printplaatjes maken

alle input helpt!

Het zelf belichten en etsen van printjes is één van de dingen die ik 30 jaar niet meer gedaan heb en ook nooit meer wens te doen. En het geklieder met FeCl laat ik ook graag aan me voorbijgaan, of gootsteenontstopper (NaOH, ontwikkelaar). En dat alles voor een amateurisch-uitziend eindproduct....

ALS ik ooit nog iets zou bouwen op wat anders dan gaatjesprint of massieve kopervlakken (voor RF-schakelingen), dan zou ik gewoon een tekenpakket op de PC installeren, het ontwerp uittekenen en naar China sturen. Een week later liggen er dan keurige, professioneel-uitziende dubbelzijdige, doorgemetalliseerde en *geboorde* (allemachtig, wat was dat boren een rotklus!) printplaatjes met een mooi soldeermasker en opdruk. Voor een prijs waar ik de materialen nog niet voor kan kopen.

Het aantal overhemden dat ik bevuild heb met FeCl-vlekken en op die manier tot 'werkoverhemd' gedegradeerd.... (later ben ik overgegaan op HNO3, salpeterzuur)

Ieder z'n meug, maar scheikunde was op school al niet m'n favoriete vak.

(en mocht ik toch zelf ooit weer printjes willen gaan maken zonder van anderen afhankelijk te zijn, dan wordt het waarschijnlijk CNC-frezen.)

Voor mij is het precies eender zoals hierboven. Die hele chemische toestand is allesbehalve ecologisch dus laat de Chinezen maar hun eigen nest bevuilen - in de beste Marxistisch-Leninistische traditie hebben ze daar geen problemen mee.

Zelf gebruik ik KiCad op mijn Linuxmachines, en stuur de Gerberbestanden naar JLCPCB. Weliswaar duurt het meer dan een week voor ze aankomen, bij mij is het eerder een week of 2-3, maar de plaatselijke post doet dan ook alles op zijn elfendertig... Lastigste vind ik dat ze niet minder dan stuks willen maken, ik heb hier al een fraaie collectie "overschot". Maar dan nog vind ik het niet te duur voor het vermijden van dat ellendige werk. En het boren is inderdaad een rotklus, en zeker van epoxy komt er smerig fijn stof dat allesbehalve gezond is.

De printen zijn mooier bovendien, met soldeermasker en alles drop en dran. Dat is nogal relevant als buitenstaanders je project zien: zo'n zelfetser maakt direct commentaren los in de trant van "oei wat ziet er dat amateuristisch uit zeg!", zeker als het in een sigarenkistje of een conservenblik gemonteerd is, terwijl het best goed in orde kan zijn en perfect betrouwbaar werken. Lieden die geen verstand van zaken hebben en toch per se commentaar willen geven gaan als eens gauw op het uiterlijk voort. Toon ze dan datzelfde project op een fabrieksmatig printje en er volgt lof en respect. En die behuizinkjes uit China zijn ook niet zo duur, en zien er ZO fraai uit. Belachelijk, maar ik heb het al vaak zo meegemaakt.

Indien hulp gewenst in het leerproces: laat maar horen! Enne, zet misschien een mail-adres in uw profiel, en uw woonplaats. Wie woont er wel een grote goeroe minder dan een boogscheut weg.

@Paulinha_B: het moet vooral aan je lokale verdeler liggen. 4 layer liggen hier altijd binnen 2 weken op de mat. De productie wordt meestal aangegeven met 4 dagen. Laatste bestelling (4 layer paars. Groen is sneller.) 24 februari. Verzonden op 28 februari. Geleverd op 5 maart. Voor hen is 5 stuks maken evenveel werk als 1 of 10.

@nonius: met CNC graveren heb ik geen goede ervaringen. Je blijft het ellendige FR4 stof hebben. Je bent ook beperkt tot maximaal 2 layer. Of je de pitch kan halen van een TQFP 100 is maar de vraag. Meer en meer componenten zijn er uitsluitend met een zeer kleine pitch. Neem een FTDI FT232R, een BTM7752 of een PCA9685 en je loopt waarschijnlijk tegen de beperkingen aan.

@Appie: Zoals de collega's ook al hebben aangehaald, laat ze maken. Geen chemische zooi. FeCl3 is een smerige zaak. De gele kleur krijg je nergens meer uit.

Op dinsdag 8 april 2025 23:36:51 schreef Paulinha_B:
Voor mij is het precies eender zoals hierboven. Die hele chemische toestand is allesbehalve ecologisch dus laat de Chinezen maar hun eigen nest bevuilen - in de beste Marxistisch-Leninistische traditie hebben ze daar geen problemen mee.

Ze hebben ook schaalvoordeel. Dat wil zeggen: om het goedkoop te houden moeten ze ook zuinig zijn met de grondstoffen. Dus verbruiken ze niet zo heel veel. Daarnaast is "recyclen" voor dat ene badje van jou helemaal niet rendabel, maar daar wel.

@TS: als je geplande pedaaltjes vooral drive- en fuzzpedalen zullen zijn, zou ik eerst met een stukje gaatjesprint beginnen. Veel meer dan een paar opamps en wat passief spul zit er niet in. Koop er een paar voetschakelaars en kleine potmeters bij en stop dat on zo’n standaard aluminium hobbydoosje van ca 12x8x2 cm. En lekker experimenteren maar!

Zie het voorbeeldje van een voorversterkertje

wat ik in mijn vlegeljaren (1985) heb geknutseld. Werkt nog steeds.

Zelf knoeien heb ik sinds de printjes betaalbaar te fabriceren zijn afgeleerd, zoals een "echte" fab ze maakt krijg je ze thuis nooit. Zeker voor aantallen heeft dat altijd de voorkeur.

Gebruik KiCad en laserprinter om proto printplaatjes met ammonium peroxydisulfaat te maken. De werkwijze is beschreven op krynentechnology.eu/pcb-etching.html.

Op dinsdag 8 april 2025 23:27:07 schreef nonius:
[...]

Het zelf belichten en etsen van printjes is één van de dingen die ik 30 jaar niet meer gedaan heb en ook nooit meer wens te doen. En het geklieder met FeCl laat ik ook graag aan me voorbijgaan, of gootsteenontstopper (NaOH, ontwikkelaar). En dat alles voor een amateurisch-uitziend eindproduct....

ALS ik ooit nog iets zou bouwen op wat anders dan gaatjesprint of massieve kopervlakken (voor RF-schakelingen), dan zou ik gewoon een tekenpakket op de PC installeren, het ontwerp uittekenen en naar China sturen. Een week later liggen er dan keurige, professioneel-uitziende dubbelzijdige, doorgemetalliseerde en *geboorde* (allemachtig, wat was dat boren een rotklus!) printplaatjes met een mooi soldeermasker en opdruk. Voor een prijs waar ik de materialen nog niet voor kan kopen.

Het aantal overhemden dat ik bevuild heb met FeCl-vlekken en op die manier tot 'werkoverhemd' gedegradeerd.... (later ben ik overgegaan op HNO3, salpeterzuur)

Ieder z'n meug, maar scheikunde was op school al niet m'n favoriete vak.

(en mocht ik toch zelf ooit weer printjes willen gaan maken zonder van anderen afhankelijk te zijn, dan wordt het waarschijnlijk CNC-frezen.)

Toch was het indertijd een leuke hobby. Maar nu koop je voor een paar centen een printje uit China.

Bwa, ik ben een "echte" hobbyist, probeer zoveel mogelijk zelf te maken.
Gewoon voor't plezier.
Printjes zelf maken hoort daar voor mij ook bij.

Als't echt mooi en een profesionele look moet hebben dan zal ik ze ook wel laten maken bij Aisler ofzo.

...en *geboorde* (allemachtig, wat was dat boren een rotklus!)

Kicad (zoals de meeste printtekenpakketten) levert ook een drill bestand, daar stuur ik dan mijn frees/boor/lasersnij machientje mee aan. Veel lawaai en stof.

Filmpje zonder geluid, is waarschijnlijk niet nodig

small.mp4

Kicad (zoals de meeste printtekenpakketten) levert ook een drill bestand, daar stuur ik dan mijn frees/boor/lasersnij machientje mee aan.

De printjes die ik vroeger etste waren zonder boorbestand: de layout was gekopiëeerd uit de Elektuur/Elektron/etc.... Boren deed ik met een Dremeltje in een speciale boorstandaard. Zonder boorstandaard kostte het belachelijk veel boortjes (van 0.8-1.0mm). Later ben ik overgestapt op hardmetaal-boortjes (die leverde Barend Hendriksen redelijk goedkoop - ik heb er nog steeds een behoorlijk aantal liggen; met zo'n kunststof ring met de maat erop, zoals in filmpje van eSe), met een veel langere standtijd in FR4 (glasvezelversterkte epoxy), het glasweefsel in de printplaat is funest voor HSS-boortjes. Maar hardmetaal is zeer bros. Zonder een stabiele boorstandaard (of freesbank) is dat helemaal niet te doen.

Kwam ook nog bij dat ik vaak ook wel eens een gaatje vergat, of moest verplaatsen wegens beschikbare componenten. En dan kun je proberen een gaatje te boren in een half-opgebouwde print....

Enfin. Toen ik eenmaal de trucjes leerde om met gaatjesprint netjes en degelijk te bouwen heb ik nooit meer omgekeken. En aangezien elk project van mij een éénmalig exemplaar c.q. prototype is, hou ik ook erg van de flexibiliteit van gaatjesprint.

Ik heb in het verleden ook geprobeerd om met de toner-transfer methode (laserprinter, op speciaal papier, 'gecalceerd'? In elk geval, 'glossy' papier, met kaoliënaarde erop) printjes te maken, maar het is *mij* nooit goed gelukt. Zal ongetwijfeld aan mij liggen, want anderen halen er wel goede resultaten mee, blijkbaar.

Filmpje zonder geluid, is waarschijnlijk niet nodig

Voor wie er tòch geluid bij wil: begeef u naar de dichtstbijzijnde tandarts en ga in de wachtkamer zitten. Luister en huiver geniet....

Als ik, zoals OP, 10 identieke printjes nodig had zou ik geen moment twijfelen: laten maken in China!

Kijk, dat wist ik dus niet...China. heb wel kicad op m'n oude laptop staan. Verder nog niet mee gewerkt. Maar dat klinkt heel interessant!

Keus genoeg : https://www.circuitsonline.net/forum/view/124256

Op woensdag 9 april 2025 18:36:26 schreef nonius:
[...]
Enfin. Toen ik eenmaal de trucjes leerde om met gaatjesprint netjes en degelijk te bouwen heb ik nooit meer omgekeken. En aangezien elk project van mij een éénmalig exemplaar c.q. prototype is, hou ik ook erg van de flexibiliteit van gaatjesprint.
[...]

Met gaatjesprint hang je dan weer vast aan (hoofdzakelijk) TH componenten en een beperkt aantal verbindingen. Mijn laatste printje had >300 air wires. 10cmx10cm. Zelfs 4 layer was het al een opgave.

Ik heb ook meerdere manieren geprobeerd om zelf printjes te maken.

Op mijn 14e: Print met koper, daar op een vel hectografisch carbon (yep, toen er nog echte fysieke "carbon copy's: CC werden gebruikt), en daar bovenop de tekening uit een tijdschrift of eigen "ontwerp". Lijntjes overschrijven met een vet potlood.
Hèhè, de circels, vierkantjes en lijnen zagen eruit als een tekening van een kleuter.
Etsen in de bruine/rode smurrie.
En daarna een stel boortjes breken.

Later werd het oostindische inkt op polyesterfolie, afstrijksymbolen, plotter en dan deskjet.
Belichten met UV. Etsen in fijnetsmiddel en boren met een statiefje.

Verleden jaar iets geprobeerd, testje.
Tekening invoeren in LaserGRBL.
Print met daarop "dry film" en dan belichten met de laser. Dus niet snijden, normaal gebruik je UV licht, maar met een blauwe laser werkt het ook.

Maar niet echt goed. Het was zoiets als een "rasterscan", beetje zoals een tv beeld word/werd opgebouwd.
Maar dan krijg je teveel strooilicht op de scanline die je net hebt gedaan en degene die moet komen.

Misschien dat ik het nog een keer probeer, maar dan met een vector bestand.
En misschien wel wegsnijden, en de rest verharden met UV licht.

Maar niet vandaag.

Hoi Appie,

Misschien kun je eens 1 schakeling hier neer zetten (of wilde je een paar van dezelfde maken ?) Kunnen we je misschien op weg helpen.

Ik ben in ieder geval bekend met thuis etsen, Kicad en woon ook nog in de buurt denk ik.

Tja, een moderne laserprinter doet iets van 16 paginas per minuut. Een pagina is ongeveer 30 cm, dus 8 cm per seconde.

Als je die laser nu niet IR maar UV maakt, en des noods je UV gevoelige printplaat met 1/10e van de snelheid er door heen laat gaan, dan NOG heb je in 2 minuten een perfect 600DPI belichte print.

Maar alle transfer methoden zijn nu nog behelpen. Als DIT prettig zou werken, zou het nuttig zijn om thuis nog snel een proto te kunnen maken. Nu zit je 2 weken op de print-uit-china te wachten. Maar goed. Dan die chemicalien nog. Niet voor iedereen.

Ik print met een laserprinter, maak het papier doorzichtig met een waxinelichtje, eigenlijk wat Quirinus ook doet en belicht dan.
Het lukt me om betrouwbaar 0.4mm sporen te maken. Voldoende voor bv een SOIC16 behuizing.

Ik maak niet veel printen zelf meer, maar doe dat as volgt:
Print met de laserprinter op blanke overhead sheets.
En dan 2 over elkaar om zeker lichtdicht te zijn.
Werkt prima.
Dan belichten, ontwikkelen in fifax en etsen in amoniumpersulfaat.

En, zoals aangegeven, het boren is het "vreselijkste" werk.
Helaas niet zo'n mooi machientje als eSe heeft ( jaloers ).

Ha,ha, om nooit te vergeten, ook is was 14, zo'n 64 jaar geleden met ferrychloride op 4 hoog achter in R'dam in de keuken met een aluminiumcakeblik, wist ik veel, daar kwam me toch een gele damp van af, snel de keukendeur open en het balkon op, wat wit geschilderd was en de was aan de waslijnen...u begrijpt het al alles was mooi geel geworden maar het versterkerprintje was gelukt...dat wel
Die ervaring wilde ik even kwijt.

Op woensdag 9 april 2025 20:26:37 schreef eSe:
Ik heb ook meerdere manieren geprobeerd om zelf printjes te maken.

Op mijn 14e: Print met koper, daar op een vel hectografisch carbon (yep, toen er nog echte fysieke "carbon copy's: CC werden gebruikt), en daar bovenop de tekening uit een tijdschrift of eigen "ontwerp". Lijntjes overschrijven met een vet potlood.
Hèhè, de circels, vierkantjes en lijnen zagen eruit als een tekening van een kleuter.
Etsen in de bruine/rode smurrie.
En daarna een stel boortjes breken.

Later werd het oostindische inkt op polyesterfolie, afstrijksymbolen, plotter en dan deskjet.
Belichten met UV. Etsen in fijnetsmiddel en boren met een statiefje.

Verleden jaar iets geprobeerd, testje.
Tekening invoeren in LaserGRBL.
Print met daarop "dry film" en dan belichten met de laser. Dus niet snijden, normaal gebruik je UV licht, maar met een blauwe laser werkt het ook.

Maar niet echt goed. Het was zoiets als een "rasterscan", beetje zoals een tv beeld word/werd opgebouwd.
Maar dan krijg je teveel strooilicht op de scanline die je net hebt gedaan en degene die moet komen.

Misschien dat ik het nog een keer probeer, maar dan met een vector bestand.
En misschien wel wegsnijden, en de rest verharden met UV licht.

Maar niet vandaag.

Het voordeel van thuis printen maken is dat je binnen een uur klaar bent en niet hoeft te wachten op de post.

Dat is voor mij dus ook de reden om het te doen. Als ik toch al een print aan het tekenen ben (kost de meeste tijd) dan is het een kleine moeite om die boel ook even te etsen. Ik doe dat wel op 't werk waar ik keramische werkbanken heb waar zelfs ferrichloride-vlekken met één veeg weg te halen zijn, en 'n labjas waarbij 't niet erg is als er bij het schoonmaken eens een spettertje etsmiddel op terecht komt.

Het is wel een grote beperking dat je meestal maar enkelzijdige printen maakt. Dubbelzijdig vereist weer extra precisie in de uitlijning enzo. Ik doe het dus ook alleen maar voor relatief eenvoudige dingen.

Baantjesprint werkt ook lekker maar mijn ervaring is dat als daar één dingetje fout gaat, dat modificatie dan nogal lastig wordt.

Om te etsen van kleine printjes (max 160 * 130) gebruik ik mijn mini Jacuzzi
Een aquarium luchtpomje dient om wat bellen te maken en het fijnetsmiddel in beweging te houden.

Er zit ook zo'n aquarium verwarmings element in, is volledig in glas en plastiek, en mag/moet je helemaal onderdompelen in de vloeistof. Max temp is ongeveer 39°, precies goed.

out.mp4