sugestie voor een 150MHz X-tal oscillator

Heb je hier wat aan? Er kan tot max.200 MHz uitkomen,afhankelijk van wat je erin stopt.
https://www.electronics-lab.com/project/clock-multiplier-crystal-frequ…

Is er iemand die een ander (beter) idee heeft?

Of er een 'beter' idee is hangt sterk af van de toepassing; hoe kritisch is de frequentiestabiliteit, en de faseruis, bijvoorbeeld. Gaat het signaal al dan niet gemoduleerd worden?

Als faseruis bijv. een issue is, dan is een PLL geen optie.

Dus misschien is het handig als u ook vertelt wat precies uw bedoeling is met dit 150 MHz signaal (en het 144 MHz-signaal).

Op zaterdag 5 oktober 2024 18:35:13 schreef noniusus misschien is het handig als u ook vertelt wat precies uw bedoeling is met dit 150 MHz signaal (en het 144 MHz-signaal).

Het 150MHz signaal wordt gebruikt in een faselus VFO, het wordt dus gemengd met een VFO signaal van 154,7 tot 156,7MHz. Wat er uit komt zou dan 4700-6700kHz moeten worden. Ik heb alleen een 150MHz signaal nodig uit een kristal van 50MHz.

Wat ik al geprobeerd heb (en dat werkt goed) is een DIL14 oscillator blokje van 50MHz en daarachter een verdievoudiger met de BFR90A gezet. Maar het lijkt mij handiger om met een kristal oscillator direct op 150MHz uitgangsfrequentie te komen. Faseruis en dergelijke zijn niet belangrijk.

Het 48MHz kristal dient ervoor om een draaggolf te produceren op 144MHz als een test signaal voor mijn 2mtr ontvanger (tranciever).

@Hubie handig ding dat pcb'tje, maar ik wil dit gaan doen met discrete componenten, een overtone oscillator dus.

Ok, de gebruikelijke methode is in dat geval een X-tal oscillator op 50MHz te maken, gevolgd door een verdrievoudiger-trap met één transistor en afgestemde LC-kring.

Het X-tal rechtstreeks op z'n 9e overtone, in geval van een 16.67 MHz X-tal, wordt in de praktijk niet vaak gedaan. Waarom weet ik eigenlijk niet precies meer (heb de uitleg over het waarom ooit wel eens gelezen). Mogelijk omdat het anders te makkelijk in z'n 7e harmonische gaat oscilleren?

In elk geval, gebruikelijk is om nooit al te grote vermenigvuldigingen in één stap (trap) te maken. X2 of X3, en daarna weer een vermenigvuldiger-trap, totdat de eindfrequentie bereikt is.

X9 is wel erg ambitieus.

Een 50Mhz X-tal oscillator bouwen waarbij je met een LC kring de X-tal forceert om op de 3e overtoon (150Mhz) te laten oscilleren is denk ik het eenvoudigst.

Ja @Nonius een kristal op de derde overtone is inderdaad een 9 voudige vermenigvuldiging. Waarom dit niet vaak wordt gedaan is naar mijn mening dat de amplitude van het signaal een 1/9 is.

@Bobosje als dat de meest voor de hand liggende manier is, dan doe ik dat zo.
Het 50MHz kristal heb ik dan niet meer nodig, beter is dat ik het DIL14 oscillatorblokje te gebruik, waar al een blokgolf uitkomt met de nodige harmonische. Het enigste wat ik dan nodig heb is een simpele verdievoudiger met afgestemde kring.
Zo heb ik dat al gedaan, maar ik wou alleen via dit forum vragen of er ook andere methoden mogelijk zijn, met een kristal. Dus dan hou ik het zoals ik het al geprobeerd heb.

Ha Martin V,

Jou opzet is prima het idee van @Hubie is minder flexibel dan in eerste oogopslag lijkt.
Daarbij levert het IC een keurige blok met als nadeel heeeel veel harmonische van een redelijke amplitude.
Dat is niet zo erg als je daarna alleen filtert dus niet vermenigvuldigt dit i.v.m. de onderlinge interactie.....

Als je het kristal van 50 MHz nog niet bezit zou je ook 75 MHz kunnen nemen is voorraad bij Budgetronics kost € 1,05 serie resonantie.
Dan je idee..... vermenigvuldigen 2 keer en klaar.
Het kristal is 5^e boventoon en levert genoeg niveau om een nette verdubbeltrap aan te sturen.

Groet,
Henk.

en daarachter een verdievoudiger met de BFR90A gezet.

Vraagje: waarom de keuze voor de BFR90A? Deze heeft wel een héél hoge fT (6GHz) voor deze toepassing. I.v.m. risico op evt. parasitaire oscillaties, is het dan niet beter om gewoon een VHF-transistor te kiezen, bijv. BSX20, 2N2369, o.i.d.?

Die hoge fT is in uw toepassing nergens voor nodig, en kan evt. tot problemen leiden.

Ha nonius,

Ik denk dat een en ander afhankelijk is wat @Martin V, in zijn magazijn heeft liggen.
De VHF transistoren worden schaars maar een BFR90A is zo slecht nog niet het ligt er helemaal aan wat het niveau is,
en wat er nodig is om de mixer aan te sturen.
Welk niveau komt er uit de oscillator dit bepaalt de netto versterking voor het verdrievoudigen/verdubbelen.

De waarde van f_T wordt gewoonlijk geëxtrapoleerd uit de frequentie van de dominante pool die β(jw) regelt.
In het begin van het transistor tijdperk werd de f_T niet vermeld, door de JDEC niet erkent.

Bij de BFR90A is de h_FE typisch 100 dit betekend dat de dominate pool op 60 MHz ligt.
Bij 150 MHz kan de versterking maximaal 32 dB bedragen.....
Als er genoeg vermogen uit de oscillator komt kan ook een passieve vermenigvuldigtrap gebruikt worden twee diodes,
dit scheelt stroom verbruik.

Groet,
Henk.

Op zaterdag 5 oktober 2024 17:59:25 schreef Martin V:
Een kristal van 50MHz zal naar mijn mening een kristal zijn van 16,66MHz in de derde harmonische zijn op 50MHz.

Overtone en harmonische zijn niet hetzelfde. Een kristal in overtone-bedrijf resoneert letterlijk op de hogere frequentie. De grondfrequentie komt dan in de hele schakeling niet voor.
De grondfrequentie is trouwens ook niet precies 50/3 MHz; de overtone is een mechanische aangelegenheid (het kristal trilt in drie 'laagjes') en dus niet exact een veelvoud.

(Zou je het kristal toch eens op de grondtone willen gebruiken, pas dan op dat de activiteit daar veel groter kan zijn - in sommige schakelingen, vooral met buizen, zou het kristalplaatje kapot kunnen gaan.)

Op zaterdag 5 oktober 2024 19:08:42 schreef nonius:
Het X-tal rechtstreeks op z'n 9e overtone, in geval van een 16.67 MHz X-tal, wordt in de praktijk niet vaak gedaan. Waarom weet ik eigenlijk niet precies meer (heb de uitleg over het waarom ooit wel eens gelezen).

Het kristal rechtstreeks op de negende overtone laten trillen is lastig. Het is goed mogelijk dat het kristal daar onvoldoende activiteit heeft, en inderdaad zou het sowieso lastig worden het kristal ervan te weerhouden op een van de andere modes te gaan trillen.

Kortom: als je een 50MHz-kristal hebt, is het het beste, dat kristal te gebruiken op 50 MHz. Dan klopt de frequentie, en klopt de activiteit.
Daarna naar 150 MHz verdrievoudigen is eenvoudig genoeg.

Electron920, het zou me verbazen dat OP zoveel (32dB) versterking nodig gaat hebben in z'n verdrievoudiger, om voldoende signaal voor z'n mixer te krijgen. Maar om dat goed te kunnen beoordelen zouden we eigenlijk het ontwerp moeten kennen. Ik heb hier wat schema's van dergelijke converters bekeken, en da's allemaal o.b.v. een Xtal-oscillator, één verdrievoudiger, waarna het LO-signaal naar de mixer gaat. De hoeveelheid signaal zal waarschijnlijk ook wel van de aard van de mixer afhangen, maar lijkt me verder erg beperkt. Ca. 0 dBm? Hooguit enkele dBm, in elk geval.

Als leek zou ik dan eerder kiezen voor een transistor met een lagere fT, maar desnoods met hogere hFE. Feit blijft dat een transistor die tot 6 GHz vrolijk versterkt, ook goed ontkoppeld moet worden tot 6 GHz, met navenante kwaliteit onderdelen en SHF bouwtechnieken.

Een 'tammer' transistortje dat een fT heeft van, zeg, 800-1000 MHz, is wat dat betreft wat minder 'schwingfreudig', lijkt me. En eist wat minder hoogwaardige, en wat minder, ontkoppelcondensatoren. (10 pF parallel met 100 pF parallel met 1 nF....). En zeker geen ontkoppelcondensatoren met draadaansluiting gebruiken dan (teveel zelfinductie), maar per sé SMD ontkoppel C's.

Was een leerzaam antwoord (ook dat van FET), maar ik ben zelf nog niet overtuigd van de voordelen van een dergelijke SHF-transistor in deze toepassing. Met mijn beperkte kennis en ervaring zie ik meer nadelen dan voordelen. Het lijkt me een geval waarbij 'betere specificaties' niet automatisch betekent dat de transistor ook beter geschikt is in deze toepassing. Maar met de juiste technieken en onderdelen zie ik ook geen enkele reden waarom het niét zou kunnen werken met deze BFR90A.

(De laatste keer dat ik een BFR90 heb gebruikt was als ruisbron (BE-overgang gebruikt als ruisdiode), waarbij ik een zo hoog mogelijke bandbreedte wilde hebben. De keer dáárvoor was voor een TV-satelliet signaalversterker, waarbij signalen van 950-1750 MHz versterkt moesten worden.)

@electron, dat is een goede tip om een kristal van 75MHz te gebruiken.
Maar is verdrievoudigen niet beter als verdubbelen?
Zou het een blokgolf zijn dan zitten de harmonischen in de oneven getallen, dus de derde, vijfde enz.

@Frederick E. Terman ook bedankt voor de bijdragen betreffende het 50MHz kristal.
Maar ik denk dat ik het zo eenvoudig maak als het maar kan, door een DIL14 oscillator blokje te gebruiken, dat is een complete oscillator op 50MHz.
Weliswaar komt daar een blokgolf uit maar dat maakt mij niets uit.
Hierachter staat een BFR90A met afgestemde kring op 150MHz, dat is alles.
De amplitude van de VFO en de 150MHz verdrievoudiger is in de orde van 7dBm.
Dat gaat in de mengtrap met de BF256B.

Momenteel ben ik met het frontend bezig, waarin zo zelfde mengtrap met de BF256B zit en mengt naar de middenfrequentie van 10,7MHz, met twee 10M30A kristal filters. De VFO wordt nu nog zonder faselus gebruikt maar is toch voldoende frequentie stabiel. Het is al bijna gereed nog een paar componenten op de print en dan kan ik deze testen, ik ben reuze benieuwd hoe dit zal werken. Ik had al een test opstelling hiervoor gebruikt.

Ha Martin V,

Dat is een mogelijkheid een 50MHz blok dan is het niet meer nodig om een verdrievoudigen,
alleen versterken en filteren.
Nadeel van een kant en klare blokje je kunt niet afregelen nu zijn de meeste binnen 100 ppm maar,
dat is een puntje van aandacht.

Groet,
Henk.

Hallo electron,

ik ben met het 48MHz kristal bezig en daarvan een oscillator gemaakt op 48MHz.
Daarachter heb ik een BFR90A staan welke het signaal in frequentie verdrievoudigd, dat gaat allemaal goed.
Maar...de amplitude op 96MHz en 192MHz is veel hoger als die op 144MHz.
Dus eigenlijk zou ik een kristal moeten gebruiken van 72MHz, diezelfde overweging kun je maken voor 150MHz en een kristal van 75MHz daarvoor te gebruiken.
Nu heb ik ook nog een kristal van 36MHz, dat zou ook op 144MHz moeten werken, dat is maal vier.
Dit ga ik ook proberen.

Ha Martin V,

Ik zal ook een experimentje doen met een 50 MHz blokje zaterdag of zondag....
Maar eerst jou vraag voor wat je geanalyseerd hebt komt het bij mij over dat de golfvorm een sinus is,
of iets wat er op lijkt meer richting een zaagtand (overdreven).
De even harmonische zijn dan sterker dan de oneven harmonische ik denk beter filteren.
Een vermenigvuldigtrap is vaak een actief element in klasse C of C1 en een bandfilter op het juiste vermenigvuldig getal,
in jou situatie 48 MHz x 3 = 144 MHz.
Kan je het ontwerp laten zien welke impedantie ga je gebruiken dan kan ik daar rekening mee houden ?

Over de kristalkeuze die zijn prima ik zou niet hoger gaan dan 5^e boventoon voor de mee lezers dit is iets anders dan een harmonische.
Het voordeel van een 50 MHz kristal 3^e boventoon grote activiteit, en een hoog niveau nadeel een vermenigvuldiger van 3 keer.
Met een 75 MHz kristal 5^e boventoon is de zaak net andersom en is een twee keer vermenigvuldiger nodig dit is weer makkelijker filteren.
Kan je het ontwerp laten zien welke impedantie ga je gebruiken dan kan ik daar rekening mee houden ?

Groet,
Henk.

Hallo Henk, ik zal even een schema tekenen, dan kun je zien hoe ik het hier heb geschakeld. Dat tekenen doe ik vanavond en kom hier later op terug.

Hier het beloofde schema. Ik heb me laten inspireren door het boek "Zenders en ontvangers voor de 70cm-band" Waar het schema van deze 70cm converter staat.

Wat ik bedoel is de oscillator schakeling met het kristal van de basis van de transistor naar de ground. Precies zo heb ik het ook geprobeerd, maar bij mij werkte dat niet. Daarom is het kristal bij mij tussen de basis en de collector opgenomen.

Over de kring met L2 staat nu een keurig 48MHz signaal. Dit gaat naar de frequentie verdrievoudiger met de afgestemde kring L3 welke op 144MHz is afgestemd.

Ik heb het kristal vervangen door een type van 36,070MHz om te zien of de amplitude dan hoger wordt. Inderdaad is dat het geval, wel driemaal zo veel als bij het 48MHz kristal. De kring L2 hoefde ik bijna niet bij te regelen op 36MHz. De frequentie op de uitgang is nu 144,284MHz. Dominant is de frequentie van 108MHz waarop de verdrievoudiger wil werken, dit begrijp ik dan niet want dat is ook de 3e harmonische, maar goed ik gebruik nu de 4e harmonische.

Ha Martin V,

Dat zou betekenen dat je met kring (L2) te laag in frequentie staat (36 MHz) afgestemd, kan je de kring dan wel goed tunen door je gewenste frequentie draaien ?
De vermenigvuldig trap levert tot op zekere hoogte (amplitude) alle veelvouden van je ingangsfrequentie.
Dit betekend X2, X3, X4, X5 enz wat is belangrijk (daar kan je mee spelen) het gebied waar het niet lineaire element werkt.
Dus de bias aanpassen verder is het je kring die de juiste vermenigvuldig factor aan de uitgang laat zien.
Kan je wel de kring (L3) door je gewenste frequentie heen draaien naar boven naar beneden ?

Ik heb een blokje 50 MHz en een kristal 75 MHz gepakt ik dacht dat je 150 MHz uiteindelijk nodig had of 144 MHz
Wat ik ook heb gevonden is een 150 MHz blokje dan ben je in een keer klaar deze is 0,1 ppm.....

Groet,
Henk.

Misschien kan ik je helpen met een kristaloscillator. Ik heb verscheidene cb radio's omgebouwd naar 70MHz en om dat voor elkaar te krijgen de kristaloscillator van 10.0525MHz naar 100MHz omgebouwd. Dat blijkt toch erg betrouwbaar en ze zijn instelbaar met de potmeter aan de buitenkant (clarifier) op +/- 2kHz. Het kristal is een 100MHz overtone kristal , maar het werkt ook vast met een 75MHz kristal.
De afgestemde kring in de emittor voorkomt dat de schakeling op lagere frequenties start en de weerstand van 820 ohm over het kristal voorkomt oscillatie op spurious resonanties. De uitgang zou je af kunnen stemmen op de derde harmonische.Dan heb je met een transistor oscillator en verdubbelaar.

Hallo electron,

ik heb het vermoeden dat de kring op 36MHz (L2) niet helemaal op de juiste frequentie staat, die 56pF moet eigenlijk 33pF worden en de 30pF trimmer zorgt voor de rest van de capaciteit. Ook zal ik de bias van de transistor opnieuw instellen. De uitgangskring L3 heeft voldoende regel bereik, daarmee kan ik afstemmen vanaf 72 tot 144MHz. Alleen de serie C naar de uitgang is geen 22p maar 5,6pF, dat klopt dus niet in het schema. Deze 144MHz kristal oscillator werkt naar mijn tevredenheid en ik heb een redelijk hoge uitgangspanning van ongeveer 1V effectief. De oscillator gebruik ik als meetzender met een kort draadje als antenne en staat opgesteld in de schuur, zover mogelijk als het kan van de ontvangst antenne. Ik heb een 2mtr. ontvanger gemaakt en maakt deel uit van een tranciever, maar ik ontvang niets, helemaal niets. Daarvoor dient deze oscillator om de ingangskringen (band doorlaat filters) van de ontvanger op de juiste manier in te kunnen stellen.

Wat betreft de 150MHz kristal oscillator, die ga ik gebruiken om het signaal uit de VFO, de local oscillator van de ontvanger, welke werkt van 154,7 tot 156,7MHz, te mengen om een lagere uitgangsfrequentie te krijgen. Wat eruit zou moeten komen is 4,7 tot 6,7MHz en dit signaal wordt in fase vergrendeld aan een VFO voor 4,7 tot 6,7MHz, of een PLL. Dat is allemaal een onderdeel van de VFO van de ontvanger, maar heeft nog niet een hoge prioriteit omdat de VFO zonder al die maatregelen frequentie stabiel genoeg is. Dus dat komt later wel. Maar ik heb de 150MHz oscillator wel gebouwd met een DIL14 oscillator blokje op 50MHz. Tijdens het afstemmen op 150MHz werkte dat goed en ik had geen last van andere harmonischen die een hogere amplitude heeft als die van de derde, uitgezonderd van de 1e harmonische. Een oscillator blokje van 150MHz is een hele goede mogelijkheid, dan hoef ik alleen maar die blokgolf te filteren in een sinusspanning. Bij budgetronics heb ik die gezien voor nog geen 2euro, dus die ga ik kopen.

*edit: Bij budgetronics verkopen ze alleen DIL14 oscillatoren boven de 50MHz en niet van 150MHz. Na gezocht te hebben op Alie expres ben ik er niet in geslaagd om een type van 150MHz te kunnen vinden. Het hoogste wat er is, is 125MHz. Dus dan wordt het toch een 50MHz type, dat is de enigste mogelijkheid.

Hallo pentode,

die schakeling is heel intressant zoals je dat met een 100MHz kristal doet. Op 75MHz zou dit ook mogelijk moeten zijn. Alvast bedankt voor het reageren.

Ha Martin V,

Duidelijk verhaal dan hebt je toch 150 MHz nodig als L_o frequentie, ik zal vanavond de 50 MHz aansluiten en,
een X 3 vermenigvuldiger bouwen.
Ik had begrepen dat je een level 7 mixer in het ontwerp gaat gebruiken of in ieder geval een 7 dBm signaal nodig heb.
Voor wat de 2^e harmonische betreft je filter in de vermenigvuldig trap heeft niet voldoende selectiviteit,
om de rest te onderdrukken dat is normaal.
Als een schoon signaal wil creëren dan hoort daar nog een filter achter gaan we ook bekijken want dit filter moet,
weer volgens de regels van constante impedantie zoals bij elke mixer.

Groet,
Henk.

Hallo Henk en hallo meelezers,

de laatste paar dagen ben ik continue bezig met verbeteringen aan te brengen in het ontwerp van het front-end van de ontvanger. Er is een hoop veranderd en ben er helemaal klaar mee, in die zin dat er niets meer valt te verbeteren, dan wel het ontwerp te veranderen. Ik heb nog steeds geen amateur met spraak op FM kunnen ontvangen, maar wat ik wel ontvang zijn twee kleine signalen. Dit is op 144,538MHz met een S-6 en op 144,488MHz met een S-2, ik heb het vermoeden dat dit bakens zijn, maar helemaal zeker ben ik daarvan niet. De quad antenne is niet in resonantie en eigenlijk bedoeld voor 86MHz, daar ga ik vandaag eens verandering in aanbrengen.
Henk weet jij wat dit voor signalen kunnen zijn? Als het bakens zijn dan kan ik de bandfilters daarop afregelen.

Ik heb een nieuw ontwerp van de 150MHz X.O. gemaakt, ik hoef het alleen nog te bouwen en kijken hoe dit werkt.

Het bijzondere ervan is dat er geen frequentie verdrievoudiger in zit en afgeregeld wordt direct op de 3e harmonische. Dit signaal hoeft alleen maar lineair versterkt te worden. De ±30dB verzwakker dient ervoor om het signaal op een ontvanger te kunnen horen. Twee simpele banddoorlaat filters op de ingang en de uitgang worden er gebruikt om andere harmonischen niet door te laten. Ik ben benieuwd wat je van deze opzet vindt Henk.

Ha Martin V,

Ik ga niet zo snel eerst administratie afmaken, ik heb wel de 50 MHz geïnstalleerd zie foto's:
Totaal tot 300 MHz

duidelijk rond de FM-band instraling van zender (breadboard opstelling).
Ingezoomd op 50 MHz Res BW 300 kHz Video BW 100 Hz vast.

en als laatste 150 MHz.

De 150 MHz lijkt bruikbaar de draaggolf/ruis verhouding is best goed ondanks dat het niveau 23 dB lager is.
Ik heb toch nog even snel wat beter geanalyseerd hier voor gebruik ik een speciale spectrum analyzer,
met 130 dB dynamiek en 0,001 dB amplitude resolutie met een nauwkeurigheid van 0,01 dB,

helaas heb ik deze nog niet aan het netwerk aangesloten dus even uit de hand.
Je ziet hier twee zijbandjes dat ga ik nog nader bekijken ?
Verder is mooi de beperking van een standaard analyzer te zie dit is een FFT analyzer tot 2,4 GHz.....
Ik denk dat jou opzet in een oogopslag prima is, let op dat het blokje met maar <15 pF belast mag worden !
Ik zal in eerste instantie geen vermenigvuldiger gebruiken maar een versterker (selectief) op 150 MHz,
dus hetzelfde als jou constructie

Groet,
Henk.

hallo electron,
Dat zijn mooie plaatjes met nuttige gegevens.
De derde harmonische is dus 23dB lager als de eerste harmonische, dat betekend dus een spanning van 14 maal lager als die van de eerste harmonische. Bij een spanning van een 5V blok, dat is 2,5Vp. hou je dan over 178mVp. op de derde harmonische. Dat vereist dus een versterker van op zijn minste 12dB versterking.

Ik heb wat pech, doordat de twee versterker trappen in mijn front-end op 145MHz spontaan staan te oscilleren. En ik krijg dat niet weg. Dit zijn twee versterkers in GES, wat voorheen niet genereerde en ik heb besloten om die te gaan veranderen in een GBS schakeling, omdat de fase op de uitgang dan hetzelfde is als op de ingang en daardoor je minder kans hebt dat het spontaan gaat oscilleren, wat denk jij Henk?

In feite splits ik het front-end op in twee gedeelten; namelijk de RX mengtrap (50Ω input en output) kristal filter en de eerste MF versterker trap en die heeft ook een 50Ω in en uitgangs impedantie, welke daarna naar de rest van de ontvanger gaan. Dus het front-end bestaat alleen maar uit een banddoorlaat filter met twee selectieve versterkers.

Diezelfde schakeling kan ik dan ook toepassen voor de uitgang van de TX mengtrap. Met twee relais schakel ik tussen RX en TX. Zo hoef ik de schakeling maar één keer te bouwen en gebruik ik de schakeling voor zowel RX als voor TX.

Voor TX gebruik ik een aparte mengtrap.

De RX mengtrap is een actieve mengtrap met een Fetje de BF256B, een simpele enkele transistor in een niet gebalanceerde mengtrap. Daaruit komen behalve de mengproducten ook de toegevoerde frequenties, op de uitgang. Maar omdat 10,7MHz een heel stuk weg ligt van de som frequentie, is dat helemaal geen probleem. Met deze simpele mengtrap heb ik intussen goede ervaringen opgedaan. Doordat de RX mengtrap nu op een aparte print staat kan ik deze altijd nog veranderen in een gebalanceerde schakeling, want die staat los van het front-end en de banddoorlaat filters met selectieve versterkers.

Datzelfde geldt voor de TX mengtrap, ook een losse schakeling op een aparte print.

Deze info heeft helemaal niets met het topic te maken in de start, maar meer met de bouw van een twee meter tranciever, misschien is het beter om een apart topic daarover te openen?