar het leek mij een leuke aanvulling.

Inderdaad, zelfbouw (of amateuristische kleine constructeur), maar wél zelfbouw uit de jaren '30.

Als je het schema hebt uitgetekend, kunnen we zien wat kan blijven zitten uit originaliteitsoogpunt en wat niet.
Ik zou neigen naar het op z'n plek fixeren van de oude onderdelen in dit geval, en de nieuwe er naast plaatsen.

Die buizen, in elk geval de E428 en E462, moeten 4 V gloeispanning hebben. Tegen de tijd dat je voorzichtig spanning op de nettrafo gaat zetten, zou je dus die gloeispanning in de gaten kunnen houden.

In die tijd waren de gloeistromen fors (denk: 1 A voor de E462), dus onbelast gemeten zal er wel wat meer uit de gloeidraadwikkeling van de trafo kunnen komen, voor zover het niet een heel fors model is.

e: De gelijkrichter '80' heeft een 5 V gloeidraad die wel 2 A lust. Zijn wikkeling is sowieso apart (ik bedoel: afzonderlijk), omdat daar ook de hoogspanning op komt te staan.

maar wél zelfbouw uit de jaren '30

Dat denk ik niet, kijk b.v. alleen al naar de knoppen. 2 stuks (links en rechts) Philips jaren '50. De knop midden boven is Philips na 1930. Knop midden onder was op een ander toestel ooit de omschakelknop LG/MG/Platenspeler.

Dan een aantal weerstanden, de gele middenin is Engels type zoals je ook in veel Engelse WWII toestellen tegenkomt. De groene lijken dat ook te zijn. Trafo's: een Megaton spoelset (jaren '50) en Philips koppeltrafo (periode 1925-1930).

Op zondag 16 februari 2025 21:48:08 schreef revado:...Den Haag was vroeger heel zeker 127 (eigenlijk 125) volt...

Klopt, wij hebben de ombouw ook gehad. Ik heb nog heel lang de verhuistrafo gehad. Een kant snoer met stekker, andere kant stopcontact. Er stond duidelijk 127/220V op.

Op zondag 16 februari 2025 21:03:15 schreef Benadski:...De luidspreker is ook bijzonder, deze heeft 4 aansluitingen en er zit een trafo aan vast. In de radio zelf mis ik de eindtrafo, dus dit hoort wel bijelkaar zo te zien...

De luidspreker heeft nog een veldspoel die bekrachtingd moet worden i.p.v. een permanente magneet. De trafo is de aanpassingstrafo naar de eindbuis.

ik zou ook zeggen zelfbouw, maar zeker niet in de 30's. gezien 47 op die buis zal jaren 50 best eens haalbaar zijn gezien de gebruikte onderdelen, echter de gebruikte bussen in rood zijn naar mijn idee jonger.

Het lijkt wel een stukje van een of andere bouwdoos, die stickertjes op de weerstanden, op de gele nog leesbaar, op de andere verbrand en deels er af gegaan door de hitte...

Of het ding is net in of na de oorlog van oude zooi samengebouwd, of iemand heeft een retro apparaat willen bouwen uit de oude doos.
De nettrafo is ook veel te nieuw voor die tijd, die waren toen ingegoten in teer of ingeblikt.
Het ziet er naar uit dat er flink in geprutst is.
Jaren 30 is het zeker niet.

Die luidspreker is van duitse herkomst, dat zie je al aan de bouw van de spoelen en ook de tekst er op.

Maar wel een interessant project!

De luidspreker heeft nog een veldspoel die bekrachtingd moet worden i.p.v. een permanente magneet.

Klopt waarbij die spoel soms een dubbele functie had als onderdeel van het CLC filter voor de hoogspanning ipv een losse smoorspoel.

Hier inderdaad ook een dubbele functie voor de veldspoel als L in het CLC filter.

Inmiddels heb ik de boel eens grondig bekeken, de twee heel oude teer elco's verwijderd en er moderne ingezet. Daarna wat andere onderdelen nagemeten, wat verbindingen netjes gemaakt en toen de radio aangezet.

Er komt, als de beide eiersnijers ongeveer gelijk staan ruis en brom uit, dus dat lijkt goed. Indien de antenne aan massa wordt aangesloten dan blijft het vrijwel stil. Maar wat voor antenne zou hierbij horen? Een draad of een loop? Ik weet ook nog niet welke banden de radio heeft. Ik vermoed dat ik met een gemoduleerde functiegenerator hierin wel verder kan komen.

Volgende stap is uitvogelen wat de eindbuis is. Ik vermoed een E443H. Maar dat ga ik zien zodra het schema meer compleet is.

Ik ben nog met een schema bezig, maar ik heb moeite met "de Megatron". Eigenlijk wil ik die niet helemaal demonteren en uit elkaar halen, want ik weet niet of ik dan iets beschadig. Of moet dat kunnen en kan ik dat beter wel doen? Ik kon er verder weinig over vinden op internet.

Hier zal meestal een draadantenne van 5 a 10 meter op hebben gezeten.

Een loopantenne kan ook, ik zou voor een actieve loop gaan zodat je geen invloed hebt van de loop-afstemming op de ingangskring-afstemming.
Nadeel is dat als je voor een loop gaat, dat je nu dus nóg een afstemknop er bij hebt.

9 van de 10x zal het midden en langegolf zijn. Op de middengolf heb je in nederland nog tientallen kleine lokale zendertjes, op de langegolf wordt het zo langzamerhand stil - er zijn nog 2 of 3 zenders die krachtig genoeg zijn om hier te horen.

[Bericht gewijzigd door Ledlover op (29%)]

Er zijn trouwens twee antenne aansluitingen, maar eentje hangt aan het chassis. Er zit ook een 22nF Y condensator van 1 van de AC aansluitingen naar het chassis. Is dat genoeg als koppeling naar aarde via L of N of is het heel belangrijk om bij een draadantenne deze alsnog hard aan aarde te hangen? Een eigen pen voor schonere aarde ga ik niet slaan.

MG/LG zou goed kunnen, al meen ik me te herinneren dat er nauwelijks nederlandse zenders waren te horen toen mijn opa hem had. Maar dat is ruim 30 jaar geleden.

[Bericht gewijzigd door Benadski op (19%)]

Meestal kan je wel zonder aarde, maar het verschilt heel erg per toestel of dat goed werkt of niet. Mijn rechtuitontvangers zijn zonder aarde aanzienlijk minder gevoelig, en brommen meer.
Ik had ze vaak met de CV verbonden (een mooie massa doorverbonden stalen pijpen) die op zijn beurt natuurlijk weer met de net-aarde is verbonden.

Als er één of meer nederlandse zenders te horen waren, dan werkt ie in ieder geval op de middengolf. Op de langegolf hebben sinds WO2 geen Nederlandse zenders gezeten.

Dit is een soort kit radio geweest. Je kocht een schema met wat onderdelen en een kast of een deel van een kast. E.e.a. afhankelijk van wat je toevallig thuis had liggen. Reden voor het bestaan van dit soort radio's waren patent rechten. Op ongeveer elk elektrisch circuit/schakeling rustte in de oude tijd wel een patent recht. En er moest betaald worden om die schakeling commercieel te mogen gebruiken. Een compleet afgebouwde radio werd daardoor extreem duur.

Om dat te ondervangen werd een radio met het schema in losse onderdelen verkocht die men dan zelf in elkaar moest zetten. Er werden dan geen complete gepatenteerde circuits verkocht en er hoefde dan geen patent rechten betaald te worden.

De voorkant van deze radio heb ik vaker gezien. En dan met verschillende onderdelen er achter. Dit soort radio's werden ook nog wel eens geup-grade met nieuwere modernere schakelingen, spoelensets enz. De luidspreker bijvoorbeeld kan best jaren 30 zijn. In die tijd kon men nog geen sterke magneten maken. In plaats daarvan zat er naast de spreekspoel ook een elektromagneet om het magneetveld te maken. Dergelijke luidsprekers hadden dan ook vier aansluitingen. Omdat men toen nog geen grote elektrolytische buffer condensatoren kon maken werd DC in zo'n radio gefilterd met een smoorspoel in plaats van de nu gebruikelijke elco's. Omdat spoelen duur waren werd de magneetspoel van de luidspreker tevens als smoorspoel voor de DC gebruikt.

Radiotoestellen uit de jaren twintig dertig waren meestal rechtuitvangers met een boel afstem knoppen en een boel knoppen om voor elke buis de gloeispanning in te kunnen stellen. Die gloeispanning stelde men in door de hoeveelheid licht die uit de buis kwam te regelen. Buizen waren zeer duur en daar moets men zuinig op zijn. Dus niet te veel licht. Batterijen waren ook duur. Radio's op netspanning waren er bijna niet. Domweg omdat de meeste mensen gewoon geen netspanning hadden. Er bestond zelfs een omruil service waarbij je lege batterij bij de locale drogist kon omruilen voor een geladen exemplaar.

Radio toestellen uitgerust met een netvoeding (of toen een z.g. plaatspannings apparaat)kwamen pas na de jaren dertig ofzo.

Deze radio zal waarschijnlijk een paar keer een upgrade gehad hebben. Daarom is het nu een beetje een allegaartje van onderdelen uit verschillende tijden geworden. Maar het allereerste begin zou best wel eens jaren 30 kunnen zijn.

Hieronder een z.g. ombouw beschrijving:

Ritro_Ombouwschemas.pdf

PS, Als je de voedingsspanning niet zeker weet eerst de trafo testen met een lage test spanning. Je kunt dan de wikkelverhouding bepalen en daar weer mee uitrekenen wat de uitgangsspanningen zijn als je er 110, 127, of 220 of 230 opzet. Let ook op de koppel en ontkoppel C's. Als die DC doorlaten kunnen ze een buis helemaal open sturen en de buis slopen of erger een koppel trafo of UGT slopen. En die laatste zijn heel lastige vervangbaar. Je kunt ze wel opnieuw wikkelen natuurlijk.

Hier een paar links naar iemand die best ver gaat in het repareren van radio toestellen. Hij wikkeld trafo's opnieuw en repareert zelfs de buizen. Het ziet er allemaal erg hobby achtig uit maar op een of andere manier lukt het wel.

remler superhetroeyne radio

a 1920 radio

Op maandag 31 maart 2025 17:57:06 schreef Ex-fietser:

Hier een paar links naar iemand die best ver gaat in het repareren van radio toestellen. Hij wikkeld trafo's opnieuw en repareert zelfs de buizen. Het ziet er allemaal erg hobby achtig uit maar op een of andere manier lukt het wel.

remler superhetroeyne radio

a 1920 radio

Leuk filmpje, grappig om te zien.
Het trouwens geen hij maar een dame die de reparatie doet aan de jurk en resten nagellak te zien.
Er staat een berg meetappatatuur en dan zo'n smerig soldeerpistool van zeker 50 jaar oud... hoewel dat wel weer past bij die vintage spullen.

Op maandag 31 maart 2025 17:57:06 schreef Ex-fietser:

[...]

Ooooh bedankt voor al die info, leuk om te weten hoe dat ging destijds!

Hieronder een z.g. ombouw beschrijving:

Dit gaat een heel stuk helpen. Lijkt er veel op!

PS, Als je de voedingsspanning niet zeker weet eerst de trafo testen met een lage test spanning. Je kunt dan de wikkelverhouding bepalen en daar weer mee uitrekenen wat de uitgangsspanningen zijn als je er 110, 127, of 220 of 230 opzet. Let ook op de koppel en ontkoppel C's. Als die DC doorlaten kunnen ze een buis helemaal open sturen en de buis slopen of erger een koppel trafo of UGT slopen. En die laatste zijn heel lastige vervangbaar. Je kunt ze wel opnieuw wikkelen natuurlijk.

Hier een paar links naar iemand die best ver gaat in het repareren van radio toestellen. Hij wikkeld trafo's opnieuw en repareert zelfs de buizen. Het ziet er allemaal erg hobby achtig uit maar op een of andere manier lukt het wel.

remler superhetroeyne radio

a 1920 radio

Trafo had ik al getest, bij 230V in kwam er netjes 4V op de gloeidraden. Koppel en ontkoppel C's ga ik grondig testen voordat ik m nogmaals aan zet. En ik kende glasslinger haar video's al, erg leuk om te zien hoe ze dat doet. :)

Op dinsdag 1 april 2025 09:45:47 schreef Benadski:
[...]Ooooh bedankt voor al die info, leuk om te weten hoe dat ging destijds![...]
Dit gaat een heel stuk helpen. Lijkt er veel op![...]
Trafo had ik al getest, bij 230V in kwam er netjes 4V op de gloeidraden. Koppel en ontkoppel C's ga ik grondig testen voordat ik m nogmaals aan zet. En ik kende glasslinger haar video's al, erg leuk om te zien hoe ze dat doet. :)

Hmm dat is dan een beetje een spannende test die veiliger kan. Voor dit soort van testen heb je een beetje dit nodig:

!00 jaar geleden kon men nog niet echt goed koperdraad maken. Men nam een koperen staaf en rekte die zover uit dat de staaf een hele dunne draad werd. Het nadeel van dit proces was dat de draad niet egaal overal even dun werd. Bovendien verhard het koper en word het brosser. Je krijgt als het helemaal lukt een zeer kwetsbare draad vol zwakke plekken. Om daar een spoel of trafo van te maken is dan erg lastig. Dat mislukte dus vaak. Waardoor spoelen (en dus trafo's) zeer duur waren. En als zo'n zeer kwetsbare draad een eeuw lang opgeklost heeft gezeten is de kans dus erg groot dat de trafo defect is.

In de jaren van voor 1920 ofzo kon men ook nog niet echt goede condensatoren maken. Het koppelen van de verschillende versterker trappen in de toenmalige rechtuit of z.g. direct conversion ontvangers deed men toen juist vaak met een koppeltrafo en niet met een koppelcondensator. Soms zaten er wel twee of drie van die zeer kwetsbare koppelttrafo's in zo'n radio. Heel vaak zijn die dus stuk. De radio wordt dan vaak opgegeven.

Hier is een filmpje van die Glasslinger waarin hij zo'n trafo opnieuw wikkeld.
Die glasslinger lijkt een simpel figuur maar op zijn manier komt hij er wel. In dit filmpje maakt hij niet alleen de trafo maar ook gewoon een nieuwe hoornluidspreker. Allemaal niet origineel. Maar van een eigenlijk onherstelbaar toestel maakt hij wel iets dat gewoon werkt.

Hmm dat is dan een beetje een spannende test die veiliger kan. Voor dit soort van testen heb je een beetje dit nodig:

Met een variac de spanning langzaam omhoog regelen en secundair de gloeispanning meten lijkt me een betrouwbaardere oplossing, zonder een beroep te doen de gunstige gezindheid van veronderstelde hogere machten ;)

!00 jaar geleden kon men nog niet echt goed koperdraad maken.

Heb deze opmerking toch met enige verbazing gelezen; bij mijn weten ging draadtrekken (met trekstenen) toch al minstens terug tot de middeleeuwen. Ik kan me houtsnedes herinneren van middeleeuwse werkplaatsen waar draad werd getrokken. Net even gezocht, en sterker nog, de Vikingen bleken het trucje al te kennen.

Dat koper hard en bros wordt na plastische vervorming, en daarna gegloeid moest worden, wist men héél lang geleden al. Koper is waarschijnlijk het makkelijkst te trekken materiaal, na goud.

Men nam een koperen staaf en rekte die zover uit dat de staaf een hele dunne draad werd

Het is geen rekken (da's een ander proces), maar plastische vervorming d.m.v. een 'die´ (treksteen), waardoor het materiaal ter plekke vloeit en van diameter verandert.

In Turnhout staat (stond?) een 'Lampenfabriek uit het Zuiden des Lands' waar de molybdeen en wolfram-draden voor gloeispiralen, en electrodes, getrokken werden (worden?). En da's heel andere koek dan ductiel koperdraad, of zelfs staaldraad (ik meen dat Lamitref koperdraad trok (trekt?), en Bekaert staaldraad). Die wolfram en molybdeen-draden werden trouwens met hardmetaal- en diamant-trekstenen getrokken, gesmeerd met grafiet. De eerste stap in het productieproces, het sinteren (poedermetallurgie), werd in Maarheeze gedaan (naast de flu-poeders voor TL-lampen), daarna hameren tot staven, en vervolgens trekken naar ca. 1.5mm; de vervolgstappen in het trekproces naar kleinere diameters werden in turnhout gedaan, tot draad van 8 um. En ook hier meerdere gloeiprocessen tussentijds om het materiaal te 'annealen'.

https://www.su.se/polopoly_fs/1.677634.1695718422!/menu/standard/file/…

Dat de kwaliteit van de koperdraad sinds de jaren '20 verbeterd is betwist ik niet, maar volgens mij was het trekken van goede koperdraad destijds ook al lang geen probleem....

De isolatielakken daarentegen zullen wel behoorlijk verbeterd zijn de afgelopen 100 jaar. En da's ook erg belangrijk voor een wikkeldraad.