Erres SZ20 motorwaaier - lompe balanceermethode of lelijk herstel?

Ik heb m'n SZ20 stofzuigertje opengemaakt omdat ie na het uitschakelen, uitdraaiend, 'lager' achtige gromgeluiden maakte. Gewoon op toeren valt dat heel erg mee.
Nu blijkt dat er nul lagerspeling in zit, maar ik zie wel dat er twee stukken (rechts-boven) van de waaier af lijken te zijn geknipt!

Ik kan me niet voorstellen dat iemand dat bewust doet als herstelling ergens van. Is dit een soort balanceermethode? Als het ding aan zou hebben gelopen, dan zou de 'schade' er anders uit zien. De waaierbehuizing aan de binnenzijde is onbeschadigd.

Verder is er één beschadigd commutatorsegment. Precies 1. Ik meet op de netstekker overal 29 tot 33 ohm als ik 'm langzaam met de hand ronddraai. Lijkt me dus in orde. Maar wel duidelijk een stofzuigertje met een geschiedenis.

Nougoed, op het typeplaatje staat dus 125v, op de motor zelf 220v. Wat denken we - allemaal dingen veroorzaakt door 'n huisvrouw die van Den Haag naar Zaandam verhuisde en voor een paar minuten een wel heel krachtig zuigende stofzuiger had, vervolgens de motor liet herwikkelen en de commutator maar zo hebben gelaten?

Zonder speling kan hij toch wel lagerschade hebben, putjes in de loopbaan.

Ik vermoed dat het missende blik een balancering is.

ik zou denken dat er een brokje kool oid tussen 2 lamellen klem heeft gezeten waardoor je meer vonk krijgt op dat punt. zie dat sleepspoor links maar, is het ergste bij die lamel.

In Amsterdam centrum zijn er woningen rond 2000 pas omgezet naar 220 volt.
Dus kan best zijn dat het ding daar ooit al is omgebouwd in de decennia er voor.
Den Haag is in 1957 al helemaal omgezet.
Het GEB bouwde apparaten om, of leverde iets vervangends.
Het was voor ik geboren ben, maar de verhalen weet ik van mijn ouders.

Op dinsdag 6 oktober 2026 23:33:37 schreef revado:
In Amsterdam centrum zijn er woningen rond 2000 pas omgezet naar 220 volt.

Enkel 127 V, dat lijkt me sterk. Zou het niet eerder zo zijn dat er al lang 220 V aanwezig was in die bewuste huizen, maar nog steeds 127 V Fasespanningen had, door het type (oude )wijktrafo ? ( 220 V is dan de lijnspanning )

Platte kantjes is volgens mij ook een vorm van uitbalanceren.

Wat die lagers betreft. Die lopen waarschijnlijk droog. Er hoeft nog niets aan het metaal versleten te zijn (putjes ofzo). Maar als het vet op is en/of er vuil in zit dan begint het ook herrie te maken. Als je mazzel hebt, kan hij het dan nog jaren uithouden, als je pech hebt, komt er volgende week al rook uit.

In principe is hed vermoedelijk genoeg om de lagers schoon te maken en er vers vet in te doen, maar in de praktijk zijn lagers nauwelijks open te maken zonder de deksels te beschadigen, en lagers zijn ook slijtage onderdelen. Misschien is het nog de moeite om ze te vervangen, maar dat mag je zelf beslissen.

Vervangen zit ik zeker aan te denken, stofzuigertje is 76 jaar oud, handzaam en een mooi design dus dat is de moeite wel waard. Kunst is vooral om het ding uit elkaar te krijgen. Hij is ooit in elkaar gezet dus uit elkaar moet ook wel lukken, maar het zou de eerste keer zijn dat ik het klusje doe en dat ik ergens lagers vandaan moet halen.

Ik heb hem gedemonteerd, en losjes in de hand op max. 30v is er geen spoor van trilling te bekennen, dus gebalanceerd is ie keurig danzij of ondanks de lelijk bijgeknipte waaier.

Na het verwijderen van de koolborsteltjes (meestal overheerst het sleepgeluid daarvan) bleek wel dat de lagers erg veel kabaal maken. Meer nog dan de borstels zelf.

WhatsApp Video 2026-10-07 at 11.15.54.mp4

(noot: het zwarte commutatorsegment is niet zwartgeblakerd, maar puur een markering om alles precies zoals het zat terug te monteren.
Opvallend is dat het geen gesloten lagertjes zijn. Als ik de lagerbaan haaks op de as beweeg, dan zit er een klein beetje speling in. Ik zal wel nieuwe bestellen, smeren zal vrees ik slechts tijdelijk helpen.

Het verwijderen van de rotor was een eitje. Wel meegenomen naar m'n werk waar ik 5 verschillende maten platte schroevendraaier heb, want er zitten schroeven in met 3 verschillende groottes sleuf.

Bij de borstels bleek dat eentje verder was afgesleten dan de ander. Daarom de houders even goed schoongemaakt.

Edit:
en lagertjes zijn besteld. De nieuwe hebben een afdichting, de oude hadden dat niet. De meerprijs is gering... Maar 'n paar cent meer op 100.000 stofzuigers was blijkbaar een belangrijk verschil voor Van Der Heem. Achja, het ding heeft het toch decennia uitgehouden.

Ik denk dat er 70 jaar geleden nog geen zelfsmerende gesloten lagers bestonden.
Die lagers moest je zelf smeren met kogellagervet ( wie kent het rode stinkende consistentvet nog)

Op dinsdag 6 oktober 2026 23:33:37 schreef revado:
In Amsterdam centrum zijn er woningen rond 2000 pas omgezet naar 220 volt.
Dus kan best zijn dat het ding daar ooit al is omgebouwd in de decennia er voor.
Den Haag is in 1957 al helemaal omgezet.
Het GEB bouwde apparaten om, of leverde iets vervangends.
Het was voor ik geboren ben, maar de verhalen weet ik van mijn ouders.

ik ken een hagenees die er toen al even was en die herinnert het zich nog wel de omschakeling. kon je je fornuis kachel enz brengen, was het te oud of niet ombouwbaar ging het de oud ijzer berg op en kreeg je een nieuw toestel. toen kon dat nog, nu probeert netbeheerder nog weg te komen bij een losse nul oid aan hun installatie met max 2500€ aan vergoeding..

Mensen, ik word helemaal lijp. Lagers zijn aangekomen. Ik zweer dat ik alles goed monteer. Maar er lijkt helemaal niets te zijn, dat voorkomt dat de rotor te ver naar voren of naar achter schuift, behalve de (kleine) klemkracht van de lagers in hun houders en op de as.

Het loopt allemaal nog niet helemaal lekker geruisloos voor mijn gevoel. Ik heb ook het idee dat ik een ring niet 'kwijt kan' die ergens hoort te zitten. Voor mijn gevoel moet er voor en achter het voorste lager (bij de waaier) een ca. 2mm dikke ring zijn, die tegen het lager aan zit. Deze zijn namelijk precies zo groot dat ze de opening van de lagerkogeltjes afdichten. De voorste levert geen probleem op, maar monteer ik de achterste, dan komt de rotor te ver naar achteren te zitten, en komt dan tegen de windingen aan. Ik zat er met de hand wat aan te draaien om te proberen te ontdekken waar het niet soepel liep, en dat heeft al bijna tot windingschade geleid. Dat zou dan m'n 2e motor-herwikkelklus zijn geworden...

Monteer ik die ring niet, dan lijkt alles redelijk goed te zitten, maar toch voelt het net alsof er ergens nog wat aanloopt of in ieder geval niet perfect zit.

Heeft iemand toevallig een exploded view van deze motor? Het motortype is AG280. Ik hoop dat iemand een service documentatie weet op te duiken.
EDIT: https://vanderheem.com/producten/schemas-en-bouwtekeningen/?skw=stofzu…

ik vind meerdere stofzuigers die een ag280 motor zouden moeten hebben maar die lijken allemaal een boel groter te zijn dan dit kleine ding...

[Bericht gewijzigd door Ledlover op (22%)]

De axiale speling van de rotor dient minder dan 1 mm te zijn tot max. 1mm,
dit is normaal om de uitzetting door hitte op te vangen,

De ringen waar je het over hebt geven de lagers een soort van voorspanning,
deze horen idd tegen de lagers gemonteerd te worden.
tevens zorgen de ringen dat trillingen gedempt worden en speling verminderd wordt,
ook zorgen deze ringen er voor dat stof zoveel als mogelijk buiten de lagers gehouden wordt,

Heb je wel de juiste maat lagers gemonteerd, je spreekt over -kleine- klemkracht van de
lagers, dit lijkt mij al niet goed, de lagers dienen echt strak/vast op de as te zitten,
(meestal op de as geperst)
bij sommige stofzuiger motoren worden de lagers met loctite op de as gemonteerd,

is de as ter hoogte van de lagers niet uitgesleten,
waardoor de binnen ring van de nieuwe lagers als het ware net iets te groot is ?
heb je de exacte positie van de oude lagers gemeten voordat je de oude lagers
gedemonteerd hebt ?

Een exploded parts view van de Erres SZ20 stofzuiger heb ik helaas niet.

Het achterste lager zit echt vast-vast er op. Die moest ik op z'n plek tikken met een hamer en een buisje op de binnenste lagerbaan tot ie niet verder kon.

Het voorste lager zit bij nader inzien ook zeer behoorlijk vast op de as, ik had de boel alleen iets beter afgekoeld tijdens het er op schuiven dan ik dacht. Het voorste lager zit echter zeer losjes (tot af en toe meedraaien aan toe) in het voorste schild.

Het schild is ook van aluminium dus het kán ook niet echt strak klemmen. Het originele lager zit er ietsje vaster in. Dit is overigens niets wat een zeer kleine vervorming (een paar puntjes met een centerpunt bijvoorbeeld) niet op kan lossen.

Ik heb niet gemeten op welke positie het voorste lager zat. Het achterste zat gewoon zo ver op de as als ie kon.

Aan de achterkant van het schild zit een driehoekig ding met een gat er in, waar de as doorheen gaat. Ik dacht eerst dat daar een van de 2mm dikke ringen hoorde te zitten, maar die zit nu aan de voorkant van het lager. Ik zie eigenlijk geen doel voor het driehoekige ding.

Ik heb niet gemeten op welke positie het voorste lager hoorde te zitten. Ik was er van uitgegaan dat het lager ergens tegenaan moet 'stoppen' omdat in fabrieksproductie je niet op de millimeter nauwkeurig dat lager op een bepaalde plek op de as kan zetten, toch? Dan zou ik eerder een randje in de as draaien zodat ie daar tegenaan 'stopt' en je 'm er gewoon op kan laten vallen na verwarming (of afkoeling van de as).

[Bericht gewijzigd door Ledlover op (16%)]

Op woensdag 7 oktober 2026 11:20:05 schreef Ledlover:
Ik heb hem gedemonteerd, en losjes in de hand op max. 30v is er geen spoor van trilling te bekennen, dus gebalanceerd is ie keurig danzij of ondanks de lelijk bijgeknipte waaier.

Nu amper of niet voelbaar maar op normale snelheid (2000+ omwmin) kan dat heel anders zijn.

Ik heb de boel nu zo in elkaar zitten. Voorste lager kan inderdaad tegen het dikke deel van de as aangetikt worden. Er is zeer weinig ruimte tussen rotor en statorwinding.
Maar er blijven rare onregelmatige bijgeluiden in zitten die ik pas hoor als de motor geheel geassembleerd is. Bijna alsof ie nog steeds ergens nét aanloopt.
Bijna alsof de nieuwe lagers niet fris zijn maar dat lijkt me zowat uitgesloten. Ik kan de motor met de hand niet zo hard draaien als op de labvoeding, maar ik hoor alleen maar een continu, zacht, normaal lagergeluid als ik het lager op tafel houd en de as met m'n vingers draai.

De kans is wel klein maar mocht iemand een motor als deze hebben liggen, foto's (of de motor zelf) zijn welkom!

Wat heeft er aan de achterzijde gezeten?
Die "bus" met die inkepingen ziet er flink vervormd uit, naar buiten open gebogen.
Dan kan het lager dus ook gaan bewegen.
Daar hoort iets boven.

Daar zit alleen een blikken plaatje achter, dat rust op de 'richel' in dat gaatje. De inkepingen zaten er al. Vermoedelijk gedaan om het blikken plaatje ooit eens weg te nemen om 't lager te smeren.

Hij is verder niet vervormd, het is spuitgegoten metaal dus het kan amper buigen - het zal waarschijnlijk liever breken. De vervorming is gezichtsbedrog.

zijn de lagers wel geschikt voor dergelijke omstandigheden? er worden vaak geen lagers met stofkap opgezet met een reden, zitten standaard lagers met stalen kapjes in. ook zou ik eens proberen zonder de zuigschoep, die ziet eruit alsof deze niet bepaald meer in balans is..

De nieuwe lagers zijn geschikt voor het toerental (tot 22.000 ofzo, deze draait niet zo snel) en de radiale belasting is zeer gering in deze stofzuiger. De specificaties van de originele weet ik natuurlijk niet. Ik heb het idee dat de onregelmatige geluiden toch daar uit komen. Misschien na een half uurtje inlopen dat ze zich koest houden, heb dat bij fietstrapper-kogellagers vaak genoeg gehad.

Ik ga nog één keer kijken of er iets echt mis is, anders ga ik 'm zo in elkaar zetten, doch met een extra klemring ofzo achter het achterste lager, onder het blikken plaatje, zodat ie áls ie ooit uit m'n handen valt, niet naar achter kan schuiven en statorwikkeling en waaier in één klap kan vernielen.

Hoort er misschien een brede veer achter dat plaatje die het lager terug drukt?
Ik zou de lagers met een drupje loctite zegelen voor alle zekerheid.

Ik heb het achterste lager voorzien van een randje UV hardende hars. Hij gaat er naar vóren uit, dus dat zal geen probleem zijn om ooit los te krijgen.

Het bijgeluid dat ie had, zit er nog steeds in. Maar niet tijdens het uitdraaien het OOORRRROOOOORRROoooorrrrooorrrrrr van sterk versleten lagers. ... Het is dus een marginale verbetering. We gaan zien hoe lang dit goed gaat. Het bevalt me niet helemaal, maargoed. Ik heb nu even niet meer de motivatie om hier nog meer tijd in te steken.

Ik heb nog een stofzuiger te voorzien van nieuwe lagers (Siemens-Schukert Protos). Ik zal bij de volgende bestelling dus een setje open lagers zoals er ooit in zat bestellen, zien of dat enig verschil maakt, of dat ik op de een of andere manier de lagers heb beschadigd tijdens het plaatsen (dat gevoel heb ik niet, maar je weet maar nooit...)
Voor de kosten - 4,50 voor merk-lagers - hoef ik het niet te laten.

Wat voor bijgeluid maakt hij? Een beetje trompet-achtig?

Als je in de andere "reparatie" stofzuigermotor (Siemens) nieuwe lagers monteerd
kijk dan vòòrdat je de oude lagers verwijderd of er aan beide zijden van de as
een opstaande rand zit (as-borst),
indien deze as-borst niet aanwezig is dan de juiste locatie van de lagers opmeten,
dit komt echt zeer nauwkeurig,
ik vermoed dan ook dat het lager in de Erres motor niet op de juiste locatie zit,
vandaar het lichte "aanloop" geluid.

Sneak preview van de Protos

Zo ziet meer dan een halve eeuw aan slijtage (de stofzuiger zelf is ca 90 jaar oud) er uit.

Als de koolborstel in de uitgesleten sleuf valt, dan is de uitlijning van de lagers in orde :) :+

Als ik 'm uit elkaar heb gehaald, dan kan ik kijken hoeveel er nog over is van de kopersegmenten. Als ik de rotor in kan spannen in de draaibank op het werk, dan kan ik vrij risicoloos de onderste niet-weggesleten lip er nog afdraaien als ik het goed zie. Maar hangt er van af hoe makkelijk het ding in te spannen is.
Anders wordt het improviseren met de motor laten draaien op een veilige spanning en dan met een diamant of andere niet-geleidende vijl o.i.d. die lip wegvijlen met draaiende motor.

De kant van de vin het asje inspannen en aan de andere kant de center er tegenaan.
Eventueel even een heel klein kuiltje in de as maken met de boor in de center, maar dat zit er meestal al.

Met een stuk schuurlinnen band kom je ook een heel eind trouwens.