"High End" Audio van Blackdog ;-)

Over het meten van de Rbb van een BJT: Er staat een methode beschreven in het boek van Burkhard Vogel - The sound of silence. pag 55

Hi MC6800,

Leuk schema, kan ik mooi de net aangeschafde klein signaal transistoren eens testen :-)

Ik denk dat het vrij makkelijk is dit zo om te bouwne dat hety uit twee 9V batterijen gevoed kan worden en dan aan een AC milivolt meter te knopen.

Zelfs de elcos zijn te vervangen door filmtypen als je er eeen paar parallel zet, dat kan je met één wissel schakelaar de voeding van de transistor omschakelen.

Of je bouwd twee transistor trapjes, één voor PNP en de ander voor de NPN tranistor.

Leuk! als je intresse voor Low Noise hebt :-)

Groet,
Blackdog

Op 18 december 2016 13:47:46 schreef necessaryevil:
het voorbeeld uit de datasheet van de LM4562 namaken, daar staat ook een phono preamp in. Daar zal niets mis mee zijn, maar die zal wel een heel stuk minder presteren dan Blackdog's ontwerp.

Het vervelende met platenspelers is dat zodra de diamant in de groef beland de plaatruis hoger is dan de aangesloten pre-amp. Dat is goed te horen in stille passage's en bij de in en uitloopgroef. Ik heb hier testplaten liggen met stille groeven (zonder modulatie) en daarvan is het effect nog duidelijker. Het is technisch wel mooi om een zeer ruisarme pre-amp te maken maar het sublieme meetresultaat wordt min of meer om zeep gebracht zodra die wordt gebruikt is de real world :-)

Hi RAAF12,

Zo in de loop van de 70 jaren en in de 80 jaren zeker was de ruis van de wat betere versterkers voor RIAA goed onder de knie.
De opbouw van die trapjes was dan wel al aardig ruisvrij t.o.v. goede platen, maar de RIAA correctie was vaak niet echt goed uitgevoerd.
Het is nu redelijk simpel het zowel wat de RIAA karakteristiek betreft alsook de ruis snel goed te krijgen.

Als ik het goed heb was het Sansui die net al ik passive RIAA gebruikte en dan de versterker trapjes met een idiote hoge voedingspanning uitvoerde.
Dit zat ergens in de buurt van +-70V, men was gek op dynamiek :-)

Groet,
Bram

Van tijd tot tijd vind je berichten over power BJTs die succesvol kunnen worden ingezet als low noise amplifier transistor, zonder dat die nu direct voor dat doeleind worden aangeprezen in de respectievelijke datasheets.
meestal is de Hfe aan de lage kant.
Ik heb nu eigenlijk het idee dat een hele generatie aan low VCE sat transistors wel eens in aanmerking zou kunnen komen voor dergelijke toepassingen, hoewel onbedoeld door de leveranciers.
De types zoals PBSS4021PT (PNP)hebben een hoge Hfe en zowieso een lage bulk resistance, de rest is zo'n beetje onbekend.
ze hebben ook duals bij Nexperia van dit soort transistors, hoewel die niet gematched zijn. het zijn er gewoon 2 in een doosje.
trouwens de meeste dual transistors die je tegenwoordig vindt zijn egenlijk niet bedoeld om thermisch gekoppeld te zijn met elkaar. Ik heb Xray opnamen gemaakt van de BC847BS en blijkt dat de dies zo ver mogelijk uiteen zitten in de behuizing. voor een stroomspiegel niet de ideaalste opstelling, maar alleszins beter als 2 losse torren...

Op 10 november 2017 19:43:46 schreef blackdog:
De opbouw van die trapjes was dan wel al aardig ruisvrij t.o.v. goede platen, maar de RIAA correctie was vaak niet echt goed uitgevoerd.
Het is nu redelijk simpel het zowel wat de RIAA karakteristiek betreft alsook de ruis snel goed te krijgen.

Als ik het goed heb was het Sansui die net al ik passive RIAA gebruikte en dan de versterker trapjes met een idiote hoge voedingspanning uitvoerde.
Dit zat ergens in de buurt van +-70V, men was gek op dynamiek :-)

Ja Marantz deed dat ook in de 70ties met zijn MD pre-amps lekker hoge voedingspanning en dan een grote uitstuurruimte. 'Dynamiek' zit in de muzak zelf :-) Verder gewoon 2 of 3 Si transistors a la BC109C (maar dan geschikt voor hogere spanning, Japanse types)
Bij die RIAA tegenkoppeling zag je 5% C's en R's dus die niet zo erg nauwkeurig (wel te meten maar niet te horen)

Dit project ligt al jaren op de ideeën plank om nog eens uit te werken. De MAT02 heb ik al in bezit. Maar de LT1037ACN nog niet. Nu zie ik dat deze momenteel ook niet meer leverbaar is bij de Nederlandse (betrouwbare) webshops. Iemand enig idee of er een passende vervanger voor is? Of toevallig iemand een adres heeft waar dit ic nog wel te verkrijgen is?

https://www.digikey.com/en/products/detail/analog-devices-inc/LT1037AC…

https://www.conrad.nl/nl/p/linear-technology-lt1037cn8-pbf-lineaire-ic…

[Bericht gewijzigd door benleentje op (70%)]

Op zondag 17 augustus 2025 21:09:49 schreef benleentje:
https://www.digikey.com/en/products/detail/analog-devices-inc/LT1037AC…

https://www.conrad.nl/nl/p/linear-technology-lt1037cn8-pbf-lineaire-ic…

Eh kijk eens aan! Dank voor die link naar Conrad. Ik had hem daar niet voorbij zien komen.
En ik verwacht dat er bij digikey nog een hoop kosten (invoerrechten) bijkomen!?
Maar dan moet het wel lukken met die van Conrad. Dankjewel

Ik heb een eerste PCB ontwerp gemaakt van dit schema.
Voor de voeding heb ik de instelpotmeter weggelaten en heb ik vervangen door een fixed weerstand.
Ik heb geprobeerd de signaallijnen zo kort mogelijk te houden. Qua input connector wil ik gebruik gaan maken van een XLR plug. Daarnaast is mijn idee op de print per kanaal op te bouwen en uiteindelijk 2x te bestucken zodat ik maar 1 ontwerp naar de PCB boer hoef te sturen. Vandaar dat de voeding (2x LM317) per kanaal is uitgevoerd.
De LM329 is niet opgenomen in het schema maar staat al wel in de PCB. Daar ik zo gauw nog niet het juiste artikel in Eagle had staan.
Nog op of aanmerkingen op dit ontwerp?

D1 en D2 zijn LED's? Apart...

LED's zijn tegenwoordig denk ik beter voorhanden en goedkoper dan bijvoorbeeld BVZ86-1V4 of 2V1.

Eventueel zo'n netwerkje in de voeding zetten. Maar denk niet dat het verschil hoorbaar is. Dit komt van een Hie-end md amp van elektor. Het zou de smurrie uit het net beter tegenhouden.

Smurrie uit het net zal wel meevallen, dit dempt vooral schakelherrie van de diodes.

En hoe kijken jullie naar een groundplane in een schakeling zoals deze? In de phono schakeling van de elektro preamp 2012 van D. Self (topic heb ik hier ook ergens geopend) wordt dit ook toegepast.
Dus ik neem aan als hij dat in zo’n ontwerp toepast, daar wel over na is gedacht. Maar in het algemeen vraag ik me af wat de voors en tegens zijn, voor het gebruik van groundplanes in je ontwerp

Op zondag 28 september 2025 19:27:57 schreef RAAF12:
Eventueel zo'n netwerkje in de voeding zetten. Maar denk niet dat het verschil hoorbaar is. Dit komt van een Hie-end md amp van elektor. Het zou de smurrie uit het net beter tegenhouden.

[bijlage]

Bedankt voor de tip. Ik ga er eens naar kijken.

Ik denk als je in plaats van het netwerkje, naarkeuze soft recovery of snelle diodes gebruikt, je het verschil niet gaat zien.

Hi,

Om het minste last te hebben van storing uit het lichtnet raad ik aan een normale trafo te gebruiken en geen ringkern.

Ik heb de voeding van deze voorversterker in een apart metalen doosje gebouwd.
Deze heeft ongeveeer een 1M lange kabel naar deze voorversterker toe.

Dit lijkt allemaal wat onzin, totdat je even nadenkt over wat voor signaal niveaus we het hier over hebben,
dat is dan gemiddeld 100µV bij 5cm/Sec en 1KHz bij de Ortofon MC30 de eerste versie.

Denk dan nu aan de groef tussen de nummers, dan zit je 50 a 60dB beneden dat niveau,
laten we eens -60dB nemen, dat rekend wat makklijker, dat is dan 0,1µV!
Dat is een niveau van een goede radio die nog iets kan dedecteren....

OK, verder draden vanaf de print getwist naar de connector toe, ik het een goede 9-pins SUB-d connector genomen met een metalen huisje om de connector heen naar de platenspeler toe.
Verder achter op de 9-Pins SUB-d in het versterker kastje, wat ontkoppel condensatoren om HF buiten de deur te houden.
Het mooie is dat deze versterker symetrisch is, en dus een hoge onderdrukking voor stoorsignalen heeft.
Maar omdat het signaal uit het element erg laag is, zal je toch nauwkeurig moeten werken en de houding van dit is wel goed genoeg zal je altijd betreuren. ;)

Goed gebouwd en met goede componenten, is het ruis en stoorniveau een stukje beneden de groefruis van een zeer goede plaat.
Je kan wat RAAF12 laat zien gebruiken voor het onderdrukken van de resonanties door het uitschakelen van de dioden.
Tegenwoordig doe ik het met mijn snubbertester, dat levert dan 1-condensator en 1-weerstand op per trafo wikkeling om de ratel weg te houden.

Eventueel HF spul uit het net kan met een simpele extra weerstand en extra elco worden onderdrukt na de gelijkrichter.

Succes!
Bram

Even de tekening van de versterker van BlackDog aan elkaar gebakken. Dan is alles makkelijker leesbaar.

Een leuk schema. Ik wilde ook eens zoiets maken, alleen met een andere achterliggende gedachte. Ik geloof niet erg in het high end verhaal. De pickups uit de jaren 70 waren niet altijd even goed. Afhankelijk van de gebruikte mechanische techniek kwamen er best wel wat bijgeluiden bij. Bijgeluiden die je eigenlijk niet wilde horen. Wat later kwamen er natuurlijk wel betere pickups. Tussen de persoon of het instrument die de muziek of het geluid maakt en het uiteindelijk luisterend kan een erg lange weg zitten. Daarin is uiteraard de kwaliteit van de opname apparatuur een zeer belangrijk punt maar ook de omgeving waarin e.e.a. is opgenomen en later weer wordt afgespeeld speelt erg mee. Iets dat de Romeinen al begrepen met het bouwen van hun amfitheaters.

In het nummer tubular Bells van Mike Oldfield is tijdens de opname ervan ook per ongeluk een stukje morse code van een vlak bij gelegen zeer sterk radio station opgenomen. Iets waar men jaren later achter kwam. Mede doordat het niet normaal hoorbaar is. Alleen met een hele berg filters enzo wordt het pas hoorbaar. Dit soort van storingen krijg je ook niet weg met met een filter zonder de wel gewenste muziek aan te tasten. Tegenwoordig zou je het weg kunnen krijgen met AI gestuurde filters. Maar waar blijft de originaliteit dan weer?

Ooit heb ik het volgende schema in elkaar geknutseld. Het riaa versterker gedeelte had ik gewoon uit een boekje of datasheet gehaald. Een paar opamps met lage ruis.
Eigenlijk werkte dit best goed. Alleen niet in de pickup. 8)7

Je ziet gelijk het probleem. Dat was hier de voeding. Ik wilde het hele spul voeden uit het kleine voedings trafo'tje dat al in de pickup zat. Omdat de spanning daarvan te laag was om de de versterker te voeden met +/- 15 volt heb ik spanningsverdubbeling toegepast. En een door een spanningsdeler gestuurde transistor om de nul midden tussen de positieven en negatieve spanning te houden. In een test opstelling werkt het uitstekend. In de pickup echter niet.

De voedingsschakeling in de pickup die de stroomvoorziening voor de toeren regeling in de pickup voorzag bleek een kant van de trafo (via de gelijkrichter aan de massa te hangen. En die massa werd via de aarding van het picup element dezelfde massa als de zwevende massa in de voorversterker. Daardoor kon het voedingsidee niet meer werken. Omdat ik oplossingen met condensatoren niet zag zitten heb ik er toen maar een klein extra voedinkje bij gezet. En dat werkte wel.

Onlangs ben ik begonnen met het volgende concept:

Dit is een van de eerste riaa versterkers van Philips. Een versterker die waarschijnlijk niet heel precies de riaa curve volgt. Net als de opname apparatuur dat waarschijnlijk ook niet deed. Ik heb het idee dat je met een schakeling als deze waarschijnlijk dichter bij het het geluid zit dat men zestig jaar geleden hoorde dan als je dit zou laten horen met een ultra moderne versterker die de riaa geluids curve exact volt. Een paar moderne transistoren met weinig ruis er in en waarschijnlijk heb je dan een heel leuk versterkertje waarvan je de ruis echt niet boven die van de oude misschien wel vuile plaat uit hoort komen.

Behalve de Riaa curve heb je ook nog de Nab, de Columbia LP curve en misschien nog wel meer curves gehad. Behalve dat je de juiste versterker bij de juiste opname curve van de muziek zou moeten hebben, had je ook nog de verschillende elementen Een keramisch element had van zichzelf al een curve die leek op de riaa curve, mits je hem hoogohmig afsloot. Met een een versterker met een laagohmige ingang veranderd dat allemaal ook weer.
Eigenlijk zijn er zoveel onbekende maar belangrijke factoren dat het gewoon niet mogelijk is om de muziek exact te laten klinken zoals dat ooit bij de opnames bedoeld geweest is. Je kunt wel je best doen om het zo goed mogelijk weer te geven. En dan denk ik aan weinig ruis of een constante afspeelsnelheid
Het moet niet vals klinken enzo.

Zo was er wat techniek betreft erg veel te kiezen. En afhankelijk van je mogelijkheden maakte men een keuze. Omdat er technisch gezien ontzettend veel mogelijk en betaalbaar is geworden kun je erg veel kiezen. En afhankelijk van die keuze zal hetgeen je hoort meer of minder lijken op de originele reproducties.

Mij lijkt het leuk om zo'n oude pickup uit rusten met zo'n eenvoudig versterkertje gecombineerd met een Bluetoothzender. Je kunt de pickup dan via de cinch stekers met een versterker koppelen op bijvoorbeeld een CD ingang of gewoon direct draadloos met bluetooth. Nee, niet origineel maar wel werkbaar. En is dat slechter als het origineel?

Zo een simpele versterker kan best werken, maar ik zou geen elco's in het signaalpad willen hebben, en beide de in- en uitgangsimpendantie zullen niet heel goed zijn. Voor de elco's kan je tegenwoordig wel filmcondensatoren vinden, maar je blijft afhankelijk van de karakteristieken van de bron en de ontvangende kant. Dat is de reden dat ik dit liefst met opamps zou bouwen. Ik heb nooit geprobeerd dit te doen met een platenspeler, maar na tientallen LP's te hebben gedigitaliseerd en met de koptelefoon te hebben nageluisterd ben ik redelijk overtuigd van het feit dat een paar dB fout in de equaliser niet het verschil gaat maken. Echte LP's (als in: de dingen die mensen daadwerkelijk bezitten en beluisterd hebben) zijn best wel extreem imperfect.

Op zondag 28 september 2025 22:12:26 schreef maartenbakker:
Ik denk als je in plaats van het netwerkje, naarkeuze soft recovery of snelle diodes gebruikt, je het verschil niet gaat zien.

Interessant dat je het zegt, maar dat zou niet mijn conclusie zijn. In het topic over de Xiaolin voeding (beginnende op pagina 6) kwam dit op, en heb ik het probleem in theoretische vorm beschreven en daarna getest op een blok- en ringkerntrafo, en het probleem hangt samen met de lekinductie van de trafo. Er ontstaat een piek door het erg snel wegvallen van de spanning over de diode die resoneert met de capaciteit van de diode. De piek wordt kleiner als de diode sneller is, maar ook steiler waardoor hij sterker straalt en makkelijker wordt opgepikt. Ik zou juist trage diodes gebruiken, want dan blijft de energie uit de band dat je uit zou kunnen stralen met een redelijke draadlengte (≥λ/2).

Het problematische deel ziet er zo uit gemeten over de trafo:

De nullijn is één divisie naar onder geschoven.

De oplossing om een RC (of zelfs alleen een film-C) over de trafo te plaatsen is voldoende om het probleem op te lossen. Het eerste argument om het maar een enkel component complexer te maken moet nog geleverd worden, en kan wat mij betreft gewoon in de categorie "audiofiel bijgeloof". Het kan van meerwaarde zijn de (R)C kring aan de brugcel kant van de bedrading te maken om die inductie ook mee te nemen.

Bloktrafo's, zeker die met gescheiden kamers, hebben veel lekinductie en daarvoor is dit probleem erg goed zichtbaar. Ringkernen hebben ordegroottes minder lekinductie, en om dat effect zichtbaar te maken heb ik zo veel stroom moeten trekken dat ik mijn 'dummy load' opblies. Je zult IMHO een redelijk gevoelige schakeling moeten hebben om last te hebben van dit effect met een fatsoenlijk gewonden ringkern, maar als je er bang voor bent is de oplossing hetzelfde.

De twee trafotypen verschillen wel in capaciteit tussen de wikkelingen. Bloktrafo's hebben dat veel minder doordat de wikkelingen veel minder oppervlak delen en fysiek vrij "ver" van elkaar zitten, waardoor je veel moeilijker te filteren 'common mode' ruis zal oppikken. Ik prefereer hierom bloktrafo's voor deze toepassingen, maar omdat het probleem vaak van zichzelf niet heel groot is, is dat niet kritisch. Het strooiveld van een bloktrafo is typisch wel groter. Keuzes, keuzes, keuzes... :z

Op maandag 29 september 2025 19:01:44 schreef Kruimel:
[...]Interessant dat je het zegt, maar dat zou niet mijn conclusie zijn. In het topic over de Xiaolin voeding (beginnende op pagina 6) kwam dit op, en heb ik het probleem in theoretische vorm beschreven en daarna getest op een blok- en ringkerntrafo, en het probleem hangt samen met de lekinductie van de trafo. Er ontstaat een piek door het erg snel wegvallen van de spanning over de diode die resoneert met de capaciteit van de diode. De piek wordt kleiner als de diode sneller is, maar ook steiler waardoor hij sterker straalt en makkelijker wordt opgepikt. Ik zou juist trage diodes gebruiken, want dan blijft de energie uit de band dat je uit zou kunnen stralen met een redelijke draadlengte (≥λ/2).

Dat vind ik dan weer interessant. Snel is dus niet persé de oplossing. Bovendien vang je met die weerstanden ook nog eens de ergste stroompieken op waardoor je de trafo minder belast.

Maar dan ben ik wel benieuwd of je het ooit met soft-recovery diodes geprobeerd hebt. Die zijn niet bijzonder snel en geven misschien een lagere piek?

Helaas heb ik geen uitgebreide tests gedaan, maar dat is ook deels omdat ik niet echt weet waar ik dan naar zou zoeken. Het probleem van de ratel van diodes is zichtbaar gemaakt, verklaard en, voor zo ver het voor mij relevant is, opgelost. Het piekje dat je hierboven ziet kan zonder bijzondere of dure componenten beide in amplitude en frequentie tot bijna arbitraire waarden worden beperkt.

Volgens mij zijn die 'soft recovery' diodes bedoeld voor situaties waarin de frequentie hoog is maar je niet zomaar elke waarde snubber kan gebruiken zonder grote verliezen. De 'reverse recovery' karakteristiek kan de piekspanning over de diode soms verhogen tot een punt dat het schade kan geven.

Op 50Hz is dit niet echt een probleem omdat het helemaal niet zo erg is als de snubber een paar µs nog een meetbare retourstroom toelaat, dat is dan nog steeds maar een heel klein deel van de cyclustijd. Naar mijn weten zijn 'soft recovery' diodes niet meer dan een fractie trager dan de 'fast recovery' varianten, het gaat dan nog steeds om nanosecondes. Ze zijn nog steeds gemaakt voor hoge frequentie (>>50Hz).

De belasting op de transformator zal niet heel erg veranderen hierdoor, het gaat hier zo ver ik kan zien om erg weinig vermogen. De weerstand in de snubber zorgt er wel voor dat de energie wordt gedissipeerd in plaats van dat het blijft resoneren in de tijd dat de brugcel niet in geleiding is. Ik heb dat laatste in werkelijkheid alleen niet waargenomen, dus het lijkt niet kritisch.

Philips heeft een reeks BYW56/1N5062 en omliggende types uitgebracht bij mijn weten speciaal voor 50Hz gelijkrichters, daar zocht ik het een beetje.

Dat wist ik niet, en bij het nalezen van de datasheets ben ik er nog niet helemaal achter wat er zo speciaal is. De eigenschappen waar het hier om gaat vallen in elk geval niet heel erg op. Ze hebben een bescheiden trr, en een relatief grote Cj, dus dat kan helpen in het dissiperen van de energie in enige lekinductie, maar het klinkt als een moeilijke oplossing voor dit specifieke probleem. Weinigen publiceren de trr van een 1N4001-7 op één of andere manier, maar die is met ongeveer 30µs bijna 10x zo groot.

Wat zou kunnen, maar dat is volledig speculatie van mijn kant, is dat dit een militaire vereiste is geweest. Er is ooit een Amerikaanse militaire specificatie geweest dat alles zo simpel mogelijk moest, in de onjuiste veronderstelling dat extra componenten een apparaat inherent minder betrouwbaar maakten. Dit in combinatie met de hermetische glazen behuizing voelt een beetje aan als een militaire specificatie. Dat zou ook verklaren dat je deze dingen nog steeds kan kopen. De resonantiefrequentie van de capaciteit van deze diodes (40pF) in combinatie met een trafo met een relatief grote zelfinductie (1mH) is ergens ordegrootte 1MHz, wat een cyclustijd heeft van minder dan de trr, dus het zou best kunnen dat je de resonantie kan wegdempen in de sperlaag van de diode, zeker als die daarvoor is ontworpen. Dit klinkt wel als een beetje hogere wiskunde en een sprankel halfgeleiderfysica om dat fatsoenlijk te overzien, maar het zou kunnen. De datasheets geven geen echte indicatie hoe dit zou werken, dus om dit te begrijpen zal je misschien een oude 'application note' moeten vinden.

Intussen heb ik voor mijn problemen de oplossing al klaar en ga ik niet meer op jacht naar deze relatief exotische componenten. Voor mij zou de uitdaging toch komen te zitten in het goed bouwen van een voorversterker. :-)

De hermetische glazen behuizing was destijds vrij standaard voor nieuwe types bij Philips. Je analyse zou verder best eens op het goede spoor kunnen zitten, maar wat je al zegt, hier niet heel relevant meer.

[Bericht gewijzigd door maartenbakker op (39%)]