Philips EE (Electronische Experimenteerdoos) nostalgie

@Paul:
Je bent er bijna!
Ik heb de schakeling nog staan (in deze variant, maar het kritische RF-gedeelte is exact gelijk) en hij werkt heel stabiel.

Enkele punten:

  • De montage van draden onder de transistorplaatjes werd in de FM-ontvanger van de EE2013 geïntroduceerd om extra capacteitsopbouw van het contact te verminderen. Maar het geeft ook een grotere betrouwbaarheid van het contact zelf, dus ik gebruik het nu altijd.
  • Voor RX heb je geloof ik 10k (of 15k) gebruikt als ik zo naar de foto kijk, maar die moet toch echt veel hoger in waarde zijn zoals in het schema (zie Nonius) en op de board-layout aangegeven: --> 150k voor de FM-band, of tenminste 100k. Dit kan een voorname reden zijn dat hij niet oscilleert/ruist (heb zelf net getest met een 10k weerstand = geen ruis)
  • De capaciteitsdiode is correct gemonteerd: de kathode is aan de positieve spanning aangesloten, de anodespanning kan van Vcc tot 0V variëren dus staat in sperrichting zoals het hoort.
  • Ik raad sterk aan het advies van Nonius uit te voeren en te testen vanaf het audiogedeelte, misschien zit het issue helemaal niet in het RF gedeelte
  • De rode transistoren in deze specifieke "hoekige" behuizingen, de zogenaamde "Lockfit"-behuizing hebben een slechte reputatie gekregen (ikzelf heb er tenminste eentje die niet meer goed werkt). Eventueel vervangen door modernere BF494 met ronde behuizingen (maar ik denk zelfs dat je twee witte transistoren kan gebruiken, ook met ronde behuizingen van de transistoren). Zie deze links: link1, link2.

Ben beniewd! Door de regelbare regeneratie via de trimmer kan je deze ontvanger heel stabiel krijgen, schakeling 5.05 is een kreng.

Groet!

@nonius, ja volgens mij is het dit type schakelingen gebruikelijk de transistoren zo aan te sluiten omdat dit optimaal kontakt geeft. Eerder in deze discussie zijn er foto's te zien waar deze techniek ook wordt gebruikt. Treedt het brommen ook op bij batterij voeding, ik ga het testen.

Korte update:
- de transistoren conventioneel aansluiten maakt geen verschil
- de capaciteitsdiode zit aangesloten volgens schema en is ook zo op andere foto's te zien
- er is geen brom te horen, waar dan ook.

Op dinsdag 6 januari 2026 21:55:37 schreef Paul@58:
Korte update:
...
- er is geen brom te horen, waar dan ook.

Als je bij het tweede rode puntje van rechts even de condensator c8 loskoppelt, de potentiometer (tussen T3 en T4) maximaal opendraait, je vinger op dat rode punt houdt en heel dicht bij de luidspreker luistert: als je dan nog helemaal niets hoort (zachte 50Hz-brom door netspanning in de omgeving) zit de fout toch echt in de voeding of in het audiogedeelte. Kan je misschien ook een foto van de rechterkant van de schakeling met batterij-aansluiting laten zien misschien?

Paul: Hierbij voor de volledigheid ook nog de details wat betreft de opbouw (laatste gecorrigeerde versies), maar ik heb nog geen fout kunnen ontdekken in jouw opbouw uit de foto's
/Jurjen

Heren,
Ik heb nu de juiste 150k weerstand als Rx (bruin, groen, geel) gemonteerd. Dit maakt helaas geen verschil.
Ik heb de C8 losgekoppeld, ik hoor geen 50Hz brom bij aanraken. Ik hoor wel geritsel door de luidspreker als ik met de - draad loskoppel en weer aansluit. Er staat dus 9v op de schakeling.
Ik moet denk ik eerst de BC238 en BF194 transistoren in een andere eenvoudige audio schakeling maar eens testen. Ik kan de compacte versie niet bouwen want ik heb niet alle onderdelen. Ik heb wel al een keer andere transistoren gekocht: BF254 en BC238 CDIL van Reigert.

Dank voor alle hulp!

@Paul@58 Je gebruikt toch wel 9 Volt voedingsspanning?
Ik zag maar drie batterijen op de foto.

Natuurlijk, 6 x 1.5V

Ik heb de BF194 en BC238 transistors in andere schakelingen met audio getest en ze lijken nog goed te zijn. Nu de radio opnieuw opbouwen

Ik zie nog drie verschillen in het schema tov de layout: C2; 15pf ipv 10 pf. C10; 0.22 uF ipv 0.1uF. En is P3 1K of 10K? De bedrading (en nummering) gaat naar de standaard 10K pot.

Ik heb de superregeneratieve FM ontvanger opnieuw opgebouwd en ik krijg nu wel brom op de aangegeven punten. Ik heb ook verschillende weerstanden getest voor Rx. Met 47K ohm en de spoel voor commerciële
FM hoor ik de meeste ruis en krijg op bepaalde standen van P1 en P2 ook een fluittoon. Ik ontvang echter nog geen zenders. Hoe nu verder? Een antenne?

Ik ontvang echter nog geen zenders. Hoe nu verder? Een antenne?

Tsja, ontvangers hebben nu eenmaal een antenne nodig.... een paar meter draad opgehangen in de kamer is mogelijk al voldoende.

Evt. is een mogelijkheid ook een klein FM-zendertje om een signaal in de lucht te zetten. Kunt u simpel zelfbouwen met één transistor (zie bijlage), of iets kant-en-klaars kopen, bijv. zoiets: https://www.action.com/nl-nl/p/3217483/nor-tec-bluetooth-fm-zender/

Bemoedigend dat er nu in elk geval wel brom en fluittonen uit het apparaat komen.

De waarde van P3 is niet kritisch - 1k, 10k, 4k7, 2k2.... het werkt allemaal. De waarde van P1 is ook niet kritisch.

Het enige foutje dat ik in het schema zie is dat de loper van potmeter P2 niet verbonden is met één van de uiteinden van de koolbaan. Zoals in het schema getekend werkt P2 als vaste weerstand van 47k, ongeacht de stand van de loper. Ik neem aan dat u de loper van P2 wel met één van de andere potmetercontacten heeft verbonden?

Wat P3 betreft, de loper is in de layout aangesloten op -9V. Er vormt met Rx dus een serie weerstand. Hoe maak ik de antenne? Een twee windingen spoel van geïsoleerd draad die ik in de FM spoel schuif. Verbonden met aarde en een draad. Of een dipool?

Wat P3 betreft, de loper is in de layout aangesloten op -9V

Geen idee of we het hier over hetzelfde hebben. Ik bedoelde P2. Ik heb het schema gecorrigeerd:

V.w.b. een antenne, een flink stuk draad, aangesloten op de basis van T2, zal waarschijnlijk al wel genoeg zijn. Dipolen e.d., ingekoppeld met een koppelwinding, lijkt me wat overkill. Ik zou vooralsnog eerst eens proberen met een paar meter draad aan de basis van T2....

Het is allemaal geen wet van Meden en Perzen.... prik gewoon eens een stukje draad op diverse plekken en kijk wat er gebeurt... da's sowieso het hele idee van de Philips experimenteerdozen: experimenteren :)

Ok, zoals gezegd P2 zit nu alleen met de loper aan -9V. Ik ga de andere kant van de weerstandbaan ook verbinden. En een antenne.

Wat P3 betreft, de loper is in de layout aangesloten op -9V

Ok, zoals gezegd P2 zit nu alleen met de loper aan -9V

Hoe dan ook, in de bouwtekening staat het correct. Alhoewel het netter is om de loper altijd met één van de uiteinden van de koolbanen te verbinden. Het schema is voor mij leidend, en daar stond het incorrect in.

Succes met de antenne-experimenten!

Als je nu ruis hoort dan ben je er vrijwel!

Ik denk dat die antenne voorlopig niet nodig is (en waarschijnlijk het alleen maar ingewikkelder maakt omdat de schakeling dan weer kan stoppen met oscilleren), in mijn diverse versies heb ik die ook nooit nodig gehad. Mijn tip: trek de spoel verder uit elkaar totdat je iets krijgt wat op mijn spoel lijkt. Mogelijk werkt je ontvanger nu al gewoon, maar zit je door de hogere inductie net onder de laagste commerciele frequentie.

/Jurjen

Klopt! Met antenne hoor ik weer niets. Ik ga met verschillende spoelen experimenteren. Ik neem aan dat P2 zo ingesteld moet worden dat over het gehele bereik van P1 er net geen oscillatie optreedt, of per te ontvangen zender?

Inderdaad, zo moet je dat doen: P2 instellen op een ruisniveau een stuk voordat oscillatie optreedt voor een willekeurig station (en voordat er bij sterkere stations hevige vervorming optreedt). Dat je een duidelijke ruis hoort betekent dat de schakeling in superreg mode werkt zoals het hoort en dus het alleen nog maar aankomt om de juiste spoel/capaciteitsverhouding. Het nadeel van de BB110 varicap is dat zijn laagste capaciteit (bij 9V) nog steeds relatief hoog is, en het breadboard voegt daar nog een paar pF's aan toe ... ik denk dus dat je net onder de commerciele band zit, vandaar mijn spoel-suggestie. Ook kun je zelfs nog een extra spoel maken met slechts vier windingen voor het hogere commerciële bereik, met deze varicap gaat het je niet lukken om alles in één keer te ontvangen (ik gebruik tegenwoordig een BB209 omdat deze een groter capaciteitsbereik én een lagere minimum-capaciteit heeft - misschien haal je dan het hele bereik wel).

Verwacht geen wonderen van deze schakeling, het is een superreg met al zijn intrinsieke beperkingen. Maar deze specifieke implementatie is wel flexibel omdat met de trimmerpot het superreg-niveau geregeld kan worden (onafhankelijk van de geluidssterkte), en dat maakt hem toepasbaar in verschillende (capacitieve) omgevingen. Bovendien vereist de hogere luchtvaartfrequentie een andere RX en andere trimmerinstelling (en dus een andere spoel, zie de foto die ik hier heb bijgesloten)

Ben benieuwd!

Nou de radio werkt min of meer. Ik kan met heel veel ruis net 3FM horen maar vaak ook niet. Dit met een spoel gewikkeld om de ferriet staaf met vier windingen. De luchtvaartband gaat zo nooit lukken. Jammer.

Hoi Paul,

Mooi om te horen dat je radio in de basis werkt (missschien de trimmerinstelling nog wat bijwerken), nu is het tijd om te optimaliseren door - in lijn met de opzet van Philips EE - te experimenteren!

Je kan nu een antenne gaan toevoegen. In dit soort gevallen wordt een zeer losse inductieve koppeling aanbevolen die het RF-circuit niet sterk capacitief beïnvloedt. Ik zou daarom niet een directe koppeling van de antenne aan de basis van de tweede rode transistor voorstellen. In plaats daarvan zou je de volgende opties kunnen gaan onderzoeken:

  • Als eerste voorzichtige stap, zoals voorgesteld in het ontwerp van de EE2013 FM-ontvanger: leg een draad vanaf de "koude" linkerkant van de spoel vlak langs deze spoel heen, de andere kant wordt de antenneaansluiting (enkele draad). Na koppeling van de antenne zal je de regeneratie-trimmer waarschijnlijk opnieuw moeten instellen:

  • Als bovenstaande werkt en een kleine (of misschien al behoorlijke) verbetering geeft, dat kan je nu denken aan een echte dipool-antenne. Hiervoor heb je een tweede spoel nodig die in de spoel gestoken is zoals beschreven in de handleiding van EE2003:

    Op het Rigert-forum heeft gebruiker "Strontiumchloride" aangegeven dat hij met deze antennekoppeling een uitstekende ontvanger heeft weten te bouwen (met exact hetzelfde schema als de ontvanger die we hier bediscussiëren), hier de plaatjes van zijn antennekoppeling:

Als ik de komende week tijd heb zal ik zelf ook eens bovenstaande antenne-aanwijzingen op mijn eigen ontvanger uitproberen. Misschien zijn er ander Philips EE adepten hier die ook eens mee willen bouwen en ervaringen delen?

Nog een paar kleine extra's:

  • Je zou parallel aan de 10pF condensator nog een kleinere waarde van 4.7pF (zit niet standaard in de doos) zetten, dan heb je iets meer frequentie-bereik en dus meer zenders,
  • Regel de trimmer-instelling altijd weer af op maximale gevoeligheid vlak voordat sterke vervorming optreedt.
  • Je kan overwegen om de audioversterker te vervangen door een push-pull versterker voor zuiniger gebruik en hogere geluidssterkte, zoals ik dat gedaan heb voor de bekende 5.03 middengolfontvanger. De laaste transistortrap wordt dan vervangen door een schakeling met drie transistoren (past nog steeds op het board voor deze ontvanger) en is een echte aanrader, zozeer zelfs dat ik een apart bordje heb ontworpen (kan iedereen zelf maken met standaard stripboard),
  • Ik raad nog steeds de BB209 als betere vervanger van de BB110 aan ... ,
  • De luchtvaartband maakt gebruik van AM-modulatie, dat past uitstekend bij superregs en geeft niet de vervormingen die je altijd bij FM-modulatie in een superreg krijgt. Toen ik in Zweden woonde op 30km afstand van vliegveld Arlanda heb ik met de basisschakeling (en zonder antenne) de communicatie heel zacht maar duidelijk en verstaanbaar opgevangen. Daarom kunnen bovengenoemde verbeteringen interessant zijn om ook uit te proberen.

Succes!
/Jurjen

... en dan nog even de beschrijving uit de EE2003 handleiding van die verschillende ontvangstgebieden en bijbehorende spoelgroottes + gebruik van een antenne:

Merk op dat ik voor de luchtvaartband dus een iets andere spoel-definitie gebruik dan de handleiding aangeeft.

/Jurjen

[Bericht gewijzigd door kranenborg op (10%)]

Wat ook van invloed zou kunnen zijn: jij hebt BF195 transistoren, deze hebben een lagere versterkingsfactor dan de BF194 (die heb ik) en zijn eigenlijk vooral bedoeld als RF-mixers, mogelijk is dit deels een verklaring voor het lage volume (in een superreg is het RF circuit niet alleen verantwoordelijk voor de frequentie-opwekking maar ook voor demodulatie en eerste audio-versterking):

  • Je zou ze kunnen vervangen door de modernere BF494 of BF494B (hogere versterkingsfactor) , of
  • Als je nog twee witte transistorplaatjes hebt, deze toepassen en zien of het uitmaakt.

In beide gevallen moet de regen-trimmer opnieuw ingesteld worden.

UPDATE: ik vond nog een thread met ervaringen met superregs waaronder ook uitgebreid met mijn (= E. Insam's) ontwerp, moet ik zelf ook eens weer naar kijken. Frederick Terman geeft daar nuttige aanwijzingen, incl. antennekoppeling. Het laatste item is ook interessant (kleine aanpassing tot regeneratief i.p.v. superreg, werkte bij dawmast beter)

Deze schakeling met de zogenaamde Peltz-oscillator, die ook de basis vormt van de MC1648 VFO-IC is, is ook zeer geschikt om als regeneratieve ontvanger te gebruiken, als is de AF-output van deze schakeling wel zwak. Maar met een goede antenne is dat wel te verhelpen. In Oost-Europa, waaronder Rusland, wordt deze schakeling veel in regeneratieve ontvangers gebruikt.

Meer over deze schakeling, zie:

Dank! Ik ga het een en ander uitproberen. Ik vrees dat de BF494 lastig te krijgen is.