Aardige ontvanger voor lagere frequenties

Ik hou mij voornamelijk bezig met lagere frequenties, en heb een aantal pogingen achter de rug om ontvangertjes voor specifieke stations te maken: SAQ, DCF77 en nu BBC4 op 198kHz.

SAQ en DCF77 bleken problematisch tgv de enorme hoeveelheid storing.

Mijn laatste twee projectjes om de BBC4 te ontvangen gingen heel goed. De laatste die ik hier toon is veruit de beste.

Ik heb de LF versterker weggelaten en gebruik een aparte LM386.

De transistoren zijn volgens mij Tesla types, maar ik gebruikte de 2SC3355 uit China. De KF124 is een HF type voor een paar honderd MHz en een niet al te hoge hFE.

Mijn 2SC3355, weliswaar Chinees, lijkt authenthiek te zijn. Ik meet een hFE van ca. 140 en de aansluitingen kloppen met de datasheet.

Voor de diodes gebruik ik de 1N5711.

Voor de afstemming gebruik ik de 1SV149.

De grote trimmer is de (super?)regeneratieve instelling, die in de praktijk heel soepel werkt.

Ik heb geen flauw idee of de ferrietstaaf de beste is voor deze lage frequenties. Ik wil een nieuwe maken met litze, en de spoelwikkelingen opdelen in een aantal mindere secties. En de antenne koppeling, het linker contact, wil ik op een eigen wikkeling hebben.

In mijn kelder ontvang ik de BBC4 luid en duidelijk. En dat terwijl ik in een dal woon en er heel wat heuvels/bergen tussen mij en Engeland staan.

Op zondag 19 januari 2025 22:15:31 schreef ronw:

De grote trimmer is de (super?)regeneratieve instelling, die in de praktijk heel soepel werkt.

Ik zie niet direct hoe deze ontvanger kan gaan pendelen, van de eerste twee transistoren is de versterking één. (emittorvolgers) . Met suppereggen weet je niet altijd hoe de HF feedback tot stand komt , Kan ook door "strooing", maar hier toch dikke twijfel. Dat belet niet dat de ontvanger best gevoelig kan zijn, door de lage belasting van de LC kring en de RF versterking.

Deze ontvanger kun je ook regeneratief maken d.m.v. een meekopeling met een klein condensatortje van enkele pF vanaf de collector van T4 naar het hete einde van de afstemkring La/Ca, hiermee heb je dan een Franklin oscillator. Voor de collectorweerstand R7 neem je een potmetertje van 2k, op de loper daarvan sluit je dan dat condensatortje aan. Of anders een losse ontdempingsschakeling op de afstemkring La/Ca aansluiten.

Om de uitgang van de HF-versterkertrap met T4 beter aan de relatief lage ingangsimpedantie van de diodedetector D1/D2 aan te passen, kun je een emittervolger plaatsen om van daaruit deze detector aan te sturen. T.g.v. deze betere aanpassing treedt er veel minder signaalverlies op.

[Bericht gewijzigd door dawmast op (25%)]

Ron, op de foto, op het linkse board zie ik drie instelbare weerstanden.
De grote rechtopstaande is waarschijnlijk P1
Maar de andere twee zie ik niet terug in het schema. Heb je het schema iets aangepast?

Ik zie het nu pas, je stemt af met een 1SV149 (en die staat voor de capaciteit Ca). En daar gebruik je een instelpot voor. Toch?

Ik zie niet direct hoe deze ontvanger kan gaan pendelen

'Pendeln' is Kainka-taal voor superreggen; over-oscilleren dus.
Een superreg is onbruikbaar op de lagere frequenties. De quench-frequentie moet ruwweg een duizendste zijn van de te ontvangen frequentie om de ontvanger goed te laten werken, maar moet tegelijk natuurlijk liefst boven het hoorbare gebied liggen. Lager dan 10 MHz kun je dus met zo'n ontvanger in elk geval niet gaan.
Een superreg zat vroeger vaak in goedkope 27 MHz apparatuur. Maar een superreg voor 17 kHz zou een erg lage quench-frequentie krijgen; te laag om de morsetekens goed te volgen. :)

--
Met een emittervolger kun je prima een oscillator maken. Hieronder een voorbeeld (ook met 3 V voeding) voor ca. 1 MHz, dus met een gewone middengolf-afstemkring.
Het geheim zit 'm in de capaciteit van emitter naar massa. Die zorgt ervoor dat de ingang van de emittervolger een impedantie met een negatief reëel aandeel (met parallel een kleine capaciteit) vertoont.
Daardoor kan de schakeling dus gaan oscilleren.

Belast je de kring wat meer, dan moet ook de emitter-massacapaciteit wat groter worden om toch oscillatie te krijgen.

Die capaciteit kan ook onbedoeld zijn, nl. de ingangscapaciteit van de volgende trap. De bouwer weet dan vaak niet eens dat de ingang oscillatie-neiging heeft, en ziet alleen tot zijn verbazing dat de ontvanger veel gevoeliger is dan hij verwacht had. :)

En dat kan al gauw. In het voorbeeld is de condensator óók maar 6,8 pF. Zelfs de BE-junctie van de volgende tor heeft dat al gauw, en da's nog niet gerekend de aanhangende onderdelen en bedrading of printsporen.

De bron waar deze ontvangerschakeling vandaan komt, is http://www.szetszedtem.hu/000egyebek/diyradio/001lapozgatok/008amaters….

[Bericht gewijzigd door dawmast op (58%)]

Ja; ik heb ook 'afbeelding vinden'.
Maar, zoals ik al zeg, de bouwer heeft daar niet door dat de volgende trap (C3,T3) een vrij hoge ingangscapaciteit heeft; hij noemt de potmeter alleen een 'volumeregelaar'.

Om het ongewenst oscilleren van een emittervolger tegen te gaan, gebruik je twee stopweerstanden. Eentje van 1k tussen de afstemkring en de basis van een emittervolger en eentje van 100 Ohm tussen de emitter van deze schakeling en de volgende trap. Zie ook "Prevent emitter-follower oscillation" en het topic "Ongewenste oscillaties sourcevolger".

In die tweede thread heb ik inderdaad uitgebreid uitgelegd hoe een en ander zit.

Maar de oplossing 'weerstanden toevoegen' is natuurlijk not done. Je gaat in een ontvanger toch niet al meteen beginnen met weerstanden in de ingangskring! Bah.

Leer dan tenminste elektronica, zou ik de schrijver van de eerste link zeggen; dan kun je daarna correct ontwerpen.
Er is niets tegen als amateur wat te prutsen en te kijken wat er gebeurt (en dat te onthouden!), maar iemand die 'geleerde artikelen' schrijft zou beter moeten weten. Foei!

Probleem met een weerstand van 1k tussen de afstemkring en de basis van een emittervolger is dat die ten eerste samen met de parasitaire capaciteiten van de transistor een laagdoorlaatfilter vormt, waardoor hogere frequenties verzwakt worden. En ten tweede dat die weerstand in serie met de parasitaire ingangscapaciteit tussen de basis van zo'n emittervolger en de massa dan parallel over de afstemkring is aangesloten en daardoor de kring dempt.

Hoe dan ook, is een stopweerstand tussen de afstemkring en de basis van een emittervolger eigenlijk lapwerk. Ik denk dat het veel beter is om de stopweerstand tussen de emitter van een emittervolger en de volgende trap wat groter te maken, om hiermee te voorkomen dat zo'n emittervolger ongewenst gaat oscilleren t.g.v. de ingangscapaciteit van de volgende trap.

Ik gebruik de nieuwe interface, en wat ik niet leuk vind, is dat mijn antwoord waaraan ik begonnen was, automatisch gedeleted werd toen ik een door een van jullie vermelde link wou controleren...nu moet ik weer van het begin aan alles over doen!

@keees : ja, klopt, ietsje aangepast. Ik hou vooral niet van grote variabele condensatoren, aangezien ik in staat wil zijn de schakeling mee te nemen gedurende de zomer als ik ergens boven op een heuvel sta. Dan is een varicap veel handiger. De blauwe 10-slagen trimpot is dus voor de afstemming, maar in de praktijk is deze zo grof, dat een gewone trimpot met schroevendraaier ook wel zal werken. De trimpot geheel rechts op de linkse print is voor het volume. Was hier niet nodig, aangezien deze al aangebracht was op de LM386-print, maar ik ben graag flexibel. Wie weet dat ik een LPF/BPF er tussen wil zetten. Trouwens, als ik deze op max zet, dan wordt de LM386 al snel overstuurd.

@Kris : ik neem aan dat je gelijk hebt. Deze ontvanger is duidelijk gevoeliger dan een eerste poging volgens dit schema.

Je stelt dat de versterking één keer is, maar het lijkt mij een darlington configuratie met een hele hoge versterking!? Fout gedacht???

@Dawmast : ik heb deze problemen nog niet mee gemaakt, maar zou zoiets in de toekomst gebeuren, dan weet ik wat ik kan proberen. Ik zie soms ferrietkralen gebruikt worden op de gates van FET's als er sprake van ongewenste oscillaties is. En ik heb eens een oscillator gebouwd met een 100 ohm weerstand opgenomen tussen LC-kring en gate, maar die werkte sowieso niet goed, waarschijnlijk tgv een slechte FET. Het overbruggen van de 100 ohm weerstand had geen effect.

Hier : https://www.circuitsonline.net/forum/view/99678 toon je een interessante schakeling voor een "echte" regeneratieve ontvanger. Wat voor spoel gebruik je voor L1? Heb je een foto van deze schakeling? Is de BF494 kritisch, of kan ik ook de BF199 gebruiken? (Ik duizel nog steeds van alle technische verhalen over ingangscapaciteit etc. )

@FET - Ik neem aan dat je met "volumeregelaar" de 2M5 trimpot bedoeld. Nee, dat zou ik inderdaad een fout willen noemen. Er vindt geen gelijkmatige toename van het volume plaats, eerder is er sprake van een optimale instelling. Wat ook waar is, is dat ik geen gepiep en gekraak hoor zoals bij de bovenstaande schakeling, als de potmeter ver genoeg wordt doorgedraaid. Dan wordt op een bepaald punt de ontvangst van het BBC4-signaal dusdanig vervormd, dat het onverstaanbaar wordt. Dat gebeurd met de Hongaarse schakeling niet.

Heeft iemand een engelse datasheet van de KF124?

Ron

Op maandag 20 januari 2025 22:14:55 schreef ronw:
@FET - Ik neem aan dat je met "volumeregelaar" de 2M5 trimpot bedoeld

Ik schreef:

hij noemt de potmeter alleen een 'volumeregelaar'

De 2M5 is de enige potmeter in de schakeling, dus inderdaad die.
Ik bedoelde met 'alleen' dat de (be)schrijver dus niets zegt over oscilleren, ontdemping, of dergelijke dingen. Het is trouwens ook niet zijn eigen schema, hij laat het alleen zien met zijn commentaar.

De darlington-emittervolger zou van zichzelf een versterking van (iets minder dan) één maal hebben, dat klopt. Maar hij belast de kring dus nauwelijks, zodat er met een goede kring sowieso al vrij veel signaal overblijft.
En zoals wij hier dus denken, treedt er ook nog een flinke dosis ontdemping op. Omdat jij geen 'lawaai' krijgt, denk ik dat de schakeling ook bij de gevoeligste instelling van de potmeter niet helemaal tot oscilleren komt, in elk geval in jouw geval niet.

Op maandag 20 januari 2025 16:33:09 schreef Frederick E. Terman:
[...]'Pendeln' is Kainka-taal voor superreggen; over-oscilleren dus.

geen idee, pendelen wordt toch al heel lang gebruikt in de Nederlandse taal. "superreggen" bah.. (al gebruik ik dat woord ook wel eens.. :-) )

Op maandag 20 januari 2025 16:33:09 schreef Frederick E. Terman:

--
Met een emittervolger kun je prima een oscillator maken. Hieronder een voorbeeld (ook met 3 V voeding) voor ca. 1 MHz, dus met een gewone middengolf-afstemkring.
Het geheim zit 'm in de capaciteit van emitter naar massa. Die zorgt ervoor dat de ingang van de emittervolger een impedantie met een negatief reëel aandeel (met parallel een kleine capaciteit) vertoont.
Daardoor kan de schakeling dus gaan oscilleren.

In het schema van TS is het een dubbele emittervolger. terugwerkende capaciteiten blijven dus laag. Ik schat de kans laag dat dit gaat oscilleren.

edit : dat schrijf je zelf net..

TS : dubbel emitervolger : heel grote stroomversterking, maar slechts 0,99 spanningsversterking. bedoeling is vooral de LC kring niet te belasten.

Op maandag 20 januari 2025 16:49:32 schreef Frederick E. Terman:
Ja; ik heb ook 'afbeelding vinden'.

Ik en sommige andere lezertjes niet, dus ik vind het niet verkeerd dat dawmast de bron noemt.

Dat was inderdaad wat kortaf, wat niet had gehoeven.

Maar waarschijnlijk hebben jullie het wél. Het is een van de opties die je ziet als je op het plaatje rechtsklikt.

Heeft jouw browser niet zoiets in het lijstje, dan kun je ook zélf naar 'afbeeldingen' in Google en daar het plaatje in droppen.

--
'Pendelen' is een Nederlands woord, maar niet voor de werking van een super-regeneratieve detector.
In de meet- en regeltechniek is 'pendelen' het oscilleren van het proces (dat is een foutsituatie). Als je er niets tegen doet is dat oscilleren een continu gebeuren. Je zou het ook genereren kunnen noemen.

Super-regenereren betekent dat het genereren steeds begint en weer stopt. Het ritme waarin dát gebeurt heet de quench-frequentie (quench= doven).
Dat is dus een stap verder (super= boven; over-): het genereer-proces genereert zélf. Op een lagere frequentie natuurlijk; bij een superreg-ontvanger is deze quench-frequentie bijvoorbeeld een duizendste van de te ontvangen.

Op maandag 20 januari 2025 16:33:09 schreef Frederick E. Terman:

--

Het geheim zit 'm in de capaciteit van emitter naar massa. Die zorgt ervoor dat de ingang van de emittervolger een impedantie met een negatief reëel aandeel (met parallel een kleine capaciteit) vertoont.
Daardoor kan de schakeling dus gaan oscilleren.

@Fet, ik krijg zowaar de indruk dat dit je favoriete oscillator is. met regelmaat komt ie terug in je berichten.
hieronder het schemaatje dat je poste in 2019 :-)

Op dinsdag 21 januari 2025 11:11:09 schreef Frederick E. Terman:

--
'Pendelen' is een Nederlands woord, maar niet voor de werking van een super-regeneratieve detector.

dan ... is het verkeerd gebruikt in verscheidene boekjes over supperreg ontvangers die n de Nederlandse taal verschenen zijn ?..(en niet gisteren..)

[Bericht gewijzigd door kris van damme op (28%)]

Dat laatste klopt wel, denk ik. Er kwamen toen veel boekjes uit die wat haastig uit het Duits waren vertaald (denk: 'Mini-Spione', waarover je nóg steeds af en toe vragen ziet hier!). Dat de uitgevers snel mee wilden liften op het succes - toen - van de hobby is ze te vergeven.

--
Favoriet misschien niet direct, maar het idee dat de emittervolger een goede isolatie biedt is hardnekkig, zodat een tegenvoorbeeld om de zoveel tijd wel te verwachten is. :)

Zelfs de darlington als volger is niet helemaal vrij van deze trekjes. In de sim heb ik er eens een 547 bij geprikt, om de ingangsimpedantie (eigenlijk admittantie) van de 'enkele' en 'darlington' schakeling met elkaar te vergelijken; zie plaatje.
Zelfs met de darlington zie je nog een negatief reëel deel, al is het wel kleiner, net zoals de ingangscapaciteit kleiner is.
Inderdaad, met de bron weg en de kring er weer in ging de zaak in de sim ook weer oscilleren, al duurde het nu iets langer om aan te lopen.

Iemand met beter zicht zou het eens kunnen proberen in het echt. Op mijn reuzegrote monitor kan ik prima uit de voeten, maar zo'n 547 wordt echt klein. :/

Nog eens even wat vragen over het eerste schema. Zou het wel willen bouwen maar dan wil ik ook wel begrijpen hoe het werkt en zover ben ik nog niet denk ik. Tenminste, het eindtrapje met T5, T6 en T7 herken ik nog en dat is het probleem ook niet.

Maar de rest is denk ik nu nog even wat koffiedik. Met Ca wordt afgestemd maar daarna?
Begrijp ik het volgende goed? Met P1 wordt de combinatie T2/T3 in geleiding gebracht. Het signaal van de kring staat uiteindelijk op de collector van T4. Daarna volgt de filtering (moet D2 niet andersom?), het LF signaal staat op C8. En daarna uiteraard de eindversterking.

Ik zie het principe nog niet helemaal van dit soort ontvangers denk ik en dat zit 'm denk ik vooral in P1 en het circuit rond T1, T2.
Daar moet iets gaan oscilleren of juist niet?

Op maandag 20 januari 2025 23:00:27 schreef kris van damme:In het schema van TS is het een dubbele emittervolger. terugwerkende capaciteiten blijven dus laag. Ik schat de kans laag dat dit gaat oscilleren.

Zou je in deze dubbele Darlington emittervolger BC'tjes gebruiken i.p.v. een HF-transistor, dan is volgens mij de kans op ongewenst oscilleren veel groter, met name in de hogere kortegolfbanden is dat het geval. Omdat BC'tjes veel hogere junctiecapaciteiten hebben en de waarde van de capacitieve spanningsdeler (Colpitts-oscillator) dan wel aan de juiste voorwaarden voldoet om deze schakeling te laten oscilleren.

Ik denk dat het in de schakeling juist niet de bedoeling is dat de buffertrap rondom T1 en T2 moet oscilleren, tenzij je deze buffertrap tevens als regelbare Q-Multiplier wilt laten gebruiken. Zie "Nostalgic MK484 MW/LW Radio" en "Simple MW- HF- Regenerative Receiver" waarin een Colpitts-oscillator met een J-FET als zodanig wordt gebruikt.

Op dinsdag 21 januari 2025 16:49:25 schreef dawmast:
[...]

Zou je in deze dubbele Darlington emittervolger BC'tjes gebruiken i.p.v. een HF-transistor, dan is volgens mij de kans op ongewenst oscilleren veel groter, met name in de hogere kortegolfbanden is dat het geval. Omdat BC'tjes veel hogere junctiecapaciteiten hebben en de waarde van de capacitieve spanningsdeler (Colpitts-oscillator) dan wel aan de juiste voorwaarden voldoet om deze schakeling te laten oscilleren.

TS gebruikt RF torren, FET gebruikt de BC547 enkel in de simulatie, om een bepaald mogelijk effect beter te laten uitkomen.

uiteraard is één darlington beter, maar lopen die nog dik voor RF?

Op dinsdag 21 januari 2025 11:39:12 schreef Frederick E. Terman:

Zelfs de darlington als volger is niet helemaal vrij van deze trekjes. In de sim heb ik er eens een 547 bij geprikt, om de ingangsimpedantie (eigenlijk admittantie) van de 'enkele' en 'darlington' schakeling met elkaar te vergelijken; zie plaatje.
Zelfs met de darlington zie je nog een negatief reëel deel, al is het wel kleiner, net zoals de ingangscapaciteit kleiner is.. :/

wacht eens even...(flits gedachte :-) ) als één tor via de BE overgang positief in negatief reëel omzet, dan zet de tweede BE ovrgang die negatieve weerstand toch weer om in reële weerstand ? Aangezien beide torren niet gelijk belast zijn kom je niet op 0 uit, maar het scheelt niet veel. Ben niet zeker of dit hier opgaat (zoals bij gyrators), moet er nog eens over nadenken..

Op dinsdag 21 januari 2025 11:15:50 schreef kris van damme:
[...]

@Fet, ik krijg zowaar de indruk dat dit je favoriete oscillator is. met regelmaat komt ie terug in je berichten.
hieronder het schemaatje dat je poste in 2019 :-)

[bijlage]

[...]

Het is wel een oscillator met een minimum aan onderdelen en met een niet al te voor de hand liggende werking.

Op dinsdag 21 januari 2025 11:11:09 schreef Frederick E. Terman:
Maar waarschijnlijk hebben jullie het wél. Het is een van de opties die je ziet als je op het plaatje rechtsklikt.

Linux heeft niet alleen maar voordelen tov Windows. :(
Ik heb 'm niet, dus dat wordt de andere truc.

.

[Bericht gewijzigd door ohm pi op (99%)]

Op dinsdag 21 januari 2025 18:43:38 schreef ohm pi:
Linux heeft niet alleen maar voordelen tov Windows. :(
Ik heb 'm niet, dus dat wordt de andere truc.

Volgens mij ligt dat niet aan Linux, maar aan je browser.
Voor Firefox kan je bijvoorbeeld de extensie 'Search by Image' installeren.