Rema - Trabant

Op dit moment ben ik bezig met het repareren van een REMA - Trabant, een oude radio uit de DDR uit 1952.

In dit toestel zit een selenium gelijkrichter, model 'centrale radiator verwarming'.
Hij bestaat uit 18 plaatjes (diodes), die ieder ca 0,255V doorlaat spanning hebben.

Wat is nu de lol van zoveel plaatjes? Hebben ze dat gedaan om een spanningsval van 4,59V te krijgen? Dat zou toch ook met een weerstand hebben gekund?

Kan ik deze nu straffeloos vervangen door bv een 1N4007? Of moet daar een serieweerstand bij komen?

Het gaat niet om de spanningsval, maar om de sperspanning. Per plaatje kan ie misschien 20 volt sperren, je hebt er dus meer nodig voor de volle voedingsspanning.

De spanningsval bij de werkspanning is overigens waarschijnlijk wel flink groter dan 4,6v.

Voor nu kan je 'm even vervangen door een 1n4007 met een vermogensweerstand van bijvoorbeeld 150 ohm in serie.

In een testopstelling met stroombegrenzing op de maximum doorlaatstroom, kan je nog kijken of deze gelijkrichter nog werkt zonder extreem op te warmen. Het kan een paar minuten duren voordat ie stabiliseert. Seleengelijkrichters hebben een (beperkte) capaciteit tot zelfherstel.
Pas op dat je 'm niet aanraakt terwijl er spanning op staat, want tussen de plaatjes kan spanning staan, de koelribben zijn meestal niet geisoleerd behalve met een dun laagje lak.

E250, C100
Ofwel 250V 100mA

Uit 1952, dus een buizenradio.

Dat klopt.

het toestel vertoont een duidelijke 50Hz brom, onafhankelijk van de volumeregelaar.
Dus zocht ik het in de voeding/afvlakking.

De elco van 100uF (rechtsonder bij de voeding) was helemaal 0. Vervanging hiervan bleek niet voldoende.

Plaats ik i.p.v. de afvlak-C van 32uF een elco van 200uF dan is het al héél wat beter. Maar eigenlijk zou dat niet hoeven. Er is dus iets anders dat de brom veroorzaakt. Er gaat dus nog iets niet goed met de afvlakking.

Vandaar dat ik de gelijkrichter onder de loep nam.

Edit: wat zou dit voor onderdeel moeten zijn (rechtsonder in hoofdschema), een lampje?

Op zondag 17 november 2024 00:47:59 schreef Bavelt:
Dat klopt.

het toestel vertoont een duidelijke 50Hz brom, onafhankelijk van de volumeregelaar.
Dus zocht ik het in de voeding/afvlakking.

De elco van 100uF (rechtsonder bij de voeding) was helemaal 0. Vervanging hiervan bleek niet voldoende.

Plaats ik i.p.v. de afvlak-C van 32uF een elco van 200uF dan is het al héél wat beter. Maar eigenlijk zou dat niet hoeven. Er is dus iets anders dat de brom veroorzaakt. Er gaat dus nog iets niet goed met de afvlakking.

Vandaar dat ik de gelijkrichter onder de loep nam.

Voor ik de boel uit elkaar sloopte zou ik eerst even meten. Met een scoop. Waarom doet een afvlak condensator van de juiste waarde zijn werk niet? Het kan inderdaad de gelijkrichter zijn. Maar het is ook mogelijk dat er iets veel te veel stroom trekt.

Edit: wat zou dit voor onderdeel moeten zijn (rechtsonder in hoofdschema), een lampje?

Dat zou een speciaal stabilisator buisje kunnen zijn. Zo te zien wordt de kathode spanning opgetild zodat een een negatieve roosterspanning mogelijk wordt. Anders was er een extra voeding nodig geweest.

De gloeispanning van deze kwetsbare buisjes is 2 x 1,4 volt. Dat onderdeel zorgt ervoor dat de gloeispanning niet meer dan dat kan worden en zal een inderdaad een stabilisatiebuisje zijn.

Ik heb er even een 1N5408 in gezet, deze diode heeft voldoende capaciteit (1000V, 3A).
En een weerstand er tussen van 100 Ohm. Daar staat een spanning over van ca 7V.
Dat betekent dus een stroom van 70mA. En aan vermogen is dat 7*7/100 = 0,5W.

De weerstand wordt behoorlijk heet (niet aan te raken), dat zou ik niet zo verwachten bij een afgegeven vermogen van 0,5W.
De brom is wel weer een stukje minder.
In het schema zie ik een condensator over de gelijkrichter. Is dat soms om het 'ratelen' te reduceren?

Kijk voor dat je m opblaast even uit, Se-gassen zijn niet fijn voor de gezondheid.
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Selenium_rectifier#:~:text=At%20that%2….

10n zo te zien en zal inderdaad tegen het ratelen (modulatie van retourpad RF signaal door de netspanning) zijn. Zal origineel wel een papiercondensator inzitten? Een 2kV blauwe ceramische is een goede vervanger. 1kV mag ook, maar 2kV kost niet veel meer en is betrouwbaarder.

Op zondag 17 november 2024 12:55:50 schreef FastFolkert:
Kijk voor dat je m opblaast even uit, Se-gassen zijn niet fijn voor de gezondheid.
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Selenium_rectifier#:~:text=At%20that%2….

Ik gebruik deze SE-gelijkrichter niet meer. En ik weet dat ze vreselijk kunnen stinken als ze het benauwd krijgen..

Op zondag 17 november 2024 13:22:25 schreef maartenbakker:
10n zo te zien en zal inderdaad tegen het ratelen (modulatie van retourpad RF signaal door de netspanning) zijn. Zal origineel wel een papiercondensator inzitten? Een 2kV blauwe ceramische is een goede vervanger. 1kV mag ook, maar 2kV kost niet veel meer en is betrouwbaarder.

Het is één en al papier en teer wat er in zit..
Lastig is dat ik wel een schema heb, maar geen lay-out van het ding. Dat betekent draadjes volgens die dan 'ergens' verdwijnen, zoals onder de luidspreker, etc.
Ook zijn de componenten niet genummerd.

Ik begin maar eens alle elco's na te lopen.

Zo was hij origineel voor na het openen.

Op zondag 17 november 2024 12:55:50 schreef FastFolkert:
Kijk voor dat je m opblaast even uit, Se-gassen zijn niet fijn voor de gezondheid.
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Selenium_rectifier#:~:text=At%20that%2….

Ruikt naar paardenstront :r

Kan het trouwens geen cuprox gelijkrichter zijn? (iets met koperoxide)

https://nl.wiki7.org/wiki/%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE-%D0%B7%D0%B0%…
Die werden in het Oosblok langer gebruikt dan hier.

Die originele condensatoren zien er wel mooi uit. Ik zou bij zo'n toestel overwegen om hulsjes te maken met de orginele wikkels er weer op of de originele uitboren ofzo.

Cuprox zal niet echt veel gebruikt zijn voor netgelijkrichters gezien de matige karakteristieken.

[Bericht gewijzigd door maartenbakker op (23%)]

Die originele condensatoren zien er wel mooi uit. Ik zou bij zo'n toestel overwegen om hulsjes te maken met de orginele wikkels er weer op of de originele uitboren ofzo.

Inderdaad. En anders zou ik de uitgeknipte condensatoren toch in elk geval in een zakje of doosje binnenin het radiotoestel bewaren, zodat iemand anders in de toekomst hem weer terug een 'originelere' look kan geven.

Het binnenwerk van de radio ziet er eigenlijk verbazingwekkend schoon uit, lijkt wel nieuw en ongebruikt te zijn. Je kan de electronicageur bijna ruiken op de foto.

De gelijkrichter zou ik in elk geval niet verwijderen maar zeker terugmonteren, ook al gaat u hem misschien niet meer gebruiken/aansluiten. Persoonlijk zou ik er toch voor kiezen om het apparaat zo origineel mogelijk te houden, dus als de gelijkrichter nog goed is, zou ik hem zelf wel blijven gebruiken. Misschien met een extra 1N4007 in serie opgenomen, om te voorkomen dat er bij defect gaan van de Se-diode de elco's e.d. het loodje leggen? En met een Si-diode in serie krijgt de Se-diode ook een gemakkelijker leven misschien? (Ik denk hier hardop, mogelijk sla ik de plank volledig mis)

Ik heb iig, dacht ik, nog na-oorlogse trafo's voor mijn Fleißmann trein, die daarmee wekten.
Sperspanning is ≈10V. Dat zou kunnen bij een netspanning van 110V

Brom kan, dacht ik ook komen door uitgedrogde afvlakelco's.
Een goede Si Diode zou ik vóór de Se/cuprox gelijkrichter plaatsen....

Op zondag 17 november 2024 19:38:57 schreef maartenbakker:
Die originele condensatoren zien er wel mooi uit.

Het hele apparaat ziet er op de foto ook nog mooi schoon uit ook.

--
In de Oost-Duitse Deutsche Funk-Technik van maart 1952 staat een vooraankondiging van deze ontvanger. De buisjes zijn dan nog niet in productie, en het miniaturiseren van de spoelen is niet gelukt (dat laatste kletsen ze zich mooi uit :)).
Erbij een foto van het kastje, en het schema dat je al hebt; te vinden op Elektrotanya.

Tekst (vertaald) vind je hieronder, als je 't leuk vindt!

Ik heb de Seleneium cel in ere hersteld..18 plaatjes (diodes) losggehaald en opnieuw gemonteerd. Dat ding doet het nu weer.
De elco's zijn een ander verhaal.

Omdat ik dezelfde niet heb, heb ik een buis-elco gemonteerd. Niet helemaal origineel, maar wel uit die tijd. Het blijf dus een beetje in stijl. ;)

buis-elco links onder.

De radio doet het, maar tevreden ben ik nog niet. De afvlakking-brom is weg, nu is er een heel duidelijk hoorbare signaalbrom. Die is sterker dan het signaal dat van de detectie komt. Dus overheerst dat.
Hou je je hand op de (houten) kast in de buurt van de volumeregelaar, dan wordt het nog eens extra versterkt. Het ding pakt dan het signaal van je hand op.

Op dinsdag 19 november 2024 15:01:29 schreef Bavelt:
Het ding pakt dan het signaal van je hand op.

Ofwel de 50Hz "omgevings-brom" van het lichtnet, die is vrijwel overal.

Dat wordt afschermingen nalopen of extra aanbrengen, bijv. aluminium of koper folie.

Er zit een 32µF, 64µF en 100µF voedingselco in, zijn die nu alle drie in orde of vervangen?

De afvlakking-brom is weg, nu is er een heel duidelijk hoorbare signaalbrom. Die is sterker dan het signaal dat van de detectie komt. Dus overheerst dat.

Helpt het misschien als u de netstekker een halve slag omdraait?

Anders proberen uit te zoeken in welke trap het opgepikt wordt, door buisjes te verwijderen en te kijken wanneer de brom verdwijnt?

Feit blijft dat de audio-eindbuis hele hoge impedanties in z'n ingangstrap heeft. Misschien evt. niet-afgeschermde signaaldragende draden bij de volume-potmeter vervangen door afgeschermde draad?

Alle elco's zijn nu vervangen.
Een extra afscherming is lastig bij dit toestelletje, omdat het geen echt chassis heeft.
Daarbij was er van origine ook geen afschermingen.
Ik neem niet aan dat het apparaat van origine zo'n signaalbrom heeft.

Ik kan ook geen buisjes individueel er uit halen, omdat de gloeidraden in serie zijn geschakeld. Eentje er uit, allemaal spanningsloos.

Ik heb er nu een scheidingstrafo tussen, dus omdraaien van de stekker helpt dan ook niet.

Waar dit wel een rol speelt is wanneer het ding op het net gaat. Als je de aan-uit schakelaar aanraakt voel je een tinteling, een spanningzokeker gaat ook branden.
Niet lekker vind ik.

Ik lees nergens dat u de papier/teer-condensatoren reeds vervangen heeft, klopt dit?

Ik zou geen definitieve conclusies trekken over het apparaat en evt. brom voordat deze condensators vervangen zijn. Eigenlijk is het een no-brainer om deze te vervangen.

En daarna pas kijken welke problemen er nog overblijven (brom, netspanning waar het niet thuishoort, etc.)

[EDIT: ik zou er ook op letten dat u de nieuwe condensatoren met de afscherming/buitenste plaat aan de massa-kant of het laag-ohmige deel van het circuit aansluit, om te zorgen dat ze zo min mogelijk brom e.d. oppikken; vaak staat dit aangegeven met een ring rondom de condensator, of een rechte streep, zie foto in bijlage. Dus zorg ervoor dat u de vervangende condensatore in dezelfde oriëntatie aansluit als het origineel. Voor de zekerheid zou ik ook controleren of de fabrikant destijds dit wel goed heeft gedaan en er niet wat condensatoren abusievelijk omgekeerd gemonteerd zijn.]

Ik weet niet hoe luid de brom is, maar weet wel te hrinneren dat alle toestellen met serie-gloeidraadvoeding nogal wat brom vertoonden. Dat is eigenlijk inherent aan het syteem. Vergeet niet dat het bromveld van de gloeispanning vlak bij de doorvoer van de roosters ligt. Zijn de gloeridraden dan gelijk kathode damn is het helemaal bromellende.
Er is ooit een sere buizen geweest —"KELLOGG®"— die de gloeidraad voeding aan de top van de buis hadden.

De gloeidraden van batterijbuisjes ( dat zijn die D buisjes) werken op gelijkspanning.

Ondertussen heb ik een buiselco aangebracht. Niet origineel, maar wel in stijl met die tijd. (links onder).

De waarde is groter dan de originele elco's, maar kwam de afvlakking wel ten goede.

De signaalbrom vindt denk ik ook zijn oorsprong in het ontwerp, in die tijd waren er blijkbaar niet zoveel andere apparaten in de buurt. Getuige het feit dat er vrijwel nergens afscherming is.

Maar bij een voldoende sterkte van de zender is nog het te doen.

De kortegolf levert het meeste geluid op. De ontvangst van middengolf en lange golf is heel matig.

Op dinsdag 19 november 2024 23:52:13 schreef revado:
De gloeidraden van batterijbuisjes ( dat zijn die D buisjes) werken op gelijkspanning.

Klopt.
Die ene gelijkrichter verorgt alle gelijkstroom, ook voor de gloeidraden.
Die signaalbrom zou een stuk minder zijn als de output van de MF een stuk hoger ligt. Dan hoeft de volumeregeling niet zo ver open.

Op dinsdag 19 november 2024 23:52:13 schreef revado:
De gloeidraden van batterijbuisjes ( dat zijn die D buisjes) werken op gelijkspanning.

Oei, ik was even vergeten dat het om een batterijradio ging :o
Gewoon misleiddoor het fenomeen brom.