Aluminium buis buigen

Op vrijdag 3 oktober 2025 16:55:24 schreef KlaasZ:
[...]hoe kan je dat onderscheid zien?

Op rol?

In mijn tijd met eigen huis deed ik het met rechte stukken en bochten solderen. Buigen vond ik maar niks.

Koperbuis op rol heb ik nooit gebruikt, altijd rechte stukken. Buis 15 mm en 22 mm met het buigijzer, 12 mm met een uitwendige buigveer. Ging altijd zonder problemen.

Op vrijdag 3 oktober 2025 16:55:24 schreef KlaasZ:
[...]hoe kan je dat onderscheid zien?

Uitgegloeid koper is net iets roder van kleur.

Maar het goed zien is best lastig en als je het verschil wilt weten dan pak je een stuk koper in de hand en kijkt af het makkelijk wilt buigen.

Op vrijdag 3 oktober 2025 16:55:24 schreef KlaasZ:
[...]hoe kan je dat onderscheid zien?

Zacht koper is inderdaad meestal op rol. Hard koper is meestal in lengtes van 6m te verkrijgen (of delen ervan). Hard koper kan je aan het uiteinde uitrekken om als mof te dienen. Met zacht koper gaat dat sneller scheuren.

Op vrijdag 3 oktober 2025 17:17:02 schreef KlaasZ:
Koperbuis op rol heb ik nooit gebruikt, altijd rechte stukken. Buis 15 mm en 22 mm met het buigijzer, 12 mm met een uitwendige buigveer. Ging altijd zonder problemen.

5/8 buis of 16mm doe je niet met een veer. Zelfs met een buigijzer/plooitang heb je nog wel wat macht nodig. Bij 3/4 buis wordt het alleen maar erger. Ik weet niet dat er >40 jaar geleden 22mm verkrijgbaar was.

12mm is meestal zacht koper en wordt meestal gebruikt voor het aansluiten van lavabo, gootsteen, ... Dat doe je inderdaad best met een veer.

hoe kan je dat onderscheid zien?

Zien kan ik het niet, maar voelen des te beter:

Uitgegloeid koper buigt al als je er nog maar kijkt; het is zeer makkelijk in allerlei vormen te buigen.

Hard koper (koper wordt hard door koudvervorming) buigt zeer moeilijk, en als het al buigt scheurt het snel.

I.t.t. staal kun je koper *niet* harden door te verhitten en plots af te koelen. Koper kan alleen gehard worden door koudvervorming (cold forming; work hardening). En weer zacht gemaakt worden door uitgloeien.

Da's ook de reden dat in een lasdoos oude installatiedraad (die al vaak losgehaald, rechtgebogen, vastgemaakt in een lasklem en opnieuw in de lasdoos gepropt) zo lastig te buigen wordt. Het wordt harder (en sterker, hoewel dat nauwelijks relevant is) maar ook brosser, en scheurt bij verdere vervorming dan gemakkelijk.

</beginnerscursus warmtebehandeling non-ferrometalen>

Deze heb ik voor "Shell" buisjes, en koper buis van 10mm. Van het merk Virax.

Ik heb een grotere voor 15mm.
Vroeger ook nog 1 gehad voor 22mm, da's echt trekken :)

Zulke schattige buigijzertjes voor de dunnere maten (6-8-10mm) heb ik nog niet.

Vroeger ook nog 1 gehad voor 22mm, da's echt trekken

Voor RVS e.d., en vooral wanneer het dikwandig is, begin ik dan toch al voorzichtig naar m'n hydraulische buigpomp te grijpen, die heeft er geen enkele moeite mee. Alleen het opbouwen van de buigpomp is altijd zo'n gedoe, waarbij alles, inclusief ikzelf, onder de olie en het smeer komt te zitten....

Op vrijdag 3 oktober 2025 18:11:52 schreef nonius:
[...]

Hard koper (koper wordt hard door koudvervorming) buigt zeer moeilijk, en als het al buigt scheurt het snel.

Zolang je 1 kant op buigt scheurt het niet, of je moet het heel lomp doen. Maar dan is de buis ook zover geknikt en afgeplat dat er geen of nauwelijks nog water door kan. Maar zondert buigijzer knikt het vrij snel. En als er een knik in zit en dan weer terug buigt dan kan het gaan scheuren.

Maar als je een keer je buigijzer vergeten bent en er moet een heel klein bochtje in dan buig ik dan op mijn knie. Maar het word al vrij snel iets plat. Dus het is echt een noodoplossing, maar is verder niet zo mooi om te zien. De afplatting kan meestal geen kwaad.

Voor RVS e.d., en vooral wanneer het dikwandig is,

Vroeger werkte in nog bij een verwarmingsbedrijf. Toen eens meegelopen met een oude man. En die boog gewoon die dikwandige pijp zonder buigijzer of hydraulisch was er toen nog niet zoveel. Die tekende gewoon af waar de bocht moest komen en wist voor elke pijp diameter welke lengte hij daarvoor moest aftekenen. Dan met de gasvlam de buis tussen het afgetekende deel roodgloeiend maken en dan beugen. Dan werd het in het midden iets dikker en daar zette hij dan zijn pijptang op en kneep dat weer en vorm en dan weer verder beugen en in vorm brengen. Dat ging eigenlijk nog vrij snel ook allemaal. Het werd bij dat bedrijf bijna altijd aan elkaar gelast met een hete gasvlam en lasdraad. Maar meestal gebruikte ze wel lasbochtstukken.

[Bericht gewijzigd door benleentje op (34%)]

5/8 buis of 16mm doe je niet met een veer. Zelfs met een buigijzer/plooitang heb je nog wel wat macht nodig. Bij 3/4 buis wordt het alleen maar erger. Ik weet niet dat er >40 jaar geleden 22mm verkrijgbaar was.

Dat moet haast wel. Want daarna bij een koeltechniek bedrijf gewerkt en die oude installaties hadden ook allemaal koperbuis van soms wel tot 110mm dik. Ik heb daar gewerkt in de begin jaren 90 en dat is al ongeveer 35 jaar gelden En toen waren er al oude installaties met koperbuis.

Dat er veel dikkere buis was, is wel een zekerheid. 1" 1,5", ... maar de metrische maten zoals 22mm zeggen me totaal niks.

...Die tekende gewoon af waar de bocht moest komen en wist voor elke pijp diameter welke lengte hij daarvoor moest aftekenen...

In mijn jonge jaren was ik "helper" verwarmingsman. Wij hadden ook zo'n hydraulische pomp om te plooien, en inderdaad heb je wat opstel werk. Dit ding kon stalen (ijzeren) buis tot 2" plooien.

De man waar ik helper bij was kon sneller buis tot 1" plooien met de gasvlam (acetyleen/zuurstof) dan ik met de pomp (opstellen, afmeten...)
Ook zelf gedaan, 1 buisdikte naar voor en 2 diktes naar achter aftekenen , roodgloeiend stoken en dan buigen en biiwerken. Snel werken is hier de boodschap.

Mijn jonge wilde jaren :)

Op vrijdag 3 oktober 2025 21:46:55 schreef buckfast_beekeeper:
Dat er veel dikkere buis was, is wel een zekerheid. 1" 1,5", ... maar de metrische maten zoals 22mm zeggen me totaal niks.

Oh bedoel je dat. Dan heb ik het verkeerde begrepen. Ja dat weet ik ook niet.
Maar toen ik ca 35 jaar gelden dat werkt deed gebruiken wij merendeels metrische maten voor koperbuis en was het bv 40mm koper voor een hoofdwaterleiding.

Ergens is het ook niet zo belangrijk zolang alles maar op elkaar past.
In mijn oude huis probeerde ik 15mm buis op in de muur verwerkte koper buis die in mijn keuken uitkwam aan te sluiten, dat lukt net niet. Daar waren dan ook geen knelkoppelingen voor maar wel soldeer sokjes.

[Bericht gewijzigd door benleentje op (23%)]

Op vrijdag 3 oktober 2025 18:04:39 schreef buckfast_beekeeper:
[...]

Zacht koper is inderdaad meestal op rol. Hard koper is meestal in lengtes van 6m te verkrijgen (of delen ervan). Hard koper kan je aan het uiteinde uitrekken om als mof te dienen. Met zacht koper gaat dat sneller scheuren.

12mm is meestal zacht koper en wordt meestal gebruikt voor het aansluiten van lavabo, gootsteen, ... Dat doe je inderdaad best met een veer.

Niet helemaal correct.
In de koeltechniek was het vroeger gebruikelijk de flair koppelingen er zelf aan te trompen.
Dat lukt je met hard koper niet, dat scheurt kapot.
Tegenwoordig (hard)soldeer je er een complete koppeling aan.

In NL is 12 mm voor wastafels en dergelijke ook hardkoper.
Zachtkoper wordt niet veel gebruikt.
ALS er al koper gebruikt wordt, het is heden ten dage meestal kunststof.
Hardkoper is ook wel logisch, alles is tegenwoordig knelkoppelingen en die werken met zachtkoper alleen maar met een inzetstuk in de buis anders kan je blijven vastdraaien tot het einde van de schroefdraad :)

Ik heb in mijn eerste job heel veel witgoed en haarden aangesloten, voor een gashaard was 15mm koper buigen met de buigtang, en eventueel een enkel soldeerknietje als er een scherpe buitenbocht moest worden gemaakt bij een schoorsteenmantel.
Dat buigen gaat op gevoel na een tijdje en dan weet je de lengtes die voor buigen nodig zijn.
Die leidingen pasten op de milimeter.
Dat verleer je nooit meer, al is het bijna 40 jaar geleden :)
Net als de lood / koper verbindingen of lood op lood.
Dat was toen nog regelmatig een klusje wat veel handigheid vraagt.

Zachtkoper wordt niet veel gebruikt.

Ik denk nog voornamelijk in bv remsystemen van auto's. Of is dat nu ook met slangen?

Vroeger werden in persluchtsystemen ook koper met flair koppeling gebruikt, dat is nu ook allemaal kunststof slang.

Op vrijdag 3 oktober 2025 23:00:05 schreef benleentje:
[...]Ik denk nog voornamelijk in bv remsystemen van auto's. Of is dat nu ook met slangen?

Vroeger werden in persluchtsystemen ook koper met flair koppeling gebruikt, dat is nu ook allemaal kunststof slang.

Remleidingen in een auto zijn meestal van gecoat staal.
Bij reparatie wordt er ook wel koper gebruikt.
En er is een legering van koper/ nikkel voor oldtimers.

Bij airco's worden flare koppelingen nog steeds gebruikt...

Op vrijdag 3 oktober 2025 22:31:08 schreef revado:
[...]

Niet helemaal correct.
In de koeltechniek was het vroeger gebruikelijk de flair koppelingen er zelf aan te trompen.
Dat lukt je met hard koper niet, dat scheurt kapot.
Tegenwoordig (hard)soldeer je er een complete koppeling aan.
[...]

Hiermee heb ik tientallen moffen geklopt in 5/8 koperbuis. Geen enkele is gescheurd. Wat soldeervet eraan en kloppen. Ik heb ook nog 1 voor 3/4 buis.

Tegenwoordig zie ik nog weinig geschroefde knelkoppelingen. Bijna allemaal geperst zoals deze. Gaat snel, geen soldeerervaring vereist en ook geen vlam of andere hittebron meer nodig. Niks opschuren voor het solderen.

Enige nadeel is dat als je de met elektrisch gereedschap wilt doen dat die best wel duur zijn. Maar hydraulische hand perstangen zie ik zo rond de 100,-.

Op vrijdag 3 oktober 2025 20:48:48 schreef nonius:
Voor RVS e.d., en vooral wanneer het dikwandig is, begin ik dan toch al voorzichtig naar m'n hydraulische buigpomp te grijpen,

In m'n tijd bij de brandweer hebben we wat 300 bar leidingen gelegd, dat was dikwandig RVS van denk ik 8mm. Wel allemaal met de hand gebogen, dacht aan het plaatje dat eSe's buigtang daarvoor was. (En één van ons had de noodzakelijke papieren want schijnbaar (gelukkig maar) mag niet elke malloot deze leidingen leggen... een slecht o-ringetje dat eruitklapt bij deze drukken veroorzaakt al bruine vlekken in je broek...)

Niet alleen het uitgloeien, Ook de zuiverheid bepalen de hardheid. legeer je het met zink (messing) Of met Tin( Brons )krijg je harde materialen. Elektrolitisch is zacht.

In m'n tijd bij de brandweer hebben we wat 300 bar leidingen gelegd, dat was dikwandig RVS van denk ik 8mm.

Dat is nog niet echt dikwandig. Ik heb ook 1000 bar hydrauliek op een olieplatvorm in aanbouw gezien waar de binnen dia 15mm was en de wanddikte 20mm. En ook leidingen gezien met nog veel dikkere wanden.

Ik zocht bv naar een 4 duims leiding waar ik dan tracing om moest aanbrengen. Ik kon het ding nergens vind. Ik maar vragen aan iemand en toen bleek het de leiding te zijn waar ik al tijd al op gezeten had. Die was aan buiten kant tot echt 12 duim. Dan heb je het over leiding met binnen dia 4 duim en 4 duim wanddikte, met flenzen van ca 20cm dik.

Volgens tekening moest daar iets van 30 meter tracing op maar daar ging veel meer op. Dus de enegineers bij het tracings bedrijf hadden zich er ook in vergist. Dat er meer op gaat maakt met dit type tracing dan gelukkig niks uit en de extra meters worden ook wel gefactureerd.

[Bericht gewijzigd door benleentje op (18%)]

Op zaterdag 4 oktober 2025 18:35:38 schreef r-p:
[...]

In m'n tijd bij de brandweer hebben we wat 300 bar leidingen gelegd, dat was dikwandig RVS van denk ik 8mm. Wel allemaal met de hand gebogen, dacht aan het plaatje dat eSe's buigtang daarvoor was. (En één van ons had de noodzakelijke papieren want schijnbaar (gelukkig maar) mag niet elke malloot deze leidingen leggen... een slecht o-ringetje dat eruitklapt bij deze drukken veroorzaakt al bruine vlekken in je broek...)

Een o-ringetje valt dan nog mee. Zelfs 200 bar is al kritisch. In ons vulstation, van de duikclub, is ooit de bus van het koolstoffilter gescheurd op het einde van de draad van het schroefdeksel. Het deksel is gelukkig bijna verticaal omhoog gevlogen. Door het dak, hoger dan de het dak (2 verdiepingen), op de straat zagen ze het vliegen. Toen het neerkwam was het gelukkig slechts 1m verwijderd van de vertrek positie. Stel je voor dat dit horizontaal vertrekt. Of dat er iemand toevallig op de plaats aanwezig was. Honderden duikflessen waren ermee gevuld. Als ik me niet vergis is er in NL een dodelijk ongeval gebeurd met een verkeerde kraan op een duikfles. In plaats van een 3/4" BSPP was een M25x2 geplaatst. Bij het vullen is die kraan uit de fles geblazen.

Een o-ringetje valt dan nog mee. Zelfs 200 bar is al kritisch. In ons vulstation, van de duikclub,

Met hydrauliek heb je wel het voordeel dat bij een scheur de druk al bijna weg is. Terwijl met gas de druk veel langzamer daalt.

Heb hier ook een 40L fles Argon staan onder 200 bar. Toen ik hem pas had werkte ik er toch altijd aan met samengeknepen billetjes....

Een reserve schone onderbroek in de gereedschapskist stoppen is misschien toch niet zo'n heel slecht idee. Better to have it and not need it, than to need it and not have it.... O-)

Nee daar nooit bang voor geweest en er ook niet overdreven zachtzinnig mee om gegaan. Die dingen worden professioneel gevuld en ze vullen geen flessen die niet meer in orde zijn. Ook moeten die flessen regelmatig een druktest op 300 bar ondergaan.

Bij ons hadden we 10 van die grote flessen, en bij de lazersnijmachine van die hele grote pakketten van 16 flessen op een stalen frame. Daar stond argon en zuurstof. Zuurstof word gebruik met wat dikkere staalplaat om extra warmte toe te voeren.