@TS,
Reset de versterker eens naar de fabrieksinstellingen en probeer de digitale input nog eens of deze nog steeds overstuurd wordt op de 9-uur stand van het volume.
Op woensdag 13 mei 2026 19:30:23 schreef Bobosje:
Logaritmische of lineaire potmeter daarmee wordt het probleem niet opgelost. Een input level van 2Vrms is veel te veel voor het input level van 105mV van de eindversterker.
Een logarithmische potmeter scheelt heel veel. Je kunt dan een veel groter rotatie bereik van de volume potmeter gebruiken dan met een lineaire potmeter.
Zoals ik al eerder opgemerkt heb, 9 van de 10 versterkers hebben een ingangsgevoeligheid van circa 200mV op de analoge ingang, terwijl hier een CD speler met 2V volle uitsturing op aangesloten wordt. In combinatie met een logarithmische volume potmeter geeft dit weinig klachten. Je kunt dan nog steeds ongeveer de helft van het rotatie bereik van de potmeter gebruiken voordat de uitgang van de versterker overstuurd wordt. Ik ben het met je eens dat 105mV overdreven gevoelig is, maar met een lineaire volume potmeter heb je hier in de praktijk veel maar last van dan met een logarithmische volume potmeter.
105mV is 5.25% van 2000mV.
Uit je grafiek bereik je die 5.25% al bij een rotation travel van 20% of 30%. Dat is inderdaad verder dan voor een lineaire potmeter maar oversturing is ook nu te snel bereikt.
Het is trouwens weleens leuk een grafiek van zo'n 'logaritmische' potmeter te zien. De benadering van A (15A) door drie rechte lijnstukken is redelijk, maar echt logaritmisch is ze niet.
Ik wist dat wel (en 'echt' logaritmisch zou nodeloos duur worden), maar had nooit een plaatje gezien.
Een potmeter met een echte log curve maken is heel duur en lost het probleem ook niet op.
Een piecewise benadering van 2 of meer segmenten voor een log potmeter is heel gebruikelijk.
Op dinsdag 12 mei 2026 15:28:34 schreef Bobosje:
[...]
En dit gaat ook niet werken omdat de FET's aan de ingangen van de eindversterker de 2Vrms niet kunnen verwerken.Blijft over als oplossing een weerstandsdeling per kanaal voor de eindversterker met een verzwakking van ca. 25.6dB
De gain achter de volume potmeter moet inderdaad verlaagd worden. Dit kan door een verzwakker tussen de volume potmeter en de eindversterker toe te passen, of door de eindversterker minder te laten versterken, of een combinatie van deze twee. Om een groter rotatie bereik van de volumeregalaar te kunnen gebruiken, kan het ook helpen om de volumeregelaar "meer logarithmisch" te maken.
De gain hoeft echt niet met 25dB teruggebracht te worden. Een CD speler levert weliswaar 2vrms bij volle digitale (0dBFS) uitsturing, maar die volle digitale uitsturing werd met name in de begintijd van de CD meestal nooit bereikt, omdat er een "overload margin" van een aantal dB's werd aangehouden. Als je teveel verzwakt zou je de met zulke CD's bij maximale volume instelling de eindversterker niet volledig uitsturen.
Overigens de opmerking dat het FET verschilpaar (2SK2145GR) aan de ingang van de eindversterker geen 2Vrms op de ingang zou kunnen verwerken snijdt geen hout. Het gaat niet om de single ended ingangsspanning, maar om de differentiele ingangspanning tussen de + en - ingang van het verschilpaar. En die differentiele ingangsspanning zal klein blijven, ten gevolge van tegenkoppeling in combinatie met hoge open-loop versterking.
Dus het verlagen van de gain van de eindversterker blijft ook een optie. Er is echter een risico dat forse reductie van de gain van de eindversterker tot instabilieit leidt. Gain reduceren door de tegenkoppeling aan te passen leidt tot een hogere openloop gain, en een reductie van de fasemarge. Dus instabiliteit (ringing of oscillatie-neigingen) ligt dan op de loer. Dit zou (empirisch) onderzocht moeten worden.
Een eenvoudige aanpassing zou kunnen zijn het fors verlagen van weerstanden R203 (L) en 204 (R) op de ingang van de eindversterker. Deze weerstanden van 1MOhm zitten tussen de loper en de ground van de volumepotmeter. Verlagen van deze weerstanden geeft een verzwakking bij "normale" standen van de volumeregelaar (behalve wanneer deze op de maximale stand staat), en maakt de volume-regeling meer logarithmisch. Je zou kunnen beginnen met het verlagen van 1MOhm naar bijvoorbeeld 10kOhm. Mijn advies is om de weerstand tussen loper en ground van de potmeter te meten bij de middenstand van de potmeter, en dan de waarde van weerstanden R203 en R204 te verlagen naar een waarde die hier fors onder ligt.
Het plaatje hieronder (afkomstig van pagina 13 van de service manual) laat zien welke weerstand ik bedoel (dit is het linker kanaal):
PS1: Merk op dat de waarde van R204 in de part-list niet correct is. De waarde komt niet overeen met de waarde van 1MOhm in het schema.
PS2: Mijn voorstel om de karakteristiek van de volumeregeling aan te passen door de volumepotmeter te belasten met een relatieve lage weerstand is mede gebaseerd op het volgende artikel: https://sound-au.com/project01.htm (A Better Volume Control). Figuur 1 in dat artikel laat zien dat een min of meer logarithmische volumeregeling gerealiseerd kan worden door de loper van een lineaire potmeter te belasten met een relatief laag-ohmige weerstand:
De eerste keer dat in deze thread het idee van de belaste potmeter werd geopperd, vond ik dat het grote nadeel ervan was dat de karakteristiek van de pot dan sterk vervormd wordt. Toen hadden we het nog over een logaritmische potmeter.
Nú gaat het over een lineaire potmeter. Als je dan naar 'meer logaritmisch' wilt is vervorming van de karakteristiek juist wat je wilt.
Dat is dus een andere situatie.
Het plaatje in het genoemde artikel is een beetje misleidend, omdat maar een klein gedeelte wordt getekend. Hieronder is wat je krijgt met een 100k lineaire potmeter, niet en wel belast met 12k, vergeleken met een ideale logaritmische potmeter met een middenstand van −20 dB (die laatste waarde werd ergens hierboven genoemd als normaal).
Dat de belaste potmeter niet meer tot 0 dB komt, komt door de nu zwaardere belasting van de trap net voor de potmeter. Als die trap een zuivere spanningsbron zou zijn, zou ook de belaste pot doorlopen tot 0 dB.
Op donderdag 14 mei 2026 11:31:38 schreef Frederick E. Terman:
Hieronder is wat je krijgt met een 100k lineaire potmeter, niet en wel belast met 12k, vergeleken met een ideale logaritmische potmeter met een middenstand van −20 dB (die laatste waarde werd ergens hierboven genoemd als normaal).
Dat is inderdaad een verhelderend plaatje, aangenomen dat mensen begrijpen dat de vertikale (dB) schaal nu logarithmisch is.
Overigens zijn in de praktijk "logarithmische" potmeters niet echt logarithmisch. Bijvoorbeeld de "logaritmische" variant van de eerder gemoemde Alps motorpotmeter heeft in de middenstand een overdracht (Vuit/Vin) van 0,18. Dit komt overeen met 20log(0,18) = -15dB (ik vermoed dat de 15 in de naam van de curve (A15) de verzwakking in dB's in de middenstand van de potmeter aangeeft). Dat zit al dichter in de buurt van de curve van de "belaste lineaire potmeter".
Hopelijk kan de topic starter hier iets mee. Wellicht in combinatie met het verlagen van de gain van de eidnversterker.
Een eenvoudige manier om de gain van de eindversterker met circa 6dB te verlagen is het kortsluiten van één van de twee in serie geschakelde 15K weerstanden in de tegenkoppeling van de eindversterker. Bijvoorbeeld R219 in het linker kanaal, en R220 in het rechter kanaal. Zie plaatje voor het linker kanaal hieronder.
Het reduceren / verlagen van de gain van de eindversterker is geen optie, de verschilversterker aan de ingang van de eindversterker kan geen 2Vrms verwerken.
Nicola Tesla (circuits online) = Tonke (audiokarma forum) ?
Zie https://audiokarma.org/forums/threads/denon-pma800ne-volume-increases-…
Het audiokarma forum topic verwijst naar het volgende artikel https://kennypeng.com/2020/08/13/linear_to_logarithmic.html, waarin ook de suggestie wordt gedaan om de volume regelkarakteriestiek aan te passen door de loper van de potmeter te belasten met een weerstand.
Overigens, Google AI heeft de opmerkingen en de suggestie die in dit topic wordt gedaan zeer snel opgepikt. Een suggestie om iets uit te proberen wordt door Google AI binnen een halve dag gepromoveerd tot een advies. Dit geeft wel aan dat je voorzichtig moet zijn met het opvolgen van AI adviezen. Garbage in = Garbage out. Overigens denk ik niet dat mijn suggestie garbage is.
Op donderdag 14 mei 2026 14:33:38 schreef Bobosje:
Het reduceren / verlagen van de gain van de eindversterker is geen optie, de verschilversterker aan de ingang van de eindversterker kan geen 2Vrms verwerken.
Ik heb al uitgelegd dat ik het hier niet mee eens ben. De verschilversterker hoeft helemaal geen 2Vrms te verwerken. Althans niet differentieel. Lees mijn voorgaande post (met het plaatje van de belaste potmeter) nog eens terug. De verschilspanning tussen de twee ingangen van de verschilversterker zal heel klein blijven, tengevolge van de terugkoppeling in de eindversterker in combinatie met hoge open loop gain.
Voor de volume potmeter zitten al opamps in de signaalweg met een closed loop versterking van 1 (signaal op de + ingang van de opamp, en de uitgang van de opamp doorverbonden met de -ingang van de opamp). Deze opamps moeten ook 2Vrms (single ended) op de ingang verwerken. Maar tengevolge van de hoge open loop gain en de tegenkoppeling zal de verschilspanning tussen + en - ingang van de opamp zeer klein blijven (minder dan een millivolt) Dat is hetzelfde principe.
De fets kunnen geen 2Vrms swing aan de gate verwerken.
De verschilversterker begint al te vervormen bij een input signaal van 100mV of meer.
Op donderdag 14 mei 2026 15:01:46 schreef Bobosje:
De fets kunnen geen 2Vrms swing aan de gate verwerken.
De verschilversterker begint al te vervormen bij een input signaal van 100mV of meer.
Je begrijpt het niet. De verschilspanning tussen de twee gates (ingangen) van het verschilpaar zal hoogstens enkele mV's zijn.
Overigens, met mijn voorstel wordt de gain van de eidversterker slechts gereduceerd met 6dB (van 201 naar 101). Dus de uitgang wordt al overstuurd ver voordat er 2Vrms (single ended) op de + ingang van de versterker staat (je kunt de eindversterker als een power opamp beschouwen).
Maar belangrijker in dit verband is dat de verschilspanning tussen de twee ingangen van het verschilpaar vele malen kleiner zal zijn dan de enkelzijdige ingangsspanning op elk van de twee ingangen. De enkelzijdige ingangsspanningen zullen ten gevolge van de tegenkoppeling vrijwel identiek zijn, resulterend in een zeer kleine verschilspanning tussen de twee ingangen.
De enig beste oplossing voor TS is om per kanaal achter de volume potmeter een weerstandsdeling te maken die de 2Vrms reduceert tot 105mVrms daarmee behoudt ook de volume potmeter zijn normale regelbereik.
nonius
set SCE to AUX.
We zijn nu bijna twee weken verder; is er al één van de aangedragen suggesties/oplossingen/experimenten in de praktijk gebracht?
We zitten al aan 4 pagina's met adviezen en suggesties zonder dat er ook maar iets ondernomen lijkt te zijn, zelfs niet het allersimpelste experiment (tijdelijke externe verzwakker in de signaallijn). 10 minuutjes werk en je/we weten gelijk een stuk meer over in welke richting de oplossing het beste gezocht kan worden.
Wel een leerzame thread voor de rest 
(zo heb ik altijd gedacht dat logarithmische pot's ook echt *echt* logarithmisch waren; geen lineaire benadering)
Op donderdag 14 mei 2026 15:11:10 schreef Bobosje:
De sourcespanning voor beide fets blijft constant.
Niet als er een vrijwel identieke enkelzijdige AC ingangsspanning op beide ingangen van het verschilpaar staat. En dat zal het geval zijn bij een versterker met tegenkoppeling. Dan gaat de source spanning net zo hard op en neer als de spanning op beide ingangen (gates van beide fets in dit geval). En dat is geen enkel probleem. Bij een tegengekoppelde versterker is dat juist de bedoeling.
Heb je erbij stil gestaan dat er ook een enkelzijdige spanning van 2Vrms staat op de ingangen van de opamps in het signaalpad voor de volume regelaar? Bijvoorbeeld op de ingangen van de NJM2114M opamp direct achter de PCM5141 DAC chip op pagina 9 van de service manual? En dat vind je blijkbaar (en terecht) geen probleem?
Begrijp je het verschil tussen enkelzijdige ingangspanning, differentiële ingangsspanning en common mode ingangsspanning?
Op donderdag 14 mei 2026 15:20:12 schreef Bobosje:
De enig beste oplossing voor TS is om per kanaal achter de volume potmeter een weerstandsdeling te maken die de 2Vrms reduceert tot 105mVrms daarmee behoudt ook de volume potmeter zijn normale regelbereik.
En wat als je een CD hebt die maar 1Vrms produceert in de luidste passages, omdat er bij mixing en mastering een 6dB oversturingsmarge is aangehouden? Of een andere ingangsbron die slechts 500mVrms produceert in de luidste passages? Dan kun je bij de maximale stand van de volume potmeter de eindversterker niet volledig meer uitsturen.
Naar mijn mening is de beste oplossing een beperkte reductie van de versterking van de eindversterker (zoals voorgesteld), in combinatie met een verzwakking van het signaal achter de volume regelaar. De voorgestelde simpele oplossing om de ingangsweerstand van de eindversterker te verlagen zal in ieder geval helpen om de regelkarakteristiek van de volumeregelaar te verbeteren, zodat je de regelaar verder naar rechts kunt draaien voordat de uitgang van de versterker maximaal wordt uitgestuurd. En bij bronnen met een lagere uitgangsspanning dan van een CD speler kan de eindversterker dan nog steeds volledig worden uitgestuurd, door de volumeregelaar nog verder naar rechts te draaien.