Dakventilator regelen

Waarde CO-ers,

Waarschijnlijk is er onder ons wel iemand met verstand van ventilatoren en regeling daarvan.

Een 5-standen transfo als deze kan gebruikt worden om een dakventilator zoals deze te regelen.

  • Is dat gewoon een (auto) transformator die een paar verschillende spanningen geeft of is er iets speciaals aan?
  • Kunnen daar meerdere ventilatoren op worden aangesloten? (zo lang de benodigde stroom van de ventilatoren lager is dan wat de transfo mag leveren).
  • Moeten die dan allen op dezelfde tab (stand / snelheid / debiet) of kunnen ze elk afzonderlijk?

Zou het ook op de e.o.a. manier elektronisch te regelen zijn / zou er iets te zelfbouwen zijn dat goedkoper en/of beter is?
(Met een triac of SSR steeds enkele complete sinussen doorlaten en dan een aantal sperren en zo een soort trage PWM doen maar wel met de volledige sinus? Of kan het simpeler?)

Achtergrond: Het is voor de ventilatie van een MakerSpace, liefst zouden we de ventilatoren elk afzonderlijk regelen. (Bijvoorbeeld de laswerkplaats en de houtwerkplaats en de lasersnijders afzonderlijk van elkaar en van de algemene ventilatie). Dus daaraan gerelateerde adviezen zijn wat mij betreft ook welkom. Ik speel vooral doorgeefluik: De makerSpace vraag het aan mij omdat er stroom door loopt :) maar ik ben geen ventilatiespecialist en die lopen hier waarschijnlijk wél gewoon rond. Ik weet niet wat gebruikelijk is voor dakventilatoren.

Ik heb geen formele kennis, wel wat ervaring. Op basis daar van:

1) Ja.
2) Ja.
3) Het zal technisch wel gaan maar is ongebruikelijk.

Lege artis regelen van dit soort ventilatoren met een triac en fase aansnijding werkt goed. Kies een geschikte triac, ik gebruikte de BTA25 600B in een standaard schakeling, maar dat zal ook afhangen van de ventilator.
Die transformatoren zijn naar mijn ervaring krap bemeten en hebben een relevante nullast / worden heet. Een triac hoeft dan niet zo veel slechter uit te pakken, zeker als die in de 100 % stand nog overbrugd wordt met een relais. Waarvan de contacten toch niet slijten.

Ik ken de makerspace van vroeger, zit hier "mijn" oude fan nog bij ? :)

Wel even voor de duidelijkheid: gaat het hier om een één fase of drie fasen ventilator? In de productsheet komen ze alletwee voor.
In geval drie fases: ik heb nog wel een stel trafo's liggen en al dan niet defecte nokkenasschakelaar.
In geval van één fase: Ik heb zowel met een variac als "ventilatorregelaar" een reeks 18W ventilators aangestuurd (zomerkoeling). Start je met een variac op lage spanning: niet alles zal tegelijk gaan draaien, zelfde met even teveel "tegenwind", niet alles hoeft te beginnen met draaien.
Alles draait dan wel op een "willekeurig" toerental, dat kan afhankelijk van de constructie wat mindere effecten geven. Wél is het leuk om te zien welke het "soepelst" start en wat de eindsnelheden zijn.

Het worden waarschijnlijk 1-fase fans, maar meer vanwege levertijd dan om technische overwegingen.

Op donderdag 12 maart 2026 08:46:06 schreef Aart:
3) Het zal technisch wel gaan maar is ongebruikelijk.

Welk van de gegeven opties is ongebruikelijk?

De luxe-variant van "zelf een regeling maken" zou zijn op drukverschil te regelen. Waarbij ze dus op verschillend debiet zouden moeten draaien.

Ik weet niet of jouw grote fan nog in gebruik is, waarschijnlijk wel. Maar dit gaat over nieuwe dakventilatoren voor een nieuw pand (De Olga, Evertsenstraat. De MakerSpace gaat verhuizen, draait momenteel op beide locaties al wordt op de Olga vooral de nieuwe MakerSpace gemaakt).

Zou het ook op de e.o.a. manier elektronisch te regelen zijn / zou er iets te zelfbouwen zijn dat goedkoper en/of beter is?
(Met een triac of SSR steeds enkele complete sinussen doorlaten en dan een aantal sperren en zo een soort trage PWM doen maar wel met de volledige sinus? Of kan het simpeler?)

Voordeel van de trafo is dat motor daar geen last van heeft en ook geen rare bijgeluiden gaat produceren. De trafo is ook heel erg betrouwbaar en zelf bouw op werkplaats vind ik zelf niet kunnen.

Als je alles meerekent voor een zelfbouw ben je meestal ook nog duurder uit. Tenzij je baas het goed vind dat je allerlei 2de hands onderdelen zoals een kast gaat gebruiken.

er worden doorgaans autotrafo's gebruikt met wat aftakkingen tussen 2 fasen om te kunnen regelen. je hebt er minstens al 2 nodig om 2 fasen te dimmen. in geval 3 fasen fans. in zowel 3F als 230V is het niet gezegd dat het werkt met een dimtrafo, want veel is BLDC nu. je hebt ze van zehnder ( was voorheen stork ) die je met wifi in kunt stellen op een X tijd te schakelen naar zeg 60% vermogen. heb die al vaker gezet gehad. die fans zijn er in 230V maar ook in 2 fasen 400V, er zit een converter naar BLDC motor in.

je hebt ook dakfans van zehnder die een interne regelaar hebben waarmee je van 10-100% kunt regelen. er zijn geen bijv. 55cm voetmaat en tig motorvermogens nog leverbaar van, voetmaat 55cm en 230V of een 2 fasen model die regelbaar is, of met timer aan boord, of met drukregeling nog extra.

Op woensdag 11 maart 2026 23:00:11 schreef Lucky Luke:
Het is voor de ventilatie van een MakerSpace, liefst zouden we de ventilatoren elk afzonderlijk regelen. (Bijvoorbeeld de laswerkplaats en de houtwerkplaats en de lasersnijders afzonderlijk van elkaar en van de algemene ventilatie).

Als het gaat om de specifieke afzuiging, dan zou ik kijken naar aparte afzuigingen. Lasdamp afzuiging en houtstof afzuiging hoeven niet geregeld te worden, die moeten gewoon maximaal draaien. Voor houtbewerking heb je de mogelijkheid om de gefilterde lucht weer terug de ruimte in te blazen. Voor lasdampen weet ik het niet zo, die zuig je vaak af en blaast het naar buiten. Alleen bij houtbewerking is het debiet groot en dan kan het flink in stookkosten schelen wanneer de lucht terug komt.

Als het puur om luchtverversing gaat, dan zou het niet uit maken, maar zou je per ruimte kunnen gaan regelen omdat misschien niet alle ruimtes tegelijk volledig gebruikt worden. Je zou ook een leidingwerk aan kunnen leggen met elektrisch bediende kleppen per ruimte en een vast debiet ventilator. Afhankelijk van hoe ver de kleppen open staan zal de ventilator zich daar zelf naar regelen. WTW units werken bijvoorbeeld op die manier. Met een standen schakelaar stel je dan het debiet in.

Voor zelfbouw kijk hier eens naar.

https://www.circuitsonline.net/artikelen/view/53

Welk van de gegeven opties is ongebruikelijk?

Een enkele transformator met twee schakelaars.
Meerdere, bijvoorbeeld in- en uitblaas ventilatoren op 1 kast heb ik gezien. Maar een eigen kast knutselen met meerdere schakelaars voor verschillende systemen op 1 transformator zou ik niet doen.

Met de kennis van nu zou ik dit soort voorzieningen simpel houden en gewoon inkopen.

ik heb die stappentrafo's wel gezien waar er 15 motoren op zaten. wel hele lichte dakfans van 0,1kW en dergelijke. scheelde sterk in levensduur, 2 gebouwen met vrijwel dezelfde setup. ene gebouw had al jaren eerder de trafokast geruimd en liepen dus 100% 24/7. andere gebouw liep van 7 tot 2200 uur op 90%, in de nacht op 60%. bij de laatste liepen alle dakfans nog van een jaar of 10 a 15 oud. eerste was de helft van de motoren al kapot toen er klachten kwamen. zo'n ding doet ruim 1100€ de stuk ex werk.

[Bericht gewijzigd door testman op (63%)]

Het is bekend dat het deze dakfans worden, sterker nog, gedeeltelijk staan ze al op het dak (en de andere helft staat klaar beneden). Ruck DHA 315 E4P 42.

Dus 0.6A nomiaal en 1.3 A in startup. (Wat me verbaasd, motoren deden toch 6x Inom of zelfs meer bij het opstarten, voor moderne efficiënte motoren?)

En de controller waar ik nu naar kijk is een Breve Tufvassons ARE-3.0N.

Die kan 3A aan, en de minimale spanning kan worden ingesteld op de halve netspanning of net erboven (want de ventilator moet bij langdurig gebruik minimaal de helft van de nominale voedingsspanning krijgen volgens de handleiding ervan. Al is met de in diezelfde handleiding aanbevolen 7-standen transformator mogelijk minder dan de halve netspanning aan te bieden...). De 0-10V ingang is handig om de ventilator aan te sturen vanuit 'andere systemen'.

Een andere optie kan zijn deze transformator: Breve Tufvassons ARW-1.5 Dat is een autotrafo met gewone 5-standen schakelaar. (Niet extern stuurbaar, tenzij iets met relais)

Ik dénk dat beide opties zouden gaan werken, met een voorkeur voor de 0-10V aanstuurbare, maar ik wil het graag even polsen bij de alhier aanwezige mensen met praktijkervaring. Wie weet zie ik iets over het hoofd?

De minimale spanning zal denk ik wel afhangen van de interne fan binnenin de motor. Normaal kan je bij een frequentie regelaar op een 3 fase motor tot ca 20% hz, is ca 40% van de spanning, gaan dus dat komt wel redelijk overeen. Maar dat is allemaal meer een vuistregel Bij een fan is het vermogen tot de macht 3 tegen over het toerental maar hoe dat zit tegen over de spanning weet ik niet.

Volgens google zit je bij de halve spanning al op 1/8 van het vermogen dus 12,5% en op ca 50% van het nominale toerental.

De halve spanning lijkt mij heel erg conservatief te zijn omdat hoe lage de spanning hoe veel meer lager het vermogen in de motor.

MEt een triac regelaar word de motor wel meer warm dan met de simpele trafo maar dat ligt ook weer aan de kwaliteit van de regelaar.

lager toerental scheelt in levensduur iig. de aanloopcondensator van 4uf gaat op den duur ook ellende geven. zeer onderhevig aan temperatuur op dak. amper nodig zo stabiel als het net hier is. en gaat het net dan een keer plat loopt de fan niet meer aan. dan gaat de thermische beveiliging eruit..

ie3 en hoger zijn motoren uit de grotere klasse op 3 fasen doorgaans. zo'n klein motortje doet amper iets.

die op t werk worden gezet zijn 2f 400V of 1f 230V en hebben een converter aan boord, motor een BLDC model.

[Bericht gewijzigd door testman op (12%)]

Ok, maar geen aanwijzingen dat de combinatie van die fan en die controller niet zou gaan werken?

(Ik ga niet het dak op om die condensator te vervangen, maar het is goed om te weten, er zijn makerspacemensen die zich wel thuis voelen op hoogte en/of daar cursussen voor gedaan hebben)

De halve spanning omdat de handleiding op blz 13 vermeld:

"Spannungssteverbare Ventilatoren durfen im Dauerbetrieb minimal mit halber Nennspannung betrieben werden. Wird dies nicht beachtet, kann es zu Schaden an der Motoreinheit kommen."

In de Engelse handleiding is dat

"While in continuous operation, voltage controllable fans are allowed to function only with at least half of the
nominal voltage. If this is not upheld, the motor unit may suffer damages"

Dus ik maak daarvan:

In continuebedrijf moet de spanningsstuurbare ventilator minimaal de halve nominale voedingsspanning krijgen, anders zou 'ie wel 's stuk kunnen gaan.

Ofwel: ze kunnen er wel even onder, maar niet in continuebedrijf als je garantie wilt.

(Als ik de handleiding zou schrijven zou ik het wat formeler moeten formuleren. En er bovendien bij vermelden dat 'helemaal uit' wel gewoon mag.)

ik zie 0-10V staan bij die poolse manual, dat heeft die dakfan iig niet. de fan is een 230V model met condensator, een stappentrafo of motordimmer is het enige wat werkt. echter een dimmer kan weer gebrom geven omdat je condensator ook nog erbij zit, maakt de last capacitief. ik heb dat weleens om de regelaar om aangesloten, dus de condensator kreeg een fase van voor de regelaar, maar wel achter de schakelaar. maar daar dien je wel voor op dak te gaan.

pas nog geweest, paar dozijn dakfans zijn einde levensduur, specs opnemen. 14 verdiepingen hoog en dan zo langs de rand lopen omdat je anders niet overal kon komen. n collega kwam nog geen 2 meter bij die rand in de buurt :P