Jongensradio anno 2007

Dames, ik heb deze regenachtige zondagmiddag benut om een mechanisch 455Khz filter te restaureren en zal jullie deelgenoot maken van mijn gefröbel.

Afgelopen Jutberg kocht ik voor 5 euro een zelfbouw kortegolf ontvanger (jaren '60) met Geloso spoelblok en afstemschaal. In de ontvanger wordt de 4.6 Mhz MF van het Gelosoblok met een omschakelbare (LSB/USB) kristaloscillator gemengt naar 455 Khz (schema) Deze 455 Khz gaat via een mechanisch filter de MF-trap in.

De ontvanger gaf ook na globaal afregelen weinig resultaat. Injecteren van 4,6 Mhz in de mixer gaf geen geluid maar wel meetbaar 455 Khz op de filteringang, injecteren van 455 Khz in de MF gaf wel geluid waaruit ik de conclusie trok dat het filter kaduuk was.

Enig zoekwerk op internet liet zien dat dit een bekend euvel is voor dit type filter. Het filter is opgehangen in een soort schuimrubber dat na jaren vergaat tot een plakkerig vies goedje dat alles doet, behalve het filterelement ondersteunen. Aangezien het filter het toch niet meer deed had ik weinig te verliezen en heb het geopend.

Het filter lijkt hermetisch afgesloten maar toen ik beter keek bleek dat de huls een soldeernaad had, even verwarmen met een soldeerbrander en hopla de boel was open. Ik zag meteen het probleem, een vieze bruine smurrie. Voorzichtig het filter verwijderd en schoongemaakt. De bruine troep eerst voorzichtig verwijderd met aceton en daarna de laatste plak met spiritus weggehaald.

Na montage met nieuw schuimrubber de boel weer netjes in elkaar gesoldeerd.

Na montage in de ontvanger werkt deze nu meteen een stuk beter, hoewel er nog wel meer aan mankeert. Ik weet niet in hoeverre mijn actie de doorlaatcurve heeft aangetast, als ik het filter nog eens ga gebruiken in een ander ontwerp zal ik de curve eens opnemen.

De bruine smurrie is het toonbeeld van "ashes to ashes, dust to dust". Het is een kunstof op oliebasis en gaat in de loop der tijd terug naar zijn oertoestand .... nog een jaartje of wat en je kan het in je benzinetank gieten.
Ik heb hetzelfde gehad met Tek 454 scoops. Daar zit ook van dat schuimspul in het deksel maar is ook verworden tot een kleverige brei.

Weet het niet zeker Mans, maar moeten die schijfjes niet geheel vrij staan, zonder aanraking met wat dan ook. In feite zijn dat de filters. Wat voor transducers zijn het die de schijfjes aandrijven, spoeltjes of iets piëzo achtigs?

Mijn oude trouwe Yaesu setjes de FT-290 en FT-790, hebben ook last van schuimrubber verval!

BTW, mooie restauratie trouwens, m'n complimenten!

[Bericht gewijzigd door Rd12tf op zondag 24 juni 2007 19:17:05 ]

Wow wat een gedoe maar daar zijn natte zondagmiddagen voor.

Lijkt me een leuk werkje Mans, zeker als het ook nog eens resultaat heeft. Netjes gedaan. Ik ga denk ik toch echt eens serieus zoeken naar een oude buizen transceiver of ontvanger. Ik ben helemaal verliefd op zoiets als een Racall ra-17. Veel knoppen, mooie schaalverdeling, die warme buizensound en je hele shack verlicht en verwarmt. Lijkt me leuk om op te knappen. Ik durf het alleen nog niet aan omdat ik bang ben een kat in de zak te kopen (omgebouwd, incompleet, net de verkeerde uitvoering, mist belangrijke opties, buizen die van goud zijn of onverkrijgbaar enz) en ze vragen er zo 300 euro voor als hij werkt. Iemand nog tips.

@mans: op deze site staat wat over tunen van filters, geen idee of het over het zelfde gaat maar hier de link:
http://www.recelectronics.demon.co.uk/ra17.htm

The 37.5 and 40 mhz filters can present a problem.The mica capacitors can go faulty here with a resulting loss in performance.Again the components are easily replaced but re-tuning the filters needs to be done correctly.You can get away with tuning the filters for maximum signal, as read on the RF-Meter on the front panel,but,the WADLEY LOOP design allows for drift in the upper rf stages and if these filters are tuned with too sharp a response your signal will fall outside the filter bandwidth and you will end up with a deaf receiver, probably with lots of spurious responses. Swept alignment is required here (especially the 40mhz filter) suitable equipment being a Samwell and Hutton 78m or its military equivalent,the CT501, and there is always the Polyskop if you can find one.

Fred

[Bericht gewijzigd door fred101 op zondag 24 juni 2007 19:37:20 ]

Op 24 juni 2007 18:16:48 schreef Rd12tf:
Weet het niet zeker Mans, maar moeten die schijfjes niet geheel vrij staan, zonder aanraking met wat dan ook.

Ik heb geen origineelfilter en kan dus kan niet afkijken. Mijn redenatie is als volgt: Als het filter alleen aan de uiteinden in schuimrubber zat, dan had ik ook alleen aan de uiteinden smurrie. Ik heb echter door het hele "bakje" troep ook op en tussen de "schijfjes". Dus heeft het filter "ingepakt" gezeten.

Mijn oplossing is een compromis: Het schuim dat ik had is vrij dik, als ik het filter inpak zit het vrij strak en dat leek mij niet goed. Ik heb dus gekozen voor schuim aan de einden en op de bodem van het bakje.

Misschien kan Frithjof hier wat meer over vertellen?

In feite zijn dat de filters. Wat voor transducers zijn het die de schijfjes aandrijven, spoeltjes of iets piëzo achtigs?

Aan beide uiteinden zit op het centrale staafje een plaatje (lijkt keramisch maar zal wel iets piëzo-achtigs zijn) met opgedampte electroden waarop de draadjes (litze) gesoldeerd zijn. Ik denk dat in- en uitkoppeling is gebaseerd op het piëzo effect van de plaatjes.

@fred101: Afgezien van de nostalgie vindt ik oude buizen ontvangers erg leuk om mee te spelen. De techniek is vaak recht toe recht aan en als je geen schema hebt is dit vrij eenvoudig te tekenen (tenminste bij de eenvoudiger ontvangers). 'T hoeft ook allemaal niet zo duur te zijn, op een kleine radiomarkt hier in de buurt kocht ik laatst voor 20 euro een Trio JR-200. Moest een nieuw schaalkoordje en na opnieuw afregelen werkt het uitstekend van 550 Khz tot 30 Mhz. Voor de amateurbanden luister ik hier op een Sommerkamp (Yeasu) FR-50b. Ik wil hier nog eens een buizen zender bij bouwen (de originele FL-50 is bijna niet meer te vinden)

kenwood trio JR-200

[Bericht gewijzigd door Schimanski op zondag 24 juni 2007 20:20:02 ]

@Schimanski: wat een vreselijke bagger, ik heb dat ook in meerdere apparaten (en ooit in mijn motorhelm!) aangetroffen. Volgens mij zit je goed met de restauratie, als er tussen de schijfjes ook nog piepschuim nodig was geweest hadden ze het moeten volspuiten volgens mij en dan ziet het er heel anders uit. Dat ze die rotzooi in filters stoppen is een schandaal!

Die zelfbouw set ziet er helemaal niet slecht uit, mechanisch gezien. Maar hij demonstreert iets dat ik al eens eerder had willen opmerken. Iedereen maakt zich altijd zorgen over oscillator stabiliteit. Maar dan zie je toch zomaar een afstem-C open en bloot op het chassis staan, ook in fabriekssets zoals de AR88, BC-312, Hammarlunds etc. Dan hoeft er maar een rups door je set te vliegen of je krijgt het Zuster Buitenrups effect. Elk zuchtje of tochtje is ook merkbaar. Recept: totaal inblikken die varco.

Daar zeg je iets Frithjof, wat ik me ook aL afvroeg. Ik heb nu twee superregs gebouwd. Een Bitx transceiver en die waar ik nu mee bezig ben. Bij beide staat de varco open en bloot en heb ik het gevoel dat dat niet goed is (handeffect, ruis). Maar omdat in eigenlijk altijd dat ding in het zicht heb dacht ik dat het wel goed zou zijn. Ook de draden van oscillator naar varco. Bij de bitx heb ik als test een stuk afscherming (ommanteling van coax) om de draden gedaan. Daarmee zakte de ruis/brom ineens enorm.

Ik heb donderdag een kast van een oude buizenontvanger gekregen waarin in de jaren 70 een 2m set is gebouwd met torretjes. Dat ding heeft 30 jaar in een vochtige schuur gestaan en mist de nodige printjes enzo maar het is een stevige metaal kast, heeft een grote schaalverdeling met wijzer, vliegwiel en draaiknop. Aan/uit schakelaar, luidspeaker, BFO knop met vertraging, volumeknop kortom alles om mijn ontvanger in te bouwen samen met de 0v1 (de buisvoetjes, trafo's kunnen zo in op het ex-buizen chassis.) De varco gaat dan ook ingeblikt worden

Fred

@Frithjoff: Mooie negatieve weerstand, die wunderhorn...
Zoiets is wel ideaal voor het doormeten van resonantiekringen.
Het zou me leuk lijken als je een manier zou vinden om de 'versterking' van het ding te halveren op de één of andere manier. In dat geval kan je er ook meteen een Q-factor-meter van maken. Dat lijkt me best handig. (Volgens mij kan je de versterking wel halveren door een spanningsdeler in de kathodeweerstand te plaatsen, nog een paar weerstandjes erbij, en je hebt gelijke resistieve belasting van de res. kring)

@Schimanski: Leuk, die foto's!
Ik ben nou eigenlijk wel benieuwd naar de opbouw van zo'n mechanisch filter. Het zou me wel leuk lijken om eens te experimenteren in hoeverre het ook zelf te bouwen valt. Met fred's fijnmechanische vingers moeten er dan leuke digen te doen zijn. Zeker als het zou lukken om zoiets afstembaar te maken Nouja, als het kon, dan zou het waarschijnlijk allang gedaan zijn, maar het blijft leuk om erover te denken.
Ik ga meteen kijken of ik een kristal-oortelefoontje in resonantie kan krijgen. dat zou toch moeten kunnen, het is qua opbouw net een kristal, zo'n ding.

Ik heb mn varco altijd ingeblikt. Helemaal in het begin deed ik m los, maar dat was weinig succesvol...

Op 24 juni 2007 18:45:54 schreef Henry S.:
Wow wat een gedoe maar daar zijn natte zondagmiddagen voor.

Of voor een openlucht zwemtoernooi... Pff, t was één grote modderpoel, maar wel gezellig.
Over 2 weken, dan heb ik mn tentamens gehad, en dan kan ik eindelijk eens een weekje lekker bouwen

Mans, mooi staaltje van restauratie.

@Zweetvoetje. Schuimrubber is op basis van iso-cyanaten en poly-alcoholen. Door de exoterme reactie van die twee en toevoegen van water of freon (nu verboden) als blaasmiddel ontstaat de schuimstructuur. Ooit afgestudeert op dit spul in 1978.

Op 25 juni 2007 10:55:14 schreef (Z)weetvoetje:

@Schimanski: Leuk, die foto's!
Ik ben nou eigenlijk wel benieuwd naar de opbouw van zo'n mechanisch filter. Het zou me wel leuk lijken om eens te experimenteren in hoeverre het ook zelf te bouwen valt.

Lijkt me een leuk experiment.

Fred

Leuk speelgoed...
Een kristal-oortelefoontje deed niets.
Maar van een 40kHz sonar-dingetje krijg je wel leuke resultaten. Dat ding resoneert ook behoorlijk sterk ergens rond de 400kHz, met een heel behoorlijke Q-factor, zodat de bandbreedte maar een paar kHz is.
Ik heb dat ding dus eens opengesloopt, en het kristalelementje ligt nu los op de experimenteertafel. Na er opnieuw draadjes aan gesoldeerd te hebben krijg ik er nu de vreemdste doorlaatkrommen uit. Soms drie op een rij, soms een nog veel vreemder berglandschap. Allemaal afhankelijk van waar ik de krokodilklemmen op de draadjes zet.
Jammer genoeg heb ik geen electrische aanstekers hier liggen. Daar zitten misschien ook wel geschikte piezo-elementjes in.
De zoektocht naar het ideale elementje is gestart

Wel jammer dat bij het toepassen van dit spul in een ontvanger een heel erg sterk met het microfooneffect optreed.

Misschien werkt dit als mechanisch filter?:

Als iets dergelijks al zou werken als mechanisch filter, dan zou de magnetische overdracht van energie nog steeds vele malen groter zijn dan de mechanische...

Ik kan geen andere methode bedenken dan piezo-electrisch.

De aantrekkingskracht van puur elektrische velden zou misschien ook wel kunnen werken, maar die is veel te zwak.

Nouja, het wordt allemaal wel erg ingewikkeld om hier serieus mee aan de slag te gaan, lijkt me zo. Niet echt te doen voor een amateurtje. Ik zou toch wel piezo-materiaal moeten hebben dat echt geschikt is voor dit doel, om ermee aan de slag te gaan.

[Bericht gewijzigd door (Z)weetvoetje op maandag 25 juni 2007 16:29:23 ]

@enige dames: zo'n mechanisch filter zit even anders in elkaar. Je hebt die resonerende schijfjes, die zijn van barium titanaat of zoiets als ik me goed herinner, in elk geval een rare alliage. Die vertonen magnetostrictie (geen piëzo-effect maar wel verwant). De schijfjes krijgen een vaste voormagnetisatie van een permanent magneetje in het filter. Dan heb je twee transducers aan in- en uitgang die van electrisch naar mechanisch converteren en vice-versa. De transducers werken dan de voormagnetisatie tegen of mee. Vergelijk het met het spoeltje in een luidspreker. Tenminste, dat is het systeem van Collins (en kennelijk ook van het merk dat Mans heeft).
Die keramische resonators werken wél piëzo-electrisch.

@Hugo Welther: heb jij ook die vertering in je afstudeerproject behandeld vraag ik me af...?

@(Z)weetvoetje: de Wunderhorn is te smoren met de Rk. De waarde daarvan bij het begin van oscilleren is afhankelijk van de Q, je zou dat dus theoretisch kunnen ijken. Maar ik denk dat de frequentie ook invloed heeft, de schakeling levert geen constante versterking over een groot bereik (hoewel: hij levert wél een mooi constante output).

@Fred: correct, joh, INBLIKKEN die hele hap. Het allerbeste is de hele zaak (varco, spoel, schakeling maar NIET de buis vanwege de warmte, een tor kan desnoods nog) in een spuitgietbakkie. Het scheelt echt Tera-hertzen.

Als iets dergelijks al zou werken als mechanisch filter, dan zou de magnetische overdracht van energie nog steeds vele malen groter zijn dan de mechanische...

Experiment gedaan met zo'n staaf, er is, indien gemagnetiseerd een duidelijke resonantie waarneembaar op 81kHz! Hierbij zijn de bestaande LG en MG spoelen van de staaf gebruikt (zitten aan de uiteinden).

CORRECTIE: barium titanaat is het spul in de keramische filtertjes. In de mechanische dan maar dysprosium niobaat nemen.
ZO, DIE ZIT!

@Rd12tf: wat krijgen we nou in vredesnaam? Wat heb je gedaan, een magneet HOE aangekoppeld? en dan een meetzender erop? Wordt dit je miljardenpatent?

Hmmm, nu wordt ik ook heel nieuwsgierig!

Het is geen black magic, de staaf heeft gewoon een mechanische resonantie welke zich uit in een opslingering van de spanning in een spoel aan de andere kant van de staaf. Maar het werkt alleen met een magnetische bias, gewoon een magneetje aan één uiteinde van de staaf.

Er staat mij iets bij van de "4e methode tot opwekking van SSB", heeft gestaan in een Electron uit de jaren 40-50, aan een kant van de staaf werd een koolmicrofoon geplakt als opnemer, staaf had een (mechanisch) filterende werking. Het fijne weet ik echter niet meer ... FET misschien?

dysprosium niobaat:
Ik geloof dat Prof. Dr. Joachim Sickbok daar helemaal gek van is ...

Dames, dames toch.

Ik ben geen expert, maar mijn simpele redenatie is als volgt: het mech. filter is de "heavy metal" versie van een LC filter. De schijfjes doen wat normaal een spoeltje doet en de C's zijn vervangen door het staafje dat de schijfjes koppelt en wat zorgt voor de energieoverdracht tussen de schijfjes.

In en uitkoppeling gebeurd middels transducers op basis van het piëzo-electrisch effect. Theoretisch allemaal niet zo moeilijk, maar ga het maar eens (na)maken of nog erger de schijfjes zodanig "africhten" dat er een mooie doorlaatcurve onstaat.

Wordt dus niet nabouwbaar begrijp ik. Maar iets anders. Een radiogolf bestaat uit een electrisch en magnetisch deel. Wij werken met het electrisch. Is er niets met het magnetisch deel te doen. In feite wat Eat deed met die ferriet staaf ?

Ben eens op marktplaats wezen kijken en snuffelen naar mooi ander spul. Veel is er niet en het meeste is ver weg. Maar op het net wel wat mooi spul (niet te koop)
gezien:

sommerkamp fr50b
halicrafters SR serie transceivers en sx 28a, sx73, sx100, sx117 receiver
drake r-4a ontvanger en tr-3 en 4 transceiver
collins kwm-1 en 2 transceiver
national ncx 3 en 5
swan 240 en 350
heathkit mohawk rx1
en mijn 2 favorieten:
racal ra17 en 117
RCA AR88LT die is ook echt supermooi

kreeg een mail van een racal in belgie maar ik durf zo? ding niet van een onbekende te kopen omdat ik er te weinig van weet en vind 100km wat ver.
Fred

Op 25 juni 2007 22:45:50 schreef fred101:
Wordt dus niet nabouwbaar begrijp ik. Maar iets anders. Een radiogolf bestaat uit een electrisch en magnetisch deel. Wij werken met het electrisch. Is er niets met het magnetisch deel te doen.

Fred, dat doe je toch al... Je gebruikt toch een loop antenne (officieel heet dat een Magnetic Loop)

p.s. Ik heb je gisteren avond nog gehoord op 80mtr (met mijn FR-50B) bij de "nachtuilen" over je langdraad met 1 : 9 balun. Eerst was je heel zacht, later ging het beter. Hoeveel Watt gebruikte je de tweede keer?

@RD12TF: MOOI, dat klinkt als een voor amateurtjes realistische manier om de in en uitkoppeling van een mechanisch filter te realiseren. Ferriet zelf lijkt me geen ideaal materiaal om mee te werken, maar je kan het natuurlijk koppelen aan iets mechanisch...

Volgend weekend ga ik er eens mee aan de slag. Kleine kerntjes, en dan met tweecomponenten koppelen aan een stukkkie koper.

@Frithjoff: je zou altijd nog een dubbele varco kunnnen toepassen. Twee afdelingen in serie zetten en dan middenin aftakken.
Trimmertje erbij om voor de roostercapaciteiten te compenseren, en je kan het goed instellen... Pff, daar zou ik ook wel eens mee willen experimenteren. Nouja, en dan staat er natuurlijk ook nog die superdegaingaindegainer op het programma. Ik vrees dat ik geen vakantie meer overhoud zo.
Nouja, ik zal dan tenminste na mijn dood wel gezellig met Cthulu in Frithjoff's 7e hemel bivakkeren.

Mans, Dat klopt, die antenne pakt het magnetisch component maar uiteindelijk maken we weer een electrisch signaal. Ik bedoel is er niet met het magnetisch deel meer te doen. Een soort mechanische (magnetische ) ontvanger.

Wat ik me ook afvroeg. Feitelijk is een draaggolf energie. Dat blijkt ook want je kunt hem hoorbaar maken zonder energie toe te voegen of een neon lamp laten branden: kristalradio. Dat betekent dat je draadloos engerie kunt verplaatsen. Daar wordt volgens mij nooit wat mee gedaan. Je zou bv een lampje met leds ofzo bij de poort kunnen hangen en deze laten branden door met een richtantenne op dat ding te richten of draaf ik nu een beetje door. Aangezien de ether vol zit met gratis energie moet daar toch iets mee te doen zijn.

Nu we toch filosofisch bezig zijn. Waar blijven die radiogolven, oftwel die engergie. De wet van kirchoff zegt toch dat wat je er in stopt er ook weer uit moet komen. We stoppen de ether vol en dat moet er weer uit.
Laatste banale gedachte: kan de radiogolf op raken. Stel dat ik uitzend met 100W. Nu ontvangt iemand mijn signaal. Dat gaat zijn radio in. Dat betekent dat er dus wat minder over blijft voor de volgende. Maar wanneer is het op ?
Sorrie als u me niet hoort maar er zijn te veel luisteraars

Wij zijn niet gek en geen vliegtuig maar twee weten meer dan een, dus wij zouden meer moeten weten en dat doe we niet, moeten we nu in electroshock therapie of is een vonkzender dan beter.

De Fredden

Op 26 juni 2007 00:01:13 schreef fred101:
...
Wij zijn niet gek en geen vliegtuig maar twee weten meer dan een, dus wij zouden meer moeten weten en dat doe we niet, moeten we nu in electroshock therapie of is een vonkzender dan beter.

De Fredden

Fred, je zou toch naar bed gaan om 00:00

Oud chinees spreekwoord luidt: "één leek kan meer vragen dan duizend wijzen kunnen beantwoorden"

Hoewel de interessant, heb ik niet zo gauw een antwoord op deze filosofische overpeinzingen

Verder is deze link wel wat voor jou. Veel "heavy metal" met buizen om van te watertanden. Verder woont deze man ook niet verkeerd om antenne's op te hangen. Hij lijkt wel veel op Sjors Dobbeljoe trouwens, toeval?

[Bericht gewijzigd door Schimanski op dinsdag 26 juni 2007 09:00:04 ]