Etsduur met Natriumpersulfaat.

Als je natriumpersulfaat is uitgewerkt kun je erwat zoutzuur bijdoen dit zal het weer beter doen werken.
Je zegt dat je verschillende dezelfde printen nodig hebt (rolluik sturing), dat lijkt het mij voordelig deze te laten maken. Dit zal je waarschijnlijk niet veel meer kosten en het ziet er veel professioneler uit.

Tot zo een 5 minuten kan ik wel heen en weer bewegen

Ik voel me verplicht, er bij te voegen dat het etsmiddel hier danig in beweging wordt gebracht met behulp van een afgedankte koelkast-compressor:

Dat kan ook wat verschil maken, wat etstijd betreft...

Zoutzuur bijdoen heb ik idd al gelezen. Ik ga moeten ondervinden hoe snel het estmiddel achteruit gaat.
Printen laten maken is niet direct mijn voorkeur. De flexibiliteit om snel (nog dezelfde dag) een print klaar te hebben tov wachten tot die uiteindelijk geleverd wordt zit er niet in. Maar als enkelzijdig niet meer gaat dan moet het idd uitgegeven worden. Ik heb ook nog heel veel andere kleine projectjes en die wil je altijd snel hebben. Je ontwerpt ook veel vlotter als je alles in de hand hebt. En zoals "Pros" schrijft, iemand op pensioen heeft echt niet veel tijd om te wachten.

@Pros,
Ja die beweging had ik echt verwacht. Hoe je die uitvoerd is niet belangrijk, wel dat er beweging is. Maar op mijn ouderdom is "schudden" geen echt probleem, het gaat vanzelf.

@pros: wat gebruik je -buiten die compressor- voor beluchting? Een stuk pvc-pijp met kleine gaten erin?

@fotoopa: dubbelzijdig is ook nog wel zelf te doen, maar het wordt wel een stuk bewerkelijker.

Allereerst belicht je je print met een zijde. Fotoprint aan andere kant laten zitten. Vervolgens ontwikkel je de print. Daarna boor je aan de onder- en bovenkant (of linker en rechterzijde) een paar wat grotere gaten van je print uit (connectors zijn ideaal). Beschermfolie van andere kant verwijderen, boorgaten opkuisen met een scherp mesje zodat je print glad blijft, daarna zorgvuldig centreren op je afgedrukte sheet/folie/whatever en belichten. Ontwikkelen en etsen.

Daarna met nietjes van de conrad* (0.8mm werken het prettigste) je doormetaliseringen doen. Gaat het beste door ze met 0.8mm (1.0/1.2 mm etc) voor te boren, ze met een pincet te plaatsen en ze ietwat aan te drukken zodat ze er niet uitvallen, en ze daarna met een printboormachine door de print te duwen.

Het blijft bewerkelijk, en zeker bij kleine series of het wat fijnere printenwerk is 'laten maken' een betere optie, IMO.

* Nietjes 1,5 mm Bestnr.: 551716 - 8A
Nietjes 1,2 mm Bestnr.: 551708 - 8A
Nieten 1.0 MM Bestnr.: 551694 - 8A
Nieten 0.8 MM Bestnr.: 551686 - 8A
Nietjes 0,6 mm Bestnr.: 551678 - 8A

Vroeger waren bijna alle printen die ik maakte dubbelzijdig. Dus ja daar heb ik wel ervaring mee. Het belichten gebeurde wel in een maal met een dubbel belichtings tafel. 3 UVA TL lampen onderaan en 3 bovenaan. De beide eerst gemaakte films ( was toen negatief film van 3M ) werden via een kleine strook print juist gepositioneerd en vastgekleefd. Daarna moest je enkel je fotogevoelige dubbelzijdige printplaat er tussenschuiven. De belichting gebeurde dan gelijktijdig en was altijd juist. Omdat de films nooit meer van de houderstrook werden losgemaakt waren al je volgende printen even nauwkeurig. Dit waren gewoonlijk altijd 100x160 europa formaat kaarten want die kwamen in een standaard eurokaart rack als eigenbouw computer systeem. CPU was toen de MC6809 van Motorola met afzonderlijke ram, eprom en I/O kaarten. Ook een floppykaart werd toen gemaakt allemaal dubbelzijdig euro formaat.

Maar nietjes hebben we toen nooit gebruikt. De printen waren zo ontworpen dat we de meeste doorverbindingen konden maken via de eigen pootjes van de componenten. In uitzonderlijke gevallen waren nog enkel manueele verbindingen met korte draadjes nodig(uiteinde van een weerstandje werd veel gebruikt).

Boren werd gedaan met een gewone kolonboormachiene op 2500 tr/min en boortjes, meestal 0.9mm De eilandjes waren toen nog ruimer want zelden gingen we tussen de pootjes heen.
Heel lang hebben we gewerkt met photoresist vloeistof die we zelf op de print aanbrachten. Ik had toen een fles resist van 1 L en daar kon je heel lang mee weg. Later werden net zoals nu kant en klaar gemaakte lichtgevoelige epoxy printen aangekocht. Dat waren toen allemaal dubbelzijdig.

Dus ja, ik heb al wat van die dingen gemaakt. Nu zijn de zaken allemaal eenvoudiger geworden en als je wilt kan het idd veel mooier als je het uitgeeft. Maar zoals al aangegeven is een snelle aanmaak zoveel leuker. Produktie zoals vroeger heb ik nu niet meer nodig. We hadden toen een computer club en ik maakte alle printen voor de leden. Later werden die printen toen ook al als doorgemetaliseerde dubbelzijdige printen industrieel gemaakt.

Maar nu komt de oude drang weer naar boven om opnieuw wat printen te ontwikkelen. Door het Eagle layout programma kan je nu alles thuis ontwikkelen, heb je een mooie documentatie, kan je delen via forum en CO enz. De huidige micro controllers zijn zo goedkoop en krachtig dat je echt bijna alles kunt maken waarin je goesting hebt. Als je dit nog eens combineerd met de FPGA/CPLD modules dan heb je ook nog heel hoge snelheden erbij.

De Velleman bak kun je beter niet mee beginnen.
Ik ben nu sinds 3 maanden geleden met een nieuwe bezig daar de eerste aan de onderkant begon te lekken en nu begint de nieuwe bak ook al aande onderkant te lekken...
Daarbij is de aquarium verwarming die bijgeleverd wordt niet afdoende om de temperatuur hoog genoeg te krijgen om snel te kunnen etsen.
Je kunt dan wel de thermostaat saboteren om de temperatuur hoger te krijgen, maar dan gaat de bak helemaal snel lekken...

Ga dus ook maar met een eigengemaakte bak beginnen met goede luchtcirculatie en een temperatuurregeling aangestuurd met wat logica of gelijk maar een mini plc.
Dan kan ik tegelijkertijd ook de luchtflow regelen...

Hoeveel etstijd heb je nodig in je velleman bakje?

Ondertussen is de bestelling doorgegeven, woensdag hoop ik de eerste layout op de foly te kunnen printen en dan donderdag (eerst goed drogen) de testen maken. Ik heb ook boortje voor het boren van epoxyprinten met verdikte schacht bijbesteld (0.6 en 0.7mm).

Morgen een paar glazen rechthoekige vormen halen, eentje voor de ontwikkelaar en eentje voor het etsen. Een aantal layouts zijn klaar. Ook de DCF77 module komt op een van de printjes, die software is reeds klaar. De tijd wordt naar een centrale bediening gestuurd, de DCF77 ontvanger staat in de garage waar weinig storingen te verwachten zijn. Doorsturen gebeurt met de RFM12B module. Er wordt ook een temperatuur chip aangesloten die meteen de buitentemperatuur doorgeeft. Als controller wordt altijd een ATmega168 of ATmega328 gebruikt. Software assembler.

Voor het meeste spul kom ik goed uit met 0.8mm. Met meerpotige IC's moet je iets grotere gaten boren voor je voetjes omdat je die gaatjes nooit allemaal precies op een rij krijgt, maar dat wist je ongetwijfeld al. Voor connectors heb je ook 1.0/1.2 en 1.5mm nodig.

Idd, alle andere maten heb ik in voorraad maar die 0.7 en 0.6 mm niet. Vanaf 1mm tot 6 mm heb ik per 0.1mm oplopend alle boortjes. Die worden in mijn freesmachine gebruikt. Ik ben wel een beetje ongerust voor die 0.6mm want dit is heel fijn en ik vermoed dat ze gemakkelijk afbreken en deze hardmetalen boortjes zijn wel heel duur!

Ik ben meestal toch een uur bezig in mijn Velleman tank.

Ben al een half uur aan het opwarmen denk ik. En het Etsen ook een kwartier, maar dat moet je niet zo exact nemen. Ik ben toch veel te nieuw in het etswereldje. Ontwikkeling gaat nog niet altijd goed.

Overigens gaat opwarmen van de etstank, ontwikkelaar en de belichting en het printen prima tegelijkertijd. Dus als ik het allemaal een beetje plan zou ik in 1 uur een printplaat kunnen hebben.

En met mijn zaagtafeltje zou ik ook nog eens de printplaat gezaagd kunnen hebben.

Dus eigenlijk moet het complete printje binnen een uur klaar kunnen zijn.

[Bericht gewijzigd door Joeri de Man op zondag 19 juni 2011 16:58:44 (41%)]

Ja eigenlijk had ik die vraag ook meteen moeten stellen in de titel "hoe lang moet je ontwikkelen en welke temperatuur gebruik je hiervoor" Maar hiervoor maak ik toch zeker een teststrook met verschillende tijden.

Maar ontwikkeling is altijd kritisch, ttz hier zou ik liever op normale kamertemperatuur ontwikkelen omdat de ontwikkelingstijd dan waarschijndelijk konstanter is. Is je ontwikkeling niet optimaal dan heb je zeker problemen met het etsen. Dat weet ik van vroeger. Maar mijn ontwikkeling was vroeger heel konstant, die ontwikkelaar ging ook heel lang mee en kon vele malen herbruikt worden.

Ontwikkeling hoop ik op kamertemperatuur te kunnen doen binnen enkele minuten.
Etsen rond de 40-50 graden dat is minder kritsch omdat je het verloop gemakkelijk kunt volgens tijdens het etsen.

Vroeger had ik een verwarmingstafel gemaakt met 300W weerstanden op 220V maar een waterbad van 70 graden om te starten deed het ook perfect als je maar 1 print moest ontwikkelen.

update:
Printen op maat brengen doe ik met de metaal snijschaar. Snij recht en snel binnen enkele seconden. Je weet wel die handschaar om ijzerplaat tot 3mm dik te snijden. Epoxy printplaat snij er zonder veel kracht snel door.

[Bericht gewijzigd door fotoopa op zondag 19 juni 2011 18:20:27 (11%)]

Ik gooi etsmiddel 5 minuten in de magnetron voor ik 't in m'n etsbak doe. Is dan mooi 'voorverwarmd'. Werkt prima.

In welke container?

Ik heb dit ook al een paar keer overwogen. Maar een kleine kans op een grote catastrofe maakt het al bijna uitgesloten om het met de keukenmagnetron te doen.

Misschien moet ik eens een tweedehandsje aanschaffen.

1 liter plastic maatbeker met daarover wat versfolie om te voorkomen dat er al teveel water met etsmiddel verdampt (wat op de hele lange termijn niet zo gunstig zou kunnen zijn voor je magnetron). Gaat gewoon prima in de normale magnetron. Enige waar je op moet letten is dat je niet die maatbeker om laat vallen in je magnetron. Het is een liter vloeistof, en dat krijg je niet zomaar aan de kook.

Een tweede koelkastje voor opslag van etsmiddel (of ander 'moet koud blijven') spul lijkt me ook wel nuttig.

Ik heb mijn oud spul weer bovengehaald. De belichtingstafel uit de jaren 1977 stond nog op de zolder. Eerst grondig afgestoft, daarna een starter vervangen wegens mechanische breuk en dan de lampen testen. De 3 lampen doen het nog perfect.

fotoopa_20110624_9773 by fotoopa, on Flickr

Hieronder een detail van het type UVA TL lampen. Het waren vroeger nog dikkere types.

fotoopa_20110624_9774 by fotoopa, on Flickr

Ook mijn heel oude mechanische timer heb ik nog terug gevonden vanonder het stof:

fotoopa_20110624_9781 by fotoopa, on Flickr

Die timers waren heel praktisch, je kon ze zelfs met een schroevendraaier veranderen van range, iedere maal factor 10 langer. Nu staat hij op max 6 minuten. Voordeel is wel dat die timer bijft staan op de laatste gebruikte instelling. Je moet de tijd dus nooit herinstellen eens je de goede belichting weet.

Ik heb vandaag een drukhefboom bijgemonteerd. Hiermee kan ik een lichte druk uitoefenen op de printplaat zodat die mooi vlak aangedrukt is tegen de glasplaat. Dit is nodig opdat de film echt mooi tegen de PCB aanligt tijdens de belichting.

fotoopa_20110624_9844 by fotoopa, on Flickr

fotoopa_20110624_9849 by fotoopa, on Flickr

En zo ziet er de film uit die morgen zijn eerste belichtings testen zal ondergaan. Ik heb er een tekenfolie ondergeplaatst omdat je anders geen mooie foto kunt maken, maar ik gebruikt Avery overhead transparents voor de inkject. De kleinste wires zijn 12 mils, alsook de kleinste afstand naar de GND. Of dit nog goed zal werken moet ik nog even ondervinden maar de film ziet er wel heel goed uit.

fotoopa_20110624_9825 by fotoopa, on Flickr

Ik heb ook nog een speciale test strook gemaakt om de belichtingstijden op te zoeken. Morgen hoop ik dit alles te kunnen afhandelen en meteen de resultaten en tijden te kunnen doorgeven.
Als je niets meer van mij hoort zit ik in een zwart gat ( mislukking). Maar dat komt gelukkig zelden voor.
Vandaag ga ik dit niet meer testen want alle ets en ontwikkelings baden moeten nog eerst aangemaakt worden.

Op 24 juni 2011 20:01:15 schreef fotoopa:
Ook mijn heel oude mechanische timer heb ik nog terug gevonden vanonder het stof:

Eikes! Wat is me dat voor een raar ding, zeg!

Maar je hebt de stiel nog niet verleerd, zie ik. Da's weer wat anders dan die gaatjesprint-toestanden (waar ik stiekum toch wel bewondering voor had).

Over de opstelling: ben ik hier nu echt de enige knul, die eerst zijn printplaat neerlegt met de fotogevoelige kant bovenaan, er vervolgens de layout bovenop legt met daarboven een stuk glas om de layout op de print te drukken, en tenslotte zijn lichtbak erboven plaatst? De lichtbak steunt uiteraard niet op het glas.

Ik heb er nooit zo over nagedacht, maar volgens mij is dat inderdaad handiger. Ik heb al de nodige keer gevloekt omdat een baantje aan de uiterste rand van een layout net over de rand van een print viel.

[Bericht gewijzigd door alex278 op vrijdag 24 juni 2011 21:09:42 (44%)]

Die timer werd vroeger heel veel gebruikt bij de automatisatie van machines. Overal waar een tijdsvertraging in moest werd hij ingezet. Hij bevat ook alle mogelijke kontakten die 10A zijn. Even een puls geven via de drukknop en hij begint te lopen. je ziet ook het tijdsverloop op de wijzer. het is een synchrone motor vandaar dat hij 2 schalen heeft, eentje voor 50Hz en eentje voor 60 Hz.

Normaal gaat de belichting idd anders om. Maar deze belichtingstafel was oorsprongkelijk voor dubbelzijdige print. Het bovenste gedeelte was reeds naar het stort afgevoerd. Ik moest wel verder met enkel de onderkant en dit is net iets minder handig om je films en print te bevestigen. Vandaar dat ik er vandaag die drukhendel heb bijgebouwd.

Het is dus bij mij de wereld op zijn kop, dus geen zorgen "Pros".

[Bericht gewijzigd door fotoopa op vrijdag 24 juni 2011 21:38:11 (34%)]

Mijn lichtbak ziet er, als hij op z'n rug ligt, zo uit:

Het verschil met jouw bak is niet zo groot. Buiten het feit dat de ingebouwde timer een ATtiny-weetikveel is...

Als ik het zo zie zou mijn ombouw eigenlijk nog meevallen. Je lampen staan wat dichter, de mijne meer uit elkaar en iets verder van de glasplaat. Maar dit zal enkel wat tijdsverschil zijn. Morgen zie ik de timing wel. Vroeger was dit rond de 3 minuten. Na 35 jaar zullen de lampen ook wel afgezwakt zijn.

Die gaatjesprinten zijn niet mis maar nu moet ik 8 printen voor de rolluiken hebben en dat ziet ik niet zitten met draadjes. Trouwens de relais hebben mm raster alsook de transfo's en mijn powerklemmen en dat geeft grote problemen als de gaatjes al in de print zijn.

We zijn weer een dag verder in de testen. Deze voormiddag eerst een proefstrookje gemaakt om alle tijden te evalueren. Belichting 1.5, 3 en 4.5 minuten. De 3 en 4.5 min waren perfect bruikbaar, ik hou nu 4 minuten aan voor alle printen.

Ontwikkelen heb ik gedaan op 25 graden en ook dat verliep heel vlot, bij mijn 3de print was de ontwikkelings temperatuur nogal wat hoger. Ik kon dit zien aan de reactie snelheid waarbij de photoresist ontwikkelde. Bij deze laatste print was die na enkele seconden reeds geklaard. Dus in het vervolg niet te hoog gaan met die ontwikkelaar want anders gaat hij sneller onderetsen. Maar kritisch is het zeker niet. De kleinste banen zijn 12 mils en die zijn perfect.

Het etsen zelf verliep ook heel vlot. Na de proefstrip, 2 europa kaarten ontwikkeld met 4 printjes en die zijn allemaal perfect. De eerste etsing was nog wat koeler ( rond de 30 graden) en dat ondervond je door een langere etstijd. De volgende heb ik warmer geetst en die gingen wat vlotter. Maar ik moet toch rekenen op 5 tot 6 min etsen.

Het resultaat, daar ben ik heel tevreden van. Ik begrijp echt niet hoe sommigen zoveel problemen hebben maar waarschijndelijk houden ze zich niet aan de juiste voorschriften.

Hier de geetste print, bestukking en schema:

DSC_9860 by fotoopa, on Flickr

DSC_9860b by fotoopa, on Flickr

DSC_9860a by fotoopa, on Flickr

Foto's zijn klickbaar om via Flickr naar de origineele resoluties te gaan.

Dit printje is mijn nieuwe SPI interface voor keyboard en display. Mag aangestuurd worden vanaf DC tot enkele MHz. Stuurt een LCD display met backlight en kontrast regeling, output voor 6 extra 5mm leds en input voor max 16 keys of schakelaars.

Ook mijn motor sturing voor de rolluiken is gelukt en ondertussen ook geboord. Alle componenten schijnen te passen. Er is dus nu nog heel wat werk om alles te solderen en de software te testen. Rolluiken motorsturing bevat de RFM12B module, beschikt over een DCF77 ontvanger input en een 18S20 temperatuur sensor.

Ohja, je kunt zien dat ik bij het boren nog wat meer aandacht zal moeten geven. Enkele gaatjes zijn iets uit het center. Ik gebruikte 0.023 mils als boordiameter maar ik ga dit nog iets lager nemen zodat de boor minder snel uit het center loopt. Normale gaatjes zijn met 0.7mm geboord. Dat ik er soms iets naast boor is natuurlijk ook te wijten aan mijn ogen die op mijn leeftijd het wat laten afweten zelfs met 2 brillen boven elkaar en een extra verlichtingslamp onder de boorkop.

Ow! Bochtenwerk, zoals vroeger op de plaktafel!

Ik begrijp echt niet hoe sommigen zoveel problemen hebben ...

Tja, als de eerste stap --belichten-- niet goed is, loopt de rest ook fout. Sommigen gaan dan langer ontwikkelen of zelfs hun ontwikkelaar sterker maken, en zo nog wat. Het helpt uiteraard allemaal geen zier.

Op 25 juni 2011 17:34:54 schreef pros:
Ow! Bochtenwerk, zoals vroeger op de plaktafel!

Vroeger was dit idd met de zwarte tape maar nu is er geen reden om dit niet toe te passen met de huidige technische middelen. GND, afrondingen; de meesten vergeten dit volledig. Testpunten hebben ze ook niet van gehoord en alles moet snel met de autorouter. Ik gebruik ook eagle en die mag het eens voortonen. Maar daarna speel ik de baas en bepaal waar en hoe ze moeten liggen.

Maar dit kost meer werk, herbeginnen tot je een mooie layout hebt. Ik weet echter, Pros, je doet het perfect en weet hoe je het moet aanpakken. Soms hebben ze nog iets te leren van die oude zeuren hé.

Op deze layout zie je gemakkelijk al de kleinste fouten want het is een klein printje in macro opgenomen. Raster is 2.54mm maar op het scherm is dit bij volle resolutie een monster.

Op 24 juni 2011 21:04:36 schreef pros:
[...]
Over de opstelling: ben ik hier nu echt de enige knul, die eerst zijn printplaat neerlegt met de fotogevoelige kant bovenaan, er vervolgens de layout bovenop legt met daarboven een stuk glas om de layout op de print te drukken, en tenslotte zijn lichtbak erboven plaatst? De lichtbak steunt uiteraard niet op het glas.

Nee Pros ik heb mijn tl's ondersteboven tegen de onderkant van een plank in een kast gemonteerd. De print komt in een schuif er onder met de transparant er op. Als ondergrond voor de print dient het deksel van een oude scanner hier zit een stuk moes op dat samen met de glasplaat van diezelfde oude scanner als aandrukplaat dient. Zo is het geheel ook metteen netjes opgeborgen in die kast .